رویارویی بی‌سابقه عربستان و امارات در یمن: شکاف عمیق در ائتلاف خلیج فارس

در یک تحول بی‌سابقه که نشان‌دهنده شکاف‌های عمیق در ائتلاف‌های منطقه‌ای است، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در تاریخ ۳۰ دسامبر در یمن به طور غیرمنتظره‌ای در مقابل یکدیگر قرار گرفتند. این رویارویی با حملات هوایی عربستان به مواضع نیروهای حامی امارات در نزدیکی بندر استراتژیک مکلا، به بهانه تحویل سلاح، آغاز شد و از تضادهای استراتژیک فزاینده‌ای بین این دو متحد قدیمی خلیج فارس پرده برداشت.

حمله هوایی به مکلا: فراتر از یک اشتباه تاکتیکی

حملات هوایی به بندر مکلا نه تنها یک اشتباه تاکتیکی، بلکه نشان‌دهنده تناقضات استراتژیک عمیق‌تر در ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی است. این رویارویی تنش‌های فزاینده بین تعهدات ظاهری ائتلاف و اولویت‌های ملی روزافزون و متنوع را آشکار ساخت و محدودیت‌های حاکم بر همبستگی ائتلاف را تحت فشار عملیات‌های طولانی‌مدت نمایان کرد.

اهمیت استراتژیک بندر مکلا

بندر مکلا از اهمیت استراتژیک و اقتصادی بالایی برخوردار است. این بندر در خلیج عدن واقع شده و به عنوان دروازه تجاری یمن جنوبی عمل می‌کند و دسترسی به مسیرهای تجاری دریایی متصل‌کننده دریای سرخ و دریای عرب را فراهم می‌آورد. همچنین، مکلا نقش کلیدی برای ورود به استان حضرموت ایفا کرده و زیرساخت‌های ساحلی را به دره حضرموت متصل می‌سازد. این بندر به عنوان ترمینال کلیدی برای صادرات نفت خام و گاز طبیعی یمن شناخته می‌شود و اهمیت آن در بخش انرژی و تاب‌آوری مالی این کشور برجسته است. از لحاظ جغرافیایی، مکلا در محیط امنیتی دریایی وسیع‌تری قرار گرفته و به تنگه باب‌المندب اتصال دارد.

هدف قرار دادن نیروهای حامی امارات

حملات هوایی اخیر ظاهراً مواضع شبه‌نظامیان حامی امارات، که بخش‌هایی از بندر و مناطق شهری اطراف را کنترل می‌کردند، هدف قرار دادند. بسیاری از این گروه‌ها با شورای انتقالی جنوبی (STC) مرتبط هستند. استفاده از نیروی هوایی علیه نیروهایی که با یکی از شرکای ائتلاف مرتبط هستند، نشان‌دهنده شکست در مکانیسم‌های فرماندهی و کنترل و ناهماهنگی‌های مهم در اهداف استراتژیک بین ریاض و ابوظبی است.

فلسفه‌های عملیاتی متفاوت

عربستان سعودی و امارات از سال ۲۰۱۵ معماران اصلی مداخلات نظامی در خلیج فارس بوده‌اند، اما فلسفه‌های عملیاتی آن‌ها به طور چشمگیری متفاوت شده است:

• عربستان سعودی: اولویت خود را عمق استراتژیک در شمال یمن، امنیت مرزها و کنترل بر کریدورهای کلیدی دریای سرخ قرار داده است.
• امارات: بیشتر بر یمن جنوبی، به‌ویژه عدن، سقطرا و بندرهای استراتژیک مانند مکلا تمرکز کرده و به نیروهای محلی—به‌ویژه شورای انتقالی جنوب—اتکا دارد.

این تفاوت‌ها انعطاف در ریسک و فرهنگ فرماندهی متفاوت را بازتاب می‌دهد. عملیات‌های عربستان عمدتاً به نیروی هوایی و هرم‌های فرماندهی نظامی رسمی متکی بوده، در حالی که امارات رویکردی مبتنی بر شراکت را ترجیح داده که اهداف امنیتی را با سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی، لجستیکی و سیاسی ترکیب می‌کند. به این ترتیب، مکلا به عنوان میدانی نمادین و عملیاتی عمل کرده که در آن دکترین‌ها، منافع و انگیزه‌های متضاد به تصادم می‌رسند.

ستون فقراتی که در هم شکست

درگیری در مکلا پیامدهای جدی برای روابط دوجانبه عربستان و امارات به دنبال دارد. به طور تاریخی، این دو کشور ستون فقرات ابتکارات امنیتی خلیج فارس را تشکیل داده‌اند، اما این رویارویی نشان داد که انسجام استراتژیک دیگر تضمین‌شده نیست.

دیدگاه‌های متضاد درباره آینده یمن

در قلب این شکاف، دیدگاه‌های متضاد درباره آینده سیاسی یمن قرار دارد:

• ریاض: طرفدار دولت متمرکز یمنی است که قادر به مذاکره از موضع وحدت با حوثی‌ها باشد.
• ابوظبی: از ساختارهای حکومتی غیرمتمرکز یا خودمختار در جنوب حمایت می‌کند.

چنین تفاوت‌هایی، عملیات‌های ائتلافی را پیچیده و انسجام حقوقی مداخله را تضعیف می‌سازد، زیرا حمایت از بازیگران جدایی‌طلب در تضاد با ادعاهای دفاع از حاکمیت یمن قرار می‌گیرد.

