جهانی‌سازی با طعم پرچم‌ها: رقابت دولت‌ها برای سهم بیشتر در اقتصاد جهانی

استراتژی چین در جهانی‌شدن

چین رویکردی متفاوت نسبت به جهانی‌شدن دارد. هدف پکن صرفاً ادغام در زنجیره‌های جهانی نیست، بلکه تسلط بر آن‌ها است. در این چارچوب، شرکت‌ها یا هویت چینی خود را حفظ می‌کنند یا به تدریج به چین وابسته می‌شوند. کارخانه‌ها ممکن است به خارج از مرزها منتقل شوند، اما مغز تولید و فناوری کلیدی در داخل کشور باقی می‌ماند. مونتاژ شاید رنگ و نشان محلی بگیرد، اما فناوری، قطعات اصلی و مزیت رقابتی همچنان از چین تامین می‌شود. این امر به معنای ادامه جهانی‌سازی با برچسب «ساخت محلی» اما با روحی کاملاً چینی است.

واکنش غرب و جذابیت‌های اقتصادی چین

دولت‌های غربی به خوبی از این بازی آگاهند. اتحادیه اروپا از سیاست «خرید اروپایی» سخن می‌گوید و انتقال فناوری را به عنوان شرط مطرح می‌کند. با این حال، چین همچنان جذابیت خود را حفظ کرده است؛ دلایل این جذابیت شامل:

• خوشه‌های صنعتی متراکم
• انرژی ارزان
• زیرساخت‌های مدرن
• نیروی کار با اعتصابات کمتر

در مقابل، تولید در اروپا اغلب پرهزینه، کند و همراه با تنش‌های کارگری است. به همین دلیل، وعده بومی‌سازی کامل از سوی شرکت‌های چینی، بیشتر ناشی از ملاحظات سیاسی است تا منطق صنعتی.

تغییر نقش چین برای شرکت‌های غربی

نقش چین برای شرکت‌های غربی نیز دستخوش تغییر شده است. اگر زمانی چین مقصدی برای کاهش هزینه یا دسترسی به بازار بود، امروز برای بسیاری به «شرط بقا» تبدیل شده است. رقابت جهانی بدون دسترسی به زنجیره‌های تامین چین دشوار و حتی ناممکن شده است. شرکت‌های غربی ناچارند از همان اکوسیستمی استفاده کنند که رقبای چینی‌شان را قدرتمند کرده است.

این وابستگی، هزینه‌ای سیاسی به همراه دارد. زیرمجموعه‌های مستقر در چین به تدریج به رقیب شرکت‌های مادر خود تبدیل می‌شوند. نوآوری‌ها و داده‌ها پشت دیوارهای قوانین امنیتی متوقف مانده و گردش آزاد آن‌ها از بین می‌رود. همزمان، مشاغل در کشورهای مبدأ تحت فشار و تهدید قرار می‌گیرند.

حرکت به سوی حمایت‌گرایی هدفمند

آمریکا، اروپا و چین همگی به سوی نوعی حمایت‌گرایی هدفمند حرکت می‌کنند:

• آمریکا: دونالد ترامپ متحدان را به سرمایه‌گذاری در آمریکا وادار می‌کند.
• اروپا: به دنبال حفظ ارزش افزوده در داخل است.
• چین: می‌کوشد جهانی شود، بدون آنکه آسیب‌پذیر گردد.

هیچ‌کدام ضد تجارت نیستند؛ همه فقط سهم بیشتری از منافع جهانی می‌خواهند.

چالش‌های پیش روی شرکت‌های بزرگ

برای شرکت‌های بزرگ، این دوران خطرساز است. ملیت و وفاداری دوباره اهمیت یافته‌اند، اما هنوز تعریف روشنی ندارند. افکار عمومی شاید سلطه چین بر حوزه ورزش را تحمل کند، اما در عرصه اقتصاد، دولت‌ها تنها زمانی رضایت شهروندان را جلب می‌کنند که پیروزی‌ها عادلانه تقسیم شوند. جهانی‌سازی تنها زمانی دوام می‌آورد که شرکت‌ها و دولت‌ها بیش از گذشته به سیاست واکنش نشان دهند و محدود به نیروهای بازار نباشند.