خبر کامل
فاز ۱۱ پارس جنوبی: از کشف تا خودکفایی در بزرگترین میدان گازی جهان
صنعت نفت ایران در دهه‌های پایانی قرن گذشته میلادی شاهد تحولات چشمگیری بود. از صادرات به شوروی تا احداث پالایشگاه‌های نوین، ایران گام‌های بلندی در مسیر تثبیت جایگاه خود به‌عنوان بازیگر کلیدی انرژی در منطقه برداشت. اما هیچ‌یک از این رویدادها به‌اندازه کشف میدان عظیم گازی در آب‌های مشترک ایران و قطر، تأثیرگذار نبود؛ میدانی که نه تنها صنعت نفت ایران، بلکه بازار جهانی گاز را دگرگون کرد و به بزرگترین منبع گازی جهان تبدیل شد.
پارس جنوبی: گنجینه گازی ایران و جهان
در بهار سال ۱۳۵۰، میدان نفتی–گازی مشترکی در خلیج فارس کشف شد که امروزه مساحت آن حدود ۹۷۰۰ کیلومتر مربع برآورد می‌شود. این میدان که ۶۰۰۰ کیلومتر مربع آن در آب‌های قطر (گنبد شمالی) و ۳۷۰۰ کیلومتر مربع آن در آب‌های ایران (پارس جنوبی) قرار دارد، حاوی ذخایر عظیم گاز طبیعی است. برآوردها حاکی از آن است که حجم ذخایر درجا حدود ۵۱ تریلیون مترمکعب و ذخایر قابل برداشت آن نزدیک به ۳۶ تریلیون مترمکعب است که معادل ۸ درصد کل ذخایر گاز جهان می‌شود. برای ایران، پارس جنوبی اهمیت حیاتی دارد، چرا که نزدیک به نیمی از کل ذخایر گاز کشور را در خود جای داده و ستون فقرات تأمین گاز، خوراک پتروشیمی‌ها و تولید برق محسوب می‌شود.
۱۸ سال تأخیر و رقابت نابرابر
اگرچه میدان پارس جنوبی در سال ۱۳۵۰ کشف شد، اما بهره‌برداری از بخش ایرانی آن با تأخیر قابل توجهی همراه بود. قطر در سال ۱۳۶۸ برداشت از این میدان مشترک را آغاز کرد، در حالی که ایران به‌دلیل جنگ تحمیلی، محدودیت‌های مالی و پیچیدگی‌های فنی، عملاً قادر به توسعه جدی آن نبود. این تأخیر ۱۸ ساله، نگرانی‌هایی را درباره برداشت نامتوازن از این میدان مشترک ایجاد کرد.
پس از پایان جنگ و در ابتدای دهه ۷۰ شمسی، شرایط اقتصادی کشور همچنان اجازه سرمایه‌گذاری‌های سنگین و سریع در چنین پروژه عظیمی را نمی‌داد. در نهایت، با تشکیل شرکت نفت و گاز پارس در سال ۱۳۷۷، روند توسعه میدان پارس جنوبی منسجم‌تر شد. این میدان به ۲۸ فاز استاندارد تقسیم شد که هر فاز توان تولید روزانه حدود یک میلیارد فوت مکعب گاز غنی و ۴۰ هزار بشکه میعانات گازی را داشت. قرارداد فازهای ۱ تا ۵ تا سال ۱۳۷۹ منعقد شد و نخستین گاز تولیدی ایران از این میدان در شهریور ۱۳۸۱ به ساحل رسید.
فاز ۱۱: نمادی از چالش‌ها و خروج شرکت‌های خارجی
در میان تمامی فازها، فاز ۱۱ به‌دلیل قرار گرفتن در نقطه صفر مرزی ایران و قطر، حساس‌ترین بخش میدان محسوب می‌شد. این فاز با ظرفیت تولید روزانه ۵۶ میلیون مترمکعب گاز، معادل دو فاز استاندارد، از سال ۱۳۷۹ مورد توجه قرار گرفت.
- خروج توتال (اولین بار): در سال ۱۳۷۹، شرکت ملی نفت ایران و توتال فرانسه تفاهم‌نامه‌ای برای توسعه این فاز و احداث کارخانه تولید LNG امضا کردند. پتروناس مالزی نیز به این کنسرسیوم پیوست. اما در سال ۱۳۸۵، اختلافات بر سر افزایش هزینه‌ها و پیشنهاد مالی ۱۰ میلیارد دلاری توتال، منجر به خروج این شرکت در سال ۱۳۸۷ شد.