تحولات اخیر و عقب‌نشینی امارات

در سال ۲۰۲۲، آتش‌بس شش‌ماهه بین عربستان سعودی و حوثی‌ها جنگ در یمن را موقتاً متوقف کرد. ریاض و ابوظبی به توافقی رسیدند که از شورای رهبری ریاست‌جمهوری (PLC) حمایت کنند. با این حال، امارات مناقشه یمن را به عنوان فرصتی برای پیشبرد منافع ملی خود قلمداد می‌کند. اوایل دسامبر ۲۰۲۵، شورای انتقالی جنوبی (STC) با حمایت امارات، کنترل خود را بر بخش‌های بزرگی از سرزمین یمن گسترش داد و نفوذ عربستان را به چالش کشید. تأمین مهمات از سوی امارات برای شورای انتقالی جنوب تلاش‌های عربستان برای دستیابی به آتش‌بس دائمی را تضعیف کرد. تنش‌ها در تاریخ ۳۰ دسامبر افزایش یافت، زمانی که امارات اعلام کرد نیروهای خود را از یمن خارج می‌کند. این عقب‌نشینی نشان‌دهنده ارزیابی خطرات و هزینه‌های عملیاتی امارات است و ادراکات از انشعاب استراتژیک درون ائتلاف را تقویت می‌کند.

ترکش‌های رویارویی به خلیج فارس

فراتر از روابط دوجانبه، رویارویی مکلا پیامدهایی برای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) به دنبال دارد. این حادثه فرضیات مربوط به وحدت خلیج فارس را به چالش کشیده و به کشورهای عضو کوچک‌تر سیگنال می‌دهد که حتی قدرت‌های اصلی این بلوک نیز می‌توانند وارد درگیری مستقیم شوند. این رقابت تنها به یمن محدود نمی‌شود، بلکه در سراسر منطقه، از جمله در منطقه ساحل و سودان، گسترش یافته است.

تضاد منافع منطقه‌ای

• سودان: امارات از نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) حمایت می‌کند، در حالی که عربستان حامی نیروهای دولتی سودان است.
• اسرائیل: همکاری امارات با اسرائیل تحت توافقات ابراهیم نیز با منافع عربستان در تضاد است.

در یمن، این درگیری وضعیت حاکم را پیچیده‌تر می‌کند. نیروهای حامی امارات، به ویژه گروه‌های وابسته به شورای انتقالی جنوبی (STC)، نقش مهمی در تأمین امنیت بنادر جنوبی و مقابله با القاعده در شبه‌جزیره عرب (AQAP) ایفا کرده‌اند. حملات هوایی سعودی‌ها علیه این بازیگران ممکن است باعث تضعیف ترتیبات امنیتی محلی شود.

پیامدهای بین‌المللی

رویارویی در مکلا پیامدهای بین‌المللی گسترده‌تری به دنبال دارد. ایالات متحده و دیگر شرکای غربی مدت‌هاست که از ائتلاف به رهبری عربستان سعودی حمایت کرده‌اند. تنش‌های آشکار میان نیروهای سعودی و اماراتی سؤالاتی درباره کارایی مدیریت ائتلاف خارجی مطرح کرده و ممکن است منجر به ارزیابی مجدد کمک‌های نظامی شود.

واکنش واشنگتن و فرصت برای قدرت‌های خارجی

واکنش نسبتاً ملایم واشنگتن بازتابی از تغییرات گسترده‌تر در اولویت‌های سیاست خارجی ایالات متحده است. خودداری یا ابهام حاکم ممکن است در سطح منطقه‌ای به عنوان کاهش تمایل برای میانجی‌گری فعال تلقی شود که احتمالاً رفتارهای مستقل و کمتر هماهنگ را در میان شرکای خلیج فارس تسریع می‌کند. کنترل مکلا برای امنیت دریایی جهانی حیاتی است و اختلالات در جنوب یمن می‌تواند بر بازارهای انرژی و حمل‌ونقل بین‌المللی تأثیر بگذارد. قدرت‌های خارجی مانند چین و روسیه ممکن است شکاف‌های ائتلافی را به عنوان فرصت‌هایی برای گسترش نفوذ خود در نظر بگیرند.

عوامل ساختاری و چشم‌انداز آینده

انحراف استراتژیک میان عربستان سعودی و امارات، خودمختاری عملیاتی بازیگران حمایت‌شده از سوی امارات، و منافع اقتصادی و سیاسی، فشارها را افزایش داده‌اند. ملاحظات داخلی سعودی‌ها، از جمله خستگی از جنگ و الزامات برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰، حساسیت ریاض به بی‌ثباتی در طول مسیرهای تجاری و دریایی کلیدی را برجسته ساخته است. حملات هوایی به مکلا نقطه عطفی در دینامیک‌های امنیتی خلیج فارس قلمداد می‌شوند. این حملات شکاف‌های عمیق‌تری را در هماهنگی سعودی-اماراتی آشکار ساخته و چالش‌های ذاتی جنگ ائتلافی را برجسته می‌کند. در سال ۲۰۲۶، پیامدهای رویارویی مکلا احتمالاً روابط سعودی-امارات، انسجام خلیج فارس و استراتژی ائتلاف در یمن را تحت تأثیر قرار خواهد داد.