خروج پرهزینه امارات از یمن: شکست استراتژی مداخله‌جویانه در برابر عربستان

پیروزی موقت ریاض در برابر ابوظبی

نیروهای وابسته به دولت تحت حمایت سعودی، با پشتیبانی نظامی و سیاسی ریاض، توانستند نیروهای شورای انتقالی جنوب در «حضرموت» را عقب رانده و موقتاً کنترل این منطقه را به دست بگیرند. طی ماه اخیر، ابوظبی با حمایت از خواسته‌های ژئوپلیتیکی رژیم صهیونیستی، از حرکت نیروهای جدایی‌طلب جنوبی به سمت دو استان مهم حضرموت و المهره در شرق یمن پشتیبانی کرده بود.

تنها ساعاتی پس از این تحول، عربستان سعودی ابتدا با دولت نجات ملی در صنعا مذاکره کرد و پس از توافق با «شمالی‌ها»، در چندین نوبت مواضع نظامی شورای انتقالی جنوب را در بندر المکلا بمباران کرد. اوج این تنش، اولتیماتوم ۲۴ ساعته سعودی به امارات برای پایان دادن به مأموریت نظامی‌اش در یمن بود که به تسلیم (حداقل ظاهری) امارات در برابر سعودی منجر شد. این رویداد، این سوال را در میان ناظران و کارشناسان بین‌المللی مطرح کرده که آیا رقابت میان محمد بن سلمان و محمد بن زاید وارد مرحله تخاصم جدی شده یا این تنش میان دو عضو شورای همکاری خلیج فارس قابل مدیریت است.

واکنش قاطع عربستان سعودی

واکنش عربستان سعودی به تحرکات نظامی و لجستیکی امارات در یمن، بسیار تند، قاطع و نظامی بود. پس از آنکه وزارت دفاع امارات پایان مأموریت تیم‌های مبارزه با تروریسم خود را اعلام کرد و تحولات سیاسی سریعی نظیر لغو توافق دفاع مشترک توسط رشاد العلیمی رخ داد، ائتلاف عربی به رهبری ریاض دست به اقدام نظامی مستقیم زد.

این ائتلاف اعلام کرد که تجهیزات و خودروهای نظامی منتقل‌شده از بندر فجیره امارات به بندر المکلا در یمن را هدف حملات هوایی قرار داده است که نشان‌دهنده عمق شکاف و تنش میان دو متحد پیشین است. هم‌زمان در عرصه دیپلماتیک، وزارت خارجه عربستان با تأکید بر اینکه امنیت ملی این کشور «خط قرمز» محسوب می‌شود، هشداری جدی صادر کرد که هرگونه تهدید در مرزهای جنوبی را با اقدامات قاطع پاسخ خواهد داد. ریاض همچنین امارات را متهم کرد که نیروهای شورای انتقالی جنوب را برای انجام عملیات نظامی در استان‌های شرقی یمن (حضرموت و المهره) تحریک کرده است؛ اتهامی که نشانگر نگرانی عمیق عربستان از نفوذ امارات در مناطق استراتژیک هم‌مرز با خود و تلاش برای تغییر موازنه قدرت در جنوب یمن است، هرچند ابوظبی این اتهامات را رد کرده است.

تغییر معادله قدرت در شبه‌جزیره عربستان

اعلام پایان مأموریت امارات متحده عربی در یمن، اگرچه در ظاهر پیامد مستقیم بمباران محموله‌های تسلیحاتی در بندر مکلا و ضرب‌الاجل قاطع دولت قانونی یمن بود، اما در تحلیلی عمیق‌تر، نشان‌دهنده تغییرات بنیادین در معادلات قدرت شبه‌جزیره عربستان است. با بهره‌گیری از «نظریه‌های مطالعات منطقه‌ای» و به‌ویژه مفهوم «مجموعه امنیتی منطقه‌ای»، رفتار ابوظبی نه یک تصمیم صرفاً نظامی، بلکه واکنشی اجتناب‌ناپذیر به فشارهای ساختاری سیستم تلقی می‌شود.