- خروج CNPC: در سال ۱۳۸۸، شرکت ملی نفت چین (CNPC) با پیشنهاد ۴ میلیارد دلاری وارد پروژه شد و متعهد شد فاز ۱۱ را ظرف ۵۲ ماه به تولید برساند. با این حال، CNPC نیز پس از مدتی بدون پیشرفت مؤثر از پروژه کنار کشید. تحریم‌های بین‌المللی و ریسک‌های سیاسی در این خروج‌ها بی‌تأثیر نبودند.
- بازگشت و خروج دوباره توتال: در سال ۱۳۹۵، توتال بار دیگر با پیشنهادی جدید برای توسعه فاز ۱۱ بازگشت و قراردادی به ارزش ۴.۸ میلیارد دلار در تیرماه ۱۳۹۶ امضا شد. اما با بازگشت تحریم‌های آمریکا در مردادماه ۱۳۹۷، توتال به دلیل عدم توانایی در دریافت معافیت، مجدداً از پروژه خارج شد. مسئولیت به CNPC واگذار شد که این شرکت نیز در مهرماه ۱۳۹۸ پروژه را ترک کرد.
پس از نزدیک به دو دهه فراز و فرود، فاز ۱۱ به‌طور کامل به شرکت ایرانی پتروپارس واگذار شد.
توسعه داخلی و آغاز تولید فاز ۱۱
از سال ۱۳۹۸، توسعه فاز ۱۱ با اتکا به توان داخلی و بدون انتظار برای حضور شرکت‌های خارجی دنبال شد. مسئولیت طراحی، تأمین کالا، ساخت و بهره‌برداری ۲۰ ساله این فاز به پتروپارس واگذار گردید. حفاری در موقعیت 11b از سال ۱۳۹۹ آغاز شد.
در مردادماه ۱۴۰۲، با تکمیل چهار حلقه چاه، موقعیت 11b وارد مدار تولید شد و نخستین گاز فاز ۱۱ در شهریور همان سال به شبکه سراسری تزریق شد. انتقال موفق سکوی فاز ۱۲ به موقعیت این فاز مرزی، یکی از اقدامات کلیدی در تسریع بهره‌برداری بود که به عنوان نمونه‌ای شاخص از مهندسی و مدیریت پروژه در شرایط تحریم مطرح شد. در گام نخست، تولید روزانه ۱۵ میلیون مترمکعب گاز محقق شد که در زمستان سال گذشته نقش مهمی در کاهش ناترازی گاز کشور ایفا کرد.
چشم‌انداز تولید و اثرات اقتصادی فاز ۱۱
بر اساس اعلام مسئولان، از مرداد ۱۴۰۲ تا شهریور ۱۴۰۳، پنج حلقه چاه جدید حفاری و وارد مدار بهره‌برداری شد. تولید تجمعی فاز ۱۱ که در پایان مرداد ۱۴۰۳ حدود ۱۳۷ میلیارد فوت مکعب بود، اکنون با ورود نهمین حلقه چاه به ۳۷۷ میلیارد فوت مکعب (معادل ۱۰.۷ میلیارد مترمکعب) رسیده است.
برنامه‌های آتی شامل موارد زیر است:
- موقعیت 11b: سه حلقه چاه دیگر نیز در برنامه حفاری قرار دارد که تکمیل آن‌ها تا سال ۱۴۰۵ پرونده توسعه این موقعیت را خواهد بست.
- موقعیت 11a: یک جکت چهارپایه ساخته شده و عملیات حفاری ۱۵ حلقه چاه پیش‌بینی می‌شود از زمستان پیش‌رو آغاز شود. با تکمیل شش حلقه نخست و نصب سکو، بهره‌برداری از پاییز ۱۴۰۶ آغاز خواهد شد.
در صورت بهره‌برداری کامل، فاز ۱۱ روزانه ۵۶ میلیون مترمکعب گاز و ۸۰ هزار بشکه میعانات گازی به ظرفیت تولید کشور می‌افزاید. این ظرفیت برآورد می‌شود سالانه حدود ۵ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده و تولید ناخالص داخلی کشور را نزدیک به یک درصد افزایش دهد.
فاز ۱۱ پارس جنوبی، امروز بیش از آنکه یک پروژه صرفاً فنی باشد، به نمادی از مسیر پرهزینه، پرچالش و در عین حال تعیین‌کننده صنعت نفت ایران در مواجهه با تحریم، وابستگی و توسعه میادین مشترک تبدیل شده است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۴:۲۲ - ۱۴۰۴/۱۰/۱۸