کالابرگ و کارت‌های کمک غذایی؛ ابزاری جهانی برای امنیت معیشت

در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، کارت‌های کمک غذایی و کالابرگ به عنوان ابزارهای حیاتی برای تضمین دسترسی میلیون‌ها شهروند به مواد غذایی اساسی، بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره محسوب می‌شوند. از ایالات متحده آمریکا تا کشورهای اروپایی، این برنامه‌ها به خانواده‌ها کمک می‌کنند تا در مواجهه با چالش‌های اقتصادی، امنیت غذایی خود را حفظ کنند.

دولت‌ها در این کشورها برای حفظ ثبات معیشت مردم و مقابله با شوک‌های اقتصادی، از ابزارهای حمایتی هدفمند مانند کارت‌های حمایت غذایی و بسته‌های حمایتی بهره می‌برند. این اقدامات نه تنها یک «جراحی اقتصادی» واقعی به شمار می‌روند، بلکه با رساندن مستقیم کمک‌ها به مردم، از تزریق مستقیم یارانه به کالاها و هرگونه فساد احتمالی جلوگیری می‌کنند. این رویکرد سازمان‌یافته به مدیریت اقتصادی و اجتماعی، حتی در کشورهای با درآمد بالا نیز برای تضمین امنیت معیشتی کاربرد دارد.

حمایت غذایی در ایالات متحده آمریکا

برنامه کمک غذایی آمریکا، مشهور به Supplemental Nutrition Assistance Program یا SNAP (که قبلاً به آن «کوپن غذا» گفته می‌شد)، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های جهانی است. این برنامه بیش از چند دهه است که به عنوان یک سیاست رسمی دولتی اجرا می‌شود و هر ماه جمعیت گسترده‌ای از شهروندان را تحت پوشش قرار می‌دهد.

• آمار پوشش: در سال مالی ۲۰۲۴، این برنامه به طور میانگین حدود ۴۱ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در هر ماه را تحت پوشش قرار داده است که معادل ۱۲.۳ درصد از جمعیت آمریکاست.
• اهمیت: این ارقام نشان می‌دهد که SNAP نه یک پدیده محدود، بلکه بخشی اساسی از ساختار سیستم اجتماعی آمریکا است که به خانوارها در طول سال‌های مختلف برای مقابله با هزینه‌های زندگی کمک می‌کند.

برنامه‌های حمایتی تکمیلی در آمریکا

علاوه بر برنامه اصلی کمک غذایی، طرح‌های حمایتی دیگری نیز برای گروه‌های خاص در آمریکا طراحی شده‌اند:

• برنامه تکمیلی تغذیه برای زنان، نوزادان و کودکان (WIC): این برنامه به زنان باردار، مادران تازه‌زا، نوزادان و کودکان خردسال خانواده‌های کم‌درآمد کمک غذایی هدفمند ارائه می‌دهد. به طور میانگین ماهانه حدود ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر را تحت پوشش قرار داده و نقش مهمی در بهبود سلامت تغذیه‌ای ایفا می‌کند.
• برنامه اضطراری کمک غذایی: این برنامه از طریق خرید مواد غذایی توسط دولت و توزیع در شبکه گسترده بانک‌های غذا، به خانواده‌هایی که با بحران‌های شدید معیشتی مواجه هستند، کمک می‌کند. این برنامه به عنوان یک شبکه ایمنی غذایی عمل کرده و در دوره‌های بحران اقتصادی، بلایای طبیعی یا افزایش شدید هزینه‌های زندگی، نقش مکملی در تأمین دسترسی مردم به مواد غذایی اساسی دارد.

سیاست‌گذاران آمریکایی این برنامه‌ها را نه فقط نوعی کمک کوتاه‌مدت، بلکه شبکه‌ای ایمنی حمایتی در برابر نابرابری و بحران اقتصادی می‌دانند.

نظام‌های حمایتی در اتحادیه اروپا

در اتحادیه اروپا، نظام‌های حمایتی گسترده‌ای برای خانواده‌ها و افراد محروم وجود دارد. هرچند این حمایت‌ها لزوماً به شکل کارت الکترونیکی مانند SNAP نیستند، اما سهم قابل توجهی در کاهش ناامنی غذایی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر دارند.

• صندوق اروپایی (FEAD): این صندوق از سال ۲۰۱۴ با هدف مقابله با شدیدترین اشکال فقر و محرومیت از طریق ارائه کمک‌های غذایی، بسته‌های معیشتی و حمایت‌های مادی اجرا می‌شود.
• آمار پوشش FEAD: بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۱۲ تا ۱۴ میلیون نفر در اتحادیه اروپا تحت پوشش FEAD قرار دارند.
• ریسک فقر در اروپا: برآوردهای یورواستات نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۳، تقریباً ۹۴ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر (حدود ۲۱.۴ درصد از جمعیت اتحادیه اروپا) در معرض فقر یا حذف اجتماعی بوده‌اند.