گسترش نفوذ نیابتی امارات در عمق استراتژیک حضرموت و المهره، موازنه قوا را به نحوی برهم زد که عربستان سعودی آن را تهدیدی وجودی علیه امنیت ملی خود پنداشت. واکنش سخت ریاض نشان داد که هزینه حفظ نفوذ منطقه‌ای برای ابوظبی از منافع آن پیشی گرفته است. بنابراین این عقب‌نشینی را می‌توان نوعی «موازنه نرم» برای جلوگیری از تبدیل رقابت تاکتیکی به یک خصومت راهبردی در سطح منطقه دانست. این رخداد شورای انتقالی جنوب را در برابر خلأ ناگهانی قدرت و فقدان چتر حمایتی قرار داده و اثبات کرد که در زیرسیستم امنیتی خلیج فارس، پیگیری پروژه‌هایی که با منافع بازیگر هژمون در تضاد باشد، ناپایدار و محکوم به تعدیل است.

آخرین تحولات میدانی و هزینه‌های جاه‌طلبی

گزارش‌های میدانی اخیر پرده از هزینه‌های گزاف جاه‌طلبی امارات برداشته است؛ ثبت ۲۳۲ کشته و زخمی در میان نیروهای وابسته به امارات طی درگیری‌های حضرموت و المهره، نشانگر فروپاشی خطوط دفاعی آنان در برابر نیروهای تحت حمایت عربستان است. از دست دادن پایگاه‌های مهمی چون «الخشعه» و «سیئون» و آمار بالای مفقودین، اثبات می‌کند که پروژه «میلیشیاسازی» ابوظبی در مواجهه با تغییر استراتژی ریاض شکست خورده است. این تلفات سنگین انسانی نتیجه مستقیم دکترین امارات است که تصور می‌کرد با تزریق پول و سلاح می‌تواند بر بافت پیچیده یمن مسلط شود، اما اکنون تنها نظاره‌گر قربانی شدن نیروهای نیابتی خود است. در نهایت این خسارات باعث تغییراتی در سیاست‌های عمده امارات شد.

نتیجه‌گیری: بازتعریف سلسله‌مراتب قدرت

تحلیل نهایی خروج اضطراری و پرهزینه نیروهای امارات از صحنه یمن، از منظر نظریه‌های «رئالیسم ساختاری» بیانگر بازتعریف قهری سلسله‌مراتب قدرت در زیرسیستم امنیتی شبه‌جزیره عربستان است. این واقعه استراتژیک نشان داد که چگونه تلاش ابوظبی برای تغییر موازنه قوا از طریق «پروکسی‌سازی» و نفوذ در عمق حیاتی حضرموت، «معمای امنیتی» را برای ریاض فعال نمود و هژمون منطقه را وادار به گذار آنی از «اتحاد مصلحتی» به «موازنه سخت» کرد.

واکنش نظامی عربستان و بمباران بندر المکلا، اثبات‌کننده این اصل بنیادین است که در محیط آنارشیک بین‌الملل، اتحادها شکننده بوده و بازیگر هژمون هرگونه تغییر در وضعیت موجود در مرزهای جنوبی‌اش را تهدیدی وجودی تلقی کرده و با قوه قهریه اصلاح می‌کند. فروپاشی سریع شورای انتقالی و تلفات سنگین انسانی آن، شکستی تمام‌عیار برای دکترین جنگ نیابتی امارات بود و نشان داد که مدل‌های امنیتی مبتنی بر شبه‌نظامیان، بدون چتر حمایتی مستقیم، در برابر فشار ساختاری دولت‌های کلاسیک فاقد تاب‌آوری هستند. در نهایت عقب‌نشینی امارات نه یک انتخاب دیپلماتیک که تمکینی اجباری بر اساس منطق «انتخاب عقلانی» بود؛ جایی که هزینه‌های امنیتی و نظامی حفظ نفوذ در باب‌المندب از منافع آن پیشی گرفت و ثابت کرد که جاه‌طلبی قدرت‌های میانی در تقابل با منافع حیاتی قطب اصلی قدرت، محکوم به تعدیل یا شکست است.