۸ روستای ایران در مسیر ثبت جهانی ۲۰۲۶؛ ماسوله از قافله جا ماند…

سازمان جهانی گردشگری از سال ۲۰۲۱ با هدف کاهش مهاجرت روستاییان به شهرها، توانمندسازی جوامع محلی، زنان و جوانان، و همچنین حفاظت از منابع فرهنگی و طبیعی روستاها، تلاش کرده است تا با ثبت جهانی روستاها، ضمن حفظ داشته‌های فرهنگی، از مهاجرت روستاییان به شهرها جلوگیری کرده و چرخه توسعه پایدار گردشگری را رونق بخشد. این ابتکار جهانی در حالی ادامه دارد که ایران با چالش‌های جدی در این زمینه روبروست.

وضعیت روستاهای ایران در مسیر ثبت جهانی

در ایران، متأسفانه تنها ۱۳۰ روستا باقی مانده‌اند که دارای ظرفیت‌های اولیه برای ارزیابی در پروسه ثبت جهانی روستاها هستند. بخش عمده‌ای از روستاهای کشور یا خالی از سکنه شده‌اند، یا با معماری ناهمگون و نامناسب، نوسازی شده‌اند که هویت و اصالت آن‌ها را از بین برده است. حتی روستای تاریخی و منحصربه‌فرد ماسوله که زمانی نمادی از معماری پلکانی ایران بود، با تبدیل شدن به شهر، از قافله ثبت جهانی باز ماند. کارشناسان گردشگری معتقدند که نام ماسوله دیگر هرگز در سکوی جهانی سازمان گردشگری ملل متحد قرار نخواهد گرفت.

فهرست نهایی روستاهای ایران برای ثبت جهانی در سال ۲۰۲۶

مصطفی فاطمی، مدیرکل گردشگری داخلی و مسئول تدوین پرونده ثبت جهانی روستاهای ایران، اعلام کرد که امسال از میان ۱۰۰ روستای کشور که برای نامزدی ثبت جهانی مورد بررسی قرار گرفتند، ۵۰ روستا در ارزیابی اولیه دارای شاخصه‌های لازم بودند. پس از بررسی دقیق امتیازها و بازدیدهای میدانی، نام ۱۲ روستای ایران به مرحله نهایی تدوین پرونده رسید. در نهایت، پرونده نهایی ۸ روستای ایران به سازمان جهانی گردشگری ارسال خواهد شد تا در رای‌گیری نهایی سال ۲۰۲۶، فهرست روستاهای ثبت جهانی شده ایران گسترش یابد.

فاطمی با اشاره به فهرست روستاهای انتخاب شده برای تدوین پرونده ثبت جهانی آن‌ها، اسامی زیر را اعلام کرد:

روستای درک در سیستان و بلوچستان
روستای قلعه بالا در سمنان
روستای گیسوم در استان گیلان
روستای شانه تراش در مازندران
روستای موئیل در استان اردبیل
روستای بیشه در استان لرستان
روستای پامنار در خوزستان
روستای انجدان در استان مرکزی
روستای مارین در کهگیلویه و بویراحمد
روستای ریاب در استان خراسان رضوی
روستای مصر در اصفهان
روستای افین در خراسان جنوبی

این روستاها، کاندیداهای نهایی برای ارسال پرونده به سازمان جهانی گردشگری برای سال ۲۰۲۶ هستند.

۹ شاخص اصلی ثبت جهانی روستاهای گردشگری

مسئول تدوین پرونده‌های ثبت جهانی روستاهای گردشگری ایران به ۹ شاخص اصلی که سازمان جهانی گردشگری برای ثبت جهانی روستاها ارائه کرده است، اشاره کرد. این شاخص‌ها شامل موارد زیر هستند:

منابع و جاذبه‌ها: وجود جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی منحصربه‌فرد.
حفاظت از منابع و جاذبه‌ها: اقدامات مؤثر برای نگهداری از این منابع.
پایداری اجتماعی: شامل مشارکت فعال مردم روستا، زنان و جوانان، و تشکیل تعاونی‌ها.
پایداری محیطی: مدیریت پسماند، تفکیک زباله و حفظ گونه‌های نادر جانوری.
پایداری اقتصادی: توسعه اقتصادهای خرد و بهره‌مندی روستا از اقتصاد گردشگری.
زنجیره ارزش گردشگری: شکل‌گیری تأسیسات فعال گردشگری مانند فروشگاه‌ها، اقامتگاه‌های بوم‌گردی و هتل‌ها.
زیرساخت و ارتباطات: دسترسی به جاده، راه‌آهن و اینترنت.
ارتباطات اجتماعی و جهانی: تعاملات و مراودات جهانی روستا.
بهداشت و ایمنی: وجود مراکز بهداشتی و ایمنی روستا برای میزبانی از گردشگران.

روند و اهمیت ثبت جهانی روستاها

مصطفی فاطمی تأکید کرد که پرونده نهایی ۸ روستای منتخب ایران تا اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۵ به سازمان جهانی گردشگری ارسال خواهد شد. روند تهیه پرونده شامل چندین مرحله است: نگارش و تکمیل پرونده، کارشناسی، داوری برای راستی‌آزمایی و معرفی نهایی. این مراحل به ترتیب از خردادماه سال آینده آغاز شده و در شهریورماه به مرحله راستی‌آزمایی می‌رسد و پس از آن در آبان سال آینده ثبت جهانی آن‌ها انجام می‌شود.

ثبت جهانی روستاها اهمیت ویژه‌ای دارد؛ روستاهای ثبت جهانی شده نه تنها از برند و اعتبار بین‌المللی برخوردار می‌شوند، بلکه از مهمترین مرجع بین‌المللی گردشگری جهانی، یعنی سازمان گردشگری ملل متحد، گواهی و لوح ثبت بهترین روستا در فهرست روستاهای جهانی گردشگری را دریافت می‌کنند. این روستاها توسط سازمان جهانی گردشگری و وزارتخانه‌های رسمی گردشگری کشورها تبلیغ و اطلاع‌رسانی می‌شوند تا در مسیر تورهای بین‌المللی گردشگری قرار گیرند. علاوه بر این، با قرار گرفتن در شبکه جهانی بهترین روستاهای گردشگری، از امتیازات دوره‌های آموزشی سالیانه و دوره‌های تجربه‌اندوزی توسط اعضای شبکه بهره‌مند شده و امکان ایجاد تعاملات جهانی برای آن‌ها فراهم می‌شود.