ثبت هفدهم دی‌ماه به نام «روز کرمان» در تقویم رسمی کشور

پیشینه تاریخی و فرهنگی کرمان

کرمان در حافظه تاریخی ایران جایگاهی ممتاز دارد. صنایع دستی بی‌نظیر آن، از جمله قالی و شال، گویای هنر اصیل ایرانی است و خاکش گنجینه‌ای از نخستین دست‌آفریده‌های بشر را در خود جای داده است. از تل ابلیس بردسیر و تمدن شگفت‌انگیز جیرفت گرفته تا درفش شهداد و نخستین نشانه‌های تجارت در هزاره‌های پیش از میلاد، کرمان همواره پیش‌قراول تاریخ بوده است.

این دیار در روزگار معاصر نیز قامت استواری در برابر سختی‌ها برافراشته است. فرزندان غیور آن، از جمله شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی، با نثار جان خود، عزت ایران و جهان اسلام را پاس داشته‌اند و کرمان را به نمادی ماندگار از ایرانی بودن تبدیل کرده‌اند.

کرمان از نگاه بنیان‌گذار مرکز کرمان‌شناسی

به مناسبت ثبت «روز کرمان»، پای سخنان استاد سیدمحمدعلی گلاب‌زاده، بنیان‌گذار مرکز کرمان‌شناسی، نشستیم. او که روایت کرمان را نه فقط در کتاب‌ها، بلکه در جان واژه‌ها، شعر و تاریخ جاری کرده است، سخنان خود را با شعری که خود سروده، آغاز می‌کند:

«شهر شوریدگان صاحبدل
گلشن سروهای عرفان است
ناز آن طبع عارفانه که گفت
دل عالم، دیار کرمان است
جاودان ماند آن که صبح ازل
جرعه از دست آفتاب گرفت
نام کرمان چو زیب شعرم شد
عطر جان‌پرور «گلاب» گرفت»

استاد گلاب‌زاده با تأکید بر این ابیات می‌گوید: «کرمان واقعاً صبح ازل جرعه آفتاب گرفته و همزاد خورشید است.»

کرمان؛ تاریخی به وسعت آغاز بشر

گلاب‌زاده با اشاره به عمق تاریخی این سرزمین تصریح می‌کند که تاریخ کرمان، بنابر متون کهن، به «کرمان بن هیتال بن ارفخشد بن نوح» بازمی‌گردد که گواهی روشن بر قدمت و ریشه‌داری این دیار است. او به نقل از ژان اوبن، شرق‌شناس برجسته فرانسوی، می‌گوید: «هر کس تاریخ کرمان را به درستی بخواند، گویی تاریخ همه جهان را خوانده است.» به باور او، ویژگی ممتاز کرمان آن است که کمیت تاریخی آن، همواره با کیفیت فرهنگی و علمی همراه بوده است.

دانشگاه قبه‌سبز؛ جلوه‌ای از پیشتازی علمی کرمان

این پژوهشگر برجسته به وجود دانشگاه «قبه‌سبز» در حدود 700 سال پیش در کرمان اشاره می‌کند و می‌افزاید: «قبه‌سبز، نخستین دانشگاه جنوب‌شرق ایران بوده است؛ دانشگاهی که اساتید بزرگی چون شیخ محمود شبستری، مجد خوافی و سدیدالدین زوزنی در آن به تدریس می‌پرداختند.» به گفته گلاب‌زاده، کرمان در قرون میانی، یکی از مراکز مهم تولید علم و اندیشه در جهان اسلام به‌شمار می‌رفته است.

مفاخر علمی؛ از پزشکی تا ریاضیات

گلاب‌زاده به چهره‌های درخشان علمی کرمان اشاره می‌کند:

• نفیس بن عوض نفیس کرمانی (حکیم برهان‌الدین): از بزرگ‌ترین پزشکان قرن نهم هجری که بیش از 500 پزشک را تربیت کرد و بنیان‌گذار نظام بهداشتی و درمانی در سمرقند شد.
• ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی: ریاضی‌دان برجسته قرن سوم هجری که برای نخستین‌بار معادلات سه‌مجهولی را مطرح کرد.

خاستگاه تمدن؛ از ذوب مس تا درفش شهداد

بنیان‌گذار مرکز کرمان‌شناسی با استناد به پژوهش‌های باستان‌شناسی تأکید می‌کند: «نخستین ملت روی زمین که به صنعت ذوب مس دست یافت، مردمان این سرزمین بودند.» وی به کاوش‌های پروفسور ژوزف کالدوِل در تل ابلیس بردسیر اشاره می‌کند که بقایای کوره‌های ذوب مس شش‌هزار ساله را آشکار ساخته است. گلاب‌زاده همچنین درفش شهداد را نمادی بی‌بدیل می‌داند و می‌گوید: «درفش شهداد، با قدمتی متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد، به‌عنوان قدیمی‌ترین پرچم جهان شناخته می‌شود.»

کرمان؛ مبتنی بر پژوهش و سند

استاد گلاب‌زاده با تأکید بر اینکه این سخنان برخاسته از احساسات یا تعصب نیست، تصریح می‌کند: «هر آنچه درباره کرمان گفته می‌شود، مبتنی بر اسناد، تحقیقات علمی و پژوهش‌های معتبر جهانی است؛ از تجارت در هزاره نهم پیش از میلاد تا تمدن جیرفت که امروز در جهان مطرح است.»

کرمان و شهدا؛ تداوم حماسه

در بخش پایانی سخنانش، استاد گلاب‌زاده با لحنی عاطفی و حماسی به شهدا اشاره می‌کند و می‌گوید: «در دهه‌های گذشته، شهدای کرمان با گل زخم‌های اندام‌شان، باغ بزرگ اسلحه رویاندند و دشمن را از پا درآوردند.» او تأکید می‌کند که روح حماسه، ایثار و مقاومت امروز نیز در میان مردم کرمان زنده است و این دیار، همچنان در مسیر عزت و سرافرازی گام برمی‌دارد.

گلاب‌زاده سخنان خود را چنین جمع‌بندی می‌کند: «ما کرمان را دوست داریم، چون جزئی از خاک همیشه سرافراز ایران است؛ و ایران را دوست داریم، چون کرمان در آن هست.»

هفدهم دی‌ماه، روز کرمان، فرصتی است برای بازشناسی این حقیقت بزرگ؛ اینکه کرمان، نه فقط یک استان، که فصلی درخشان از کتاب هویت ایران‌زمین است؛ فصلی که از سپیده‌دم تمدن آغاز شده و تا امروز، با فرهنگ، علم و خون شهدا تداوم یافته است.