قاچاق چوب؛ شریان‌های حیاتی زاگرس در کردستان را نشانه رفته است

کردستان؛ قطب تنوع زیستی ایران

بهزاد شریفی‌پور، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان، با اشاره به جایگاه منحصربه‌فرد این استان در نقشه زیست‌محیطی کشور، تأکید می‌کند که کردستان یکی از ۱۱ استان زاگرس‌نشین است که با پوشش جنگلی و مرتعی متراکم و بکر، حدود ۲۵ درصد فلور گیاهی کشور را در خود جای داده است. از مجموع هشت هزار گونه گیاهی شناسایی‌شده در ایران، نزدیک به دو هزار گونه در جنگل‌ها و مراتع این استان زیستگاه دارند که کردستان را به یکی از قطب‌های مهم تنوع زیستی کشور تبدیل کرده است.

منابع پایه؛ ستون فقرات امنیت زیستی و غذایی

شریفی‌پور بر اهمیت آب، خاک و پوشش گیاهی به‌عنوان سه رکن اصلی امنیت زیستی و غذایی تأکید می‌کند. آسیب به این منابع نه تنها اکوسیستم، بلکه معیشت، سلامت و استقلال کشور را نیز تهدید می‌کند. پوشش گیاهی جنگلی و مرتعی نقش کلیدی در تولید اکسیژن، جذب دی‌اکسید کربن، تنظیم چرخه آب و جلوگیری از فرسایش خاک دارد. همچنین، جنگل‌ها بستر توسعه اکوتوریسم هستند و کردستان به دلیل همین ظرفیت‌ها، یکی از استان‌های ویژه کشور در حوزه گردشگری طبیعی محسوب می‌شود.

پس از متوقف شدن طرح تنفس در سال ۱۳۹۷ متأسفانه شاهد افزایش فعالیت دلالان و قاچاقچیان چوب بودیم؛ هجمه‌ای که تنها به جنگل‌های شمال محدود نماند و به جنگل‌های زاگرس و غرب کشور نیز کشیده شد.

توقف طرح تنفس و آغاز موج جدید قاچاق

مدیرکل منابع طبیعی کردستان به تبعات توقف طرح تنفس جنگل‌های شمال در سال ۱۳۹۷ اشاره می‌کند. پس از این توقف، فعالیت دلالان و قاچاقچیان چوب افزایش یافت و این هجمه از جنگل‌های شمال به جنگل‌های زاگرس و غرب کشور نیز کشیده شد. از همان سال، پدیده قاچاق چوب به صورت شبانه‌روزی در استان کردستان خودنمایی کرد و منابع طبیعی استان ناچار شد با تمام توان در برابر این تهدید ایستادگی کند.

ریشه اقتصادی قاچاق: اختلاف عرضه و تقاضا

یکی از عوامل اصلی گسترش قاچاق چوب، شکاف میان نیاز کشور و میزان تولید داخلی است. نیاز سالانه کشور به چوب برای صنایع سلولزی، چوب و کاغذ، بیش از ۱۳ میلیون مترمکعب است، در حالی که تنها حدود ۵.۵ میلیون مترمکعب آن در داخل تأمین می‌شود. این اختلاف، ایران را در زمره کشورهای واردکننده چوب قرار داده و افزایش قیمت چوب در بازار، زمینه را برای فعالیت سودجویان و قاچاقچیان فراهم کرده است.

بر اساس ماده ۴۸ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع و ماده ۲۵ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، حمل، نگهداری، خرید و فروش چوب به‌طور مطلق ممنوع اعلام شده است.

قوانین بازدارنده و اقدامات میدانی

شریفی‌پور با اشاره به ظرفیت‌های قانونی موجود، خاطرنشان می‌کند که بر اساس ماده ۴۸ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع و ماده ۲۵ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، حمل، نگهداری، خرید و فروش چوب به طور مطلق ممنوع اعلام شده است. این قوانین پشتوانه‌ای محکم برای برخورد با متخلفان فراهم کرده است.

در کنار این، اقدامات میدانی نیز تشدید شده است. با هماهنگی دستگاه‌های نظارتی و قضائی، گشت‌های شبانه‌روزی در عرصه‌های جنگلی و مسیرهای حساس فعال شده و گلوگاه‌های قاچاق به صورت مستمر رصد می‌شوند. اطلاع‌رسانی به مردم محلی و افزایش هوشیاری جوامع بومی نیز از دیگر محورهای مهم مقابله با قاچاق چوب در استان بوده است.

نقش تعزیرات حکومتی در افزایش بازدارندگی

مدیرکل منابع طبیعی کردستان از همکاری تعزیرات حکومتی استان قدردانی می‌کند. پس از ابلاغ و اجرای ماده ۲۵ مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، رسیدگی به پرونده‌های قاچاق چوب تسهیل شد و بخش قابل توجهی از آن‌ها بدون ارجاع به مراجع قضائی، در تعزیرات حکومتی مورد رسیدگی قرار گرفت. این روند، علاوه بر کاهش اطاله دادرسی، نقش مؤثری در افزایش بازدارندگی و سرعت عمل در برخورد با متخلفان داشته است.

آینده جنگل‌های کردستان

جنگل‌های کردستان امروز در نقطه‌ای حساس از تاریخ خود ایستاده‌اند؛ از یک سو، فشار قاچاق، سودجویی و نیازهای فزاینده بازار چوب و از سوی دیگر، تلاش شبانه‌روزی حافظان منابع طبیعی برای صیانت از میراثی که نه‌تنها متعلق به نسل حاضر، بلکه امانتی برای آیندگان است. اجرای قاطع قانون، هم‌افزایی دستگاه‌ها و مهم‌تر از همه، مشارکت آگاهانه مردم در حفاظت از سرمایه‌ای که نفس زندگی به آن وابسته است، می‌تواند کفه ترازو را به نفع طبیعت سنگین‌تر کند.