حذف ارز ترجیحی: تأثیر ۲.۵ برابری بر قیمت کالاها و ثبات نسبی بازار برنج

حذف ارز ترجیحی و چالش‌های پیش‌رو

حذف ارز ترجیحی، یکی از پرچالش‌ترین تصمیمات اقتصادی اخیر دولت، با هدف شفاف‌سازی نظام ارزی و مقابله با رانت و فساد در زنجیره واردات و توزیع اتخاذ شد. این سیاست، اگرچه بر پایه منطق اصلاح ساختارها بنا شده بود، اما در کوتاه‌مدت تبعات قابل‌توجهی از جمله افزایش قیمت کالاهای اساسی و نگرانی عمومی را به دنبال داشت. در این گزارش، به بررسی دقیق‌تر ابعاد این تصمیم و تأثیرات آن بر بازار و معیشت خانوارها می‌پردازیم.

تأثیر واقعی افزایش نرخ ارز بر قیمت کالاها

علی رضوانی‌زاده، رئیس کمیسیون کشاورزی دوره دهم اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز، به تشریح ابعاد واقعی افزایش نرخ ارز و تأثیر آن بر بازار پرداخت. وی اظهار داشت: «ارزی که پیش از این برای واردات تخصیص داده می‌شد، بر مبنای یوروی ۳۰ هزار تومانی بود، اما اکنون این نرخ حدود ۵ برابر شده است. البته این موضوع به معنای ۵ برابر شدن قیمت کالاها نیست، چرا که در گذشته بخش قابل توجهی از یارانه ارزی در زنجیره واسطه‌گری و دلالی از بین می‌رفت.»

رضوانی‌زاده افزود که قیمت واقعی تمام‌شده برای تولیدکنندگان در عمل با یورویی حدود ۷۰ هزار تومان محاسبه می‌شد. بنابراین، تأثیر نهایی این تغییرات در بازار، حدود دو و نیم برابر خواهد بود. این افزایش قیمت در کالاهایی مانند شیر، لبنیات، مرغ، گوشت و تخم‌مرغ قابل پیش‌بینی است، مشروط بر اینکه دوباره «امضاهای طلایی و سامانه‌های ناکارآمد» شکل نگیرد.

«اگر سیاست آزادسازی نرخ ارز به‌درستی اجرا شود و با تصمیمات متناقض در وزارت جهاد کشاورزی تضعیف نشود، می‌توان از بروز شوک‌های غیرضروری در بازار جلوگیری کرد.»

وضعیت بازار برنج پس از حذف ارز ترجیحی

عضو سابق هیات نمایندگان اتاق ایران در ادامه به تحلیل وضعیت بازار برنج پرداخت. وی عنوان کرد که قیمت جهانی برنج در حال حاضر بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ دلار است و این محصول اکنون با نرخ ارز آزاد و حدود ۱۳۰ هزار تومان وارد می‌شود. با این حال، پیش‌بینی‌ها حاکی از ثبات نرخ ارز در چند ماه آینده است.

رضوانی‌زاده توضیح داد: «با توجه به اینکه بیش از ۶۵ درصد نیاز کشور به برنج از محل تولید داخلی تأمین می‌شود و دولت همزمان از واردکننده و کشاورز حمایت می‌کند، افزایش قیمت برنج با سایر کالاها متفاوت خواهد بود و برخلاف مرغ که ممکن است تا دو و نیم برابر افزایش قیمت داشته باشد، قیمت برنج احتمالا بیش از ۲۰ تا ۳۰ درصد رشد نخواهد کرد.»

• مبنای قیمت‌گذاری برنج وارداتی و برخی ارقام داخلی، قیمت جهانی و نرخ ارز است.
• افزایش شدید قیمت در این بخش پیش‌بینی نمی‌شود.
• احتمال باقی ماندن قیمت‌ها در سطح ماه‌های گذشته وجود دارد.

سیاست‌های حمایتی دولت و مقابله با قاچاق

این کارشناس حوزه کشاورزی به سیاست‌های حمایتی دولت نیز اشاره کرد و گفت که پرداخت یارانه نقدی به شهروندان باعث شده منابعی که پیش از این در قالب ارز ترجیحی به هدر می‌رفت، مستقیم در اختیار مردم قرار گیرد. او تصریح کرد: «دولت با پرداخت ماهانه حدود یک میلیون تومان به هر شهروند، در مجموع هزینه‌ای کمتر از گذشته متحمل می‌شود.»

وی همچنین به حذف تدریجی قیمت‌گذاری دستوری اشاره کرد و پیش‌بینی نمود که طی مدت کوتاهی، ستاد تنظیم بازار از این روش فاصله بگیرد و یارانه‌ها تنها در فروشگاه‌های مشخص و برای اقلام محدود اعمال شود. این اقدام می‌تواند به منطقی‌تر شدن الگوی مصرف خانوارها کمک کند.

رضوانی‌زاده با اشاره به پدیده قاچاق افزود: «بخش قابل توجهی از کالاهای یارانه‌ای مثل حبوبات و برنج به کشورهای همسایه قاچاق می‌شد که برآوردها رقم آن را بیش از یک میلیارد دلار نشان می‌دهد و کاهش این قاچاق می‌تواند تعادل بهتری میان عرضه و تقاضا در بازار داخلی ایجاد کند.»

تأثیر حذف یارانه بر تولید کشاورزی و صادرات

رئیس کمیسیون کشاورزی دوره دهم اتاق بازرگانی ایران در ادامه به بخش تولید میوه پرداخت و اظهار داشت که حذف یارانه‌های غیرهدفمند در حوزه نهاده‌هایی مانند کود و سم، باعث شفاف‌تر شدن وضعیت تولیدکنندگان و منطقی‌تر شدن مصرف این نهاده‌ها شده است. این موضوع هم به نفع محیط زیست و هم به نفع کیفیت تولید است.

وی افزود: «کشاورزی ایران به دلیل نیروی انسانی و انرژی ارزان‌تر، در مقایسه با کشورهای همسایه مزیت رقابتی دارد و با شفاف شدن نرخ ارز، صادرات محصولات کشاورزی می‌تواند افزایش پیدا کند، ضمن اینکه صادرکننده اکنون می‌داند ارز حاصل از صادرات را با چه نرخی باید بازگرداند.»

رضوانی‌زاده در پایان خاطرنشان کرد که ارز دولتی در سال‌های گذشته عامل فساد و عقب‌ماندگی بوده و حذف آن اقدامی مثبت است، اما اجرای موفق این سیاست نیازمند همراهی و توانمندی دستگاه‌های اجرایی به‌ویژه وزارت جهاد کشاورزی است.