چالش‌ها و راهکارهای توسعه گردشگری خارجی در ایران: از نرخ ارز تا ایران‌هراسی

چالش‌های اصلی پیش روی گردشگری خارجی

یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی گردشگران خارجی، سیاست‌های ارزی بانک مرکزی است. به گفته شجاعی، نرخ تبدیل ارز برای گردشگران جذاب نیست. اگر نرخ دلار در بازار آزاد ۱۳۰ هزار تومان و در تالار دوم ۱۱۰ هزار تومان باشد، بانک مرکزی نرخ تبدیل را برای گردشگران ۱۱۰ هزار تومان محاسبه می‌کند. این اختلاف ۲۰ هزار تومانی، انگیزه گردشگران را برای تبدیل ارز خود به ریال از بین می‌برد. علی‌رغم گفت‌وگوهای مکرر با بانک مرکزی و وزارت اقتصاد، این مشکل همچنان پابرجاست.

مشکلات زیرساختی و اداری

• غیرفعال شدن سیم‌کارت‌ها: گردشگران خارجی پس از ورود به ایران با مشکل غیرفعال شدن سیم‌کارت‌هایشان مواجه می‌شوند که ناشی از عدم ارتباط مستقیم سامانه‌های فراجا و وزارت ارتباطات است.
• نبود کارت سوخت ویژه: برای گردشگرانی که با خودروی شخصی از کشورهای همسایه مانند عراق، ارمنستان و ترکیه وارد ایران می‌شوند، کارت سوخت ویژه توریست در نظر گرفته نشده است. این موضوع نیازمند هماهنگی بین وزارتخانه‌های مربوطه است.

مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی تأکید کرد: «علت اصلی تأخیر در حل این مسائل، نه پیچیدگی فنی بلکه نبود اراده کافی برای حل سریع مشکل است. در دنیایی که مرزهای کشورها با یک دستگاه (اسکن پاسپورت) ارتباطات بین‌سازمانی را مدیریت می‌کنند، ما هنوز نیازمند نظر مثبت دستگاه‌های مختلف در مرز هستیم و این پیچیدگی اداری اعتبار کشور را زیر سؤال می‌برد.»

شجاعی افزود که مشکلات زیرساختی به نارضایتی گردشگران و کاهش درآمد ارزی منجر می‌شود و حل این موانع خُرد، تأثیری بسیار بیشتر از تبلیغات خارجی دارد.

تأثیر حوادث و تحولات منطقه‌ای بر گردشگری

میزان گردشگران ورودی بسیاری از کشورها پس از حوادث طبیعی یا غیرطبیعی تا ۵۰ درصد کاهش می‌یابد. با این حال، ایران توانست پس از جنگ ۱۲ روزه طی چند ماه به شرایط عادی نزدیک شود که این امر مرهون تنوع فرهنگی، چهارفصل بودن و جاذبه‌های منحصربه‌فرد کشور است.

سال گذشته، ایران میزبان ۷ میلیون و ۴۰۰ هزار گردشگر خارجی بود. در مهر و آبان امسال، شاهد رشد ۱۰.۹ و ۱۲.۷ درصدی گردشگران خارجی نسبت به مدت مشابه سال قبل بودیم. اما با آغاز تحولات منطقه‌ای از اردیبهشت، میزان گردشگران با کاهش‌های قابل توجهی روبرو شد:

• خرداد: کاهش ۲۰ درصد
• تیر: کاهش ۵۲.۶ درصد
• مرداد: کاهش ۲۲.۷ درصد
• شهریور: کاهش حدود ۱۸ درصد

در مجموع، در هشت ماهه امسال میزان گردشگران خارجی نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۸ درصد کاهش یافته است. با این حال، فروردین امسال نسبت به فروردین سال ۱۴۰۳ با افزایش ۴۸.۵ درصدی ورودی گردشگران همراه بود که نشان‌دهنده روند مثبت پیش از بحران بود.

راهبردهای نوین در معرفی ایران

وزارت میراث فرهنگی بر نقش تبلیغات هوشمند در مواجهه با تصویرسازی منفی تأکید دارد. به جای صرف هزینه‌های سنگین برای تبلیغات در رسانه‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس، استراتژی بر محتوای دیجیتال رایگان و هدفمند متمرکز شده است.

اقدامات انجام شده:

• کتابچه‌های دیجیتال Majestic Iran: این کتابچه‌ها شامل محتوای ویدئویی و موسیقی سنتی ایران به ۱۷ زبان ترجمه شده و در اختیار رایزنان فرهنگی قرار گرفته‌اند.
• دعوت از اینفلوئنسرهای خارجی: اینفلوئنسرهایی با بیش از ۲ میلیون دنبال‌کننده برای بازدید از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی ایران دعوت می‌شوند تا محتوای اصیل تولید و منتشر کنند.
• میزبانی رویدادهای بین‌المللی: برگزاری مجدد اجلاس بین‌المللی نوروز و تلاش برای میزبانی رویدادهایی مانند اجلاس گردشگری جهان در اصفهان از جمله ابتکارات وزارتخانه است.

تمرکز بر گردشگران کشورهای همسایه و منطقه توجیه منطقی دارد، زیرا ۸۵ درصد گردشگران ورودی هر کشور را کشورهای همسایه تشکیل می‌دهند. تبلیغات نامعتبر درباره ایران بر حضور گردشگران اروپایی تأثیر منفی گذاشته است.

شجاعی با ذکر مثالی از تأثیر ایران‌هراسی، به مورد یک آژانس‌دار ایتالیایی اشاره کرد که پس از رسیدن به فرودگاه امام خمینی (ره) با سفارت ایتالیا تماس گرفت و از او خواسته شد به کشورش بازگردد. این نشان می‌دهد که متغیرهای کلان خارج از کنترل وزارتخانه تأثیر شدیدی بر صنعت گردشگری دارد و افزایش تعاملات بین‌المللی می‌تواند به جذب گردشگر بیشتر کمک کند.

ارزآوری و اهمیت فرهنگی گردشگری

مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی در پاسخ به پرسشی درباره میزان ارزآوری هر گردشگر خارجی توضیح داد: «متوسط هزینه‌ای که هر گردشگر سیاحتی در جهان خرج می‌کند حدود ۱۳۰۰ تا ۳۵۰۰ دلار است و در زمینه گردشگری سلامت این میزان سه برابر می‌شود. اما در ایران، به طور میانگین هر گردشگر سیاحتی ۱۰۰۰ دلار هزینه می‌کند که با بهبود زیرساخت‌ها می‌توان آن را افزایش داد.»

شجاعی تصریح کرد: «گردشگری فراتر از تبادلات مالی است؛ این صنعت بر پایه صلح، امنیت و آرامش بنا شده است. ایران با قدمت تاریخی ۷ هزار ساله و شواهد سکونت ۶۳ هزار ساله در خرم‌آباد، تمدنی دارد که بسیاری از کشورها از داشتن نمونه مشابه آن محروم‌اند. همین پیشینه غنی بزرگ‌ترین سرمایه ما برای جذب گردشگر است.»