تجربه حمایت غذایی در انگلستان

در انگلستان، حمایت غذایی بیشتر بر شبکه‌های گسترده و همکاری با نهادهای دولتی و غیرانتفاعی استوار است. بانک‌های غذا، که توسط سازمان‌هایی مانند Trussell Trust حمایت می‌شوند، نقش مهمی در تضمین دسترسی خانوارها به مواد غذایی دارند.

• آمار استفاده از بانک‌های غذا: در سال مالی ۲۰۲۳–۲۴، حدود ۳.۳ درصد از کل خانوارها در طول ۱۲ ماه گذشته از خدمات بانک‌های غذا بهره‌مند شده‌اند.
• تعداد افراد تحت پوشش: نزدیک به ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در انگلستان، شامل کودکان، در این دوره از این خدمات استفاده کرده‌اند.

این شبکه‌ها نشان می‌دهند که حتی در اقتصادهای پیشرفته، ابزارهای حمایتی غیرمتمرکز و هدفمند همراه با سیاست‌های دولت می‌توانند دسترسی به مواد غذایی اساسی را تضمین کنند و بخشی از سیاست‌های مدیریت اقتصادی و اجتماعی به‌شمار می‌روند.

حمایت غذایی در کانادا

در کانادا، اگرچه برنامه ملی مشابه کارت الکترونیکی کمک غذایی ایالات متحده وجود ندارد، اما حدود ۱۶.۹ درصد از جمعیت این کشور، یعنی بیش از ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر، در طول سال‌های اخیر از ابزارهای رسمی حمایتی برای تضمین دسترسی به غذای کافی و سالم بهره‌مند شده‌اند.

شبکه‌های حمایتی در کانادا

دولت کانادا و نهادهای محلی شبکه‌ای چندلایه از سیاست‌های حمایتی ایجاد کرده‌اند که شامل موارد زیر است:

• برنامه‌های منطقه‌ای: مانند «تغذیه شمال کانادا» برای کاهش قیمت مواد غذایی مغذی.
• بانک‌های غذا: مانند «بانک غذای کانادا» و برنامه‌های محلی توزیع غذا.
• اقدامات استانی: مانند «برنامه حمایت مالی انتاریو» و «برنامه حمایت درآمدی آلبرتا».
• برنامه‌های ملی: مانند «برنامه ملی غذای مدارس» و پرداخت‌های حمایتی خانواده‌ها برای تضمین توان مالی خرید غذای سالم.

این اقدامات بخشی از ابزارهای رسمی سیاست اقتصادی و اجتماعی کشور هستند تا دسترسی به مواد غذایی مهم و سلامت جامعه را مدیریت و تضمین کنند و هرگز به عنوان کمک خیریه تلقی نمی‌شوند.

برنامه‌های حمایتی در کشورهای در حال توسعه

کشورهای عربی (مصر)

در کشورهای عربی نیز برنامه‌های حمایتی غذایی وجود دارد. در مصر، سیستم یارانه غذایی یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌ها در جهان عرب است که با استفاده از کارت‌های یارانه‌ای رسمی دولت، بیش از ۶۰ میلیون نفر را تحت پوشش قرار می‌دهد. این کارت‌ها به خانوارها امکان می‌دهند کالاهای اساسی مانند نان، روغن و شکر را با قیمت کمتر از بازار خریداری کنند.

آسیا (هند)

در آسیا، کشورهایی مانند هند سال‌هاست که یک سیستم توزیع عمومی غذا ایجاد کرده‌اند. این سیستم مواد غذایی اساسی مانند گندم، برنج و شکر را از طریق فروشگاه‌های سهمیه‌ای رسمی دولت در اختیار خانوارهای هدفمند قرار می‌دهد. این برنامه، که یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین سیستم‌های یارانه غذایی در جهان است، ده‌ها میلیون نفر را پوشش می‌دهد و از نظر عملکرد شباهت‌هایی به کالابرگ دارد.

مثال‌های دیگر در کشورهای در حال توسعه، مانند طرح‌های کوپن غذایی یا بسته‌های حمایت تغذیه‌ای در برخی کشورهای آمریکای لاتین و آفریقا، به صورت مقطعی یا برای گروه‌های خاص اجرا می‌شوند. این اقدامات غالباً با سیاست‌های کلی یارانه‌ای و حمایت اجتماعی کشورها ترکیب شده و به عنوان شبکه‌های ایمنی اجتماعی عمل می‌کنند تا اطمینان حاصل شود که افرادی که در معرض ناامنی غذایی هستند، دسترسی به حداقل‌های تغذیه‌ای داشته باشند.