اعتراضات کشاورزان و چالش‌های توافق تجاری اتحادیه اروپا و مرکوسور

اعتراضات گسترده کشاورزان اروپایی

کشاورزان در چندین کشور اروپایی با شرکت در تظاهراتی گسترده، جاده‌ها و گذرگاه‌های مهم را با تراکتورهای خود مسدود کردند. این اعتراضات که بلژیک، فرانسه، اسپانیا و یونان را دربرگرفت، نشان‌دهنده خشم و نگرانی عمیق کشاورزان از افزایش فشارها بر بخش کشاورزی و رقابت ناعادلانه ناشی از توافق‌نامه‌های تجارت آزاد است.

• در فرانسه، کشاورزان معترض با تراکتورهای خود پایتخت را تسخیر کرده و در نزدیکی برج ایفل و طاق نصرت تجمع کردند.
• در منطقه کاتالان اسپانیا، جاده‌ها با حضور ۱۰۰ تراکتور مسدود شد.
• کشاورزان در یونان نیز از اعتصابی ۹۶ ساعته خبر دادند.

این اعتراضات در حالی صورت می‌گیرد که امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، پیشتر امضای این توافق را به دلیل همین اعتراضات به تعویق انداخته بود.

توافق مرکوسور: جنجالی‌ترین توافق تجاری اتحادیه اروپا

توافق تجارت آزاد میان اتحادیه اروپا و بلوک مرکوسور (شامل آرژانتین، برزیل، پاراگوئه و اروگوئه) پس از ۲۵ سال مذاکره، در دسامبر ۲۰۲۴ نهایی شد. این توافق به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و جنجالی‌ترین توافق‌های تجاری در تاریخ اتحادیه اروپا شناخته می‌شود.

مفاد اصلی توافق

بر اساس این توافق:

• کشورهای بلوک مرکوسور متعهد شده‌اند که تعرفه‌ها را بر ۹۱ درصد از صادرات اتحادیه اروپا، از جمله خودروها (که در حال حاضر با تعرفه ۳۵ درصدی مواجه‌اند)، طی یک دوره ۱۵ ساله حذف کنند.
• در مقابل، اتحادیه اروپا نیز به تدریج تعرفه‌ها را بر ۹۲ درصد از صادرات مرکوسور طی یک دوره ۱۰ ساله حذف خواهد کرد.

کمیسیون اروپا اعلام کرده است که این توافق تجارت آزاد، بزرگ‌ترین توافقی است که تاکنون از نظر کاهش تعرفه‌ها امضا شده است. این توافق سالانه بیش از چهار میلیارد یورو (معادل ۴.۷ میلیارد دلار) از حقوق گمرکی بر صادرات اتحادیه اروپا را حذف می‌کند و بخشی ضروری از تلاش اتحادیه برای تنوع‌بخشی به روابط تجاری است.

این توافق‌نامه صادرات خودرو، ماشین‌آلات و مشروبات الکلی اروپایی را افزایش می‌دهد. اما در عوض، ورود گوشت، شکر، برنج، عسل و سویا از آمریکای جنوبی به اروپا تسهیل می‌شود که همین امر نگرانی کشاورزان و فعالان این بخش را برانگیخته است.

اختلاف پاریس و بروکسل بر سر مرکوسور

در حالی که بروکسل بر رأی‌گیری برای اجرای این توافق اصرار دارد، فرانسه خواستار تعویق آن است. کاخ ریاست جمهوری فرانسه (الیزه) اعلام کرده است که این توافق در مرحله کنونی برای محافظت از کشاورزان فرانسوی کافی نیست و خواسته‌های پاریس برآورده نشده است.

خواسته‌های فرانسه

دفتر نخست‌وزیر فرانسه تأکید کرده است که این کشور لازم می‌داند توافق‌نامه بندهای حفاظتی را برای محافظت از «بخش‌های تولید کشاورزی در برابر هرگونه اختلال در بازار» و همچنین «اقدامات مشابه، به ویژه در مورد آفت‌کش‌ها و خوراک دام، برای اطمینان از مطابقت دقیق محصولات وارداتی با استانداردهای زیست‌محیطی» شامل شود.

مجلس ملی فرانسه در ۲۷ نوامبر به اتفاق آرا قطعنامه‌ای علیه توافق اتحادیه اروپا و مرکوسور تصویب کرد. فرانسه در تلاش است تا حمایت دیگر پایتخت‌های اروپایی را نسبت به موضع خود جلب کند؛ لهستان، مجارستان، اتریش و ایرلند از فرانسه حمایت می‌کنند و ممکن است ایتالیا نیز به آنها بپیوندد.

در فضای ملتهب فرانسه، که بروز همه‌گیری بیماری لمپی اسکین و معدوم‌سازی چندین هزار رأس گاو خشم دامداران و کشاورزان را برانگیخته است، انعقاد توافق مرکوسور با اتحادیه اروپا خطر تشدید این خشم و تکرار تظاهرات گسترده ۲۰ سال پیش را افزایش داده است.

اصرار بروکسل بر امضای توافق

سخنگوی کمیسیون اروپا، اولاف گیل، با رد کامل درخواست فرانسه درباره تعویق امضای نهایی این توافق، اهمیت بالای آن را از نظر اقتصادی، دیپلماتیک و ژئوپلیتیکی برای اتحادیه اروپا و همچنین مسئولیت جهانی آن مورد تأکید قرار داده است. او ابراز امیدواری کرده که این توافق تجاری تا پایان سال امضا شود.

تشکیل اقلیت بازدارنده

تلاش فرانسه برای جلب همراهی کشورهایی چون لهستان، هلند، اتریش و ایتالیا، به منظور تشکیل «اقلیت بازدارنده» در برابر توافق است. برای تصویب این توافق، اکثریت واجد شرایط (۲۰ کشور عضو که دست‌کم ۶۵ درصد از جمعیت اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهند) کافی است. اما مخالفت دست‌کم چهار کشور عضو که حداقل ۳۵ درصد از جمعیت اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهند، برای ایجاد سد در برابر این توافق کفایت می‌کند.

موافقان و مخالفان توافق مرکوسور

موافقان

کمیسیون اروپا و طرفداران این توافق، از جمله آلمان و اسپانیا، معتقدند که این توافق راهی برای جبران کاهش تجارت ناشی از تعرفه‌های اعمال شده توسط دونالد ترامپ است و وابستگی به چین را به ویژه در زمینه مواد معدنی حیاتی کاهش می‌دهد.

حامیان این توافق آن را یک بازار رو به رشد برای خودروهای اروپایی، ماشین‌آلات و مواد شیمیایی و نیز منبعی معتبر برای تأمین مواد معدنی حیاتی در پروژه‌های انتقال سبز، از جمله باتری‌های لیتیومی، می‌دانند. آنها همچنین به منافع کشاورزی ناشی از این توافق اشاره می‌کنند که دسترسی بیشتر و تعرفه‌های پایین‌تر بر محصولاتی همچون پنیر، ژامبون و نوشیدنی‌ها را برای اتحادیه اروپا فراهم می‌کند.

مخالفان

مخالفان این توافق، از جمله فرانسه که بزرگ‌ترین تولیدکننده گوشت گاو در اتحادیه اروپا و منتقد اصلی این توافق است، آن را «غیرقابل قبول» توصیف کرده‌اند. کشاورزان اروپایی بارها از آن انتقاد کرده و می‌گویند این توافق باعث واردات ارزان محصولات آمریکای جنوبی، به‌ویژه گوشت گاو، خواهد شد که با استانداردهای زیست‌محیطی و ایمنی غذایی اتحادیه اروپا مطابقت ندارند؛ ادعایی که کمیسیون اروپا آن را رد کرده است.

گروه‌های سبز و حامیان محیط زیست در اروپا نیز مخالف این توافق هستند و آن را توافقی از نظر اقلیمی «ویرانگر» توصیف کرده‌اند. آنها امیدوارند روند تصویب این توافق در پارلمان اروپا توسط احزاب سبز و منتقدان راست افراطی یا دولت‌های عضو اتحادیه اروپا متوقف شود.