«جاده‌های ناتمام»؛ روایتی زنانه از زندگی همسر فرمانده در دل جنگ

کتاب «جاده‌های ناتمام»، روایتی صادقانه و انسانی از زندگی مشترک همسر یک فرمانده در دوران جنگ است. این اثر که از زبان همسر محمدعلی (عزیز) جعفری بیان می‌شود، لایه‌های پنهان و کمتر دیده‌شده جنگ را از منظر زنان به تصویر می‌کشد و سهم آنان را در دفاع مقدس برجسته می‌سازد. نگاه عمیق و تاثیرگذار این «سربازان پنهان»، چهره حقیقی جنگ را روشن‌تر از همیشه نشان می‌دهد.

این کتاب نه تنها به زندگی شخصی فرماندهان می‌پردازد، بلکه سختی‌ها و رنج‌هایی را که زنان در کنار مردانشان متحمل شده‌اند، بازگو می‌کند و اهمیت روایت‌های زنانه از جنگ را دوچندان می‌سازد.

روند نگارش و تدوین: تلاشی یک و نیم ساله

محبوبه عزیزی، نویسنده و تدوینگر کتاب، در مقدمه اثر توضیح می‌دهد که این پروژه ابتدا توسط فاطمه مصلح‌زاده آغاز شده بود اما ناتمام ماند. عزیزی با همکاری مرتضی سرهنگی و محمدعلی آقامیرزایی، کار را از سر گرفت. او پس از دریافت مصاحبه‌ها و تدوین اولیه، با دقت به مطالعه آن‌ها پرداخت.

«این خاطرات، لحظه‌های قشنگی داشت که به دلم نشست؛ اما کاستی‌هایی هم می‌دیدم که دوست داشتم آن‌ها را اصلاح و کامل کنم. سوال‌هایم را از متن بیرون کشیدم و کنار نسخه تایپی نوشتم.»

پس از پذیرش مسئولیت، مصاحبه‌های تکمیلی در محل کار عزیزی انجام شد. او با خدیجه بشردوست، همسر محمدعلی (عزیز) جعفری، تماس گرفت و قرار ملاقات گذاشت. اولین جلسه در حوزه هنری برگزار شد و سه ساعت به طول انجامید که عمدتاً به گفت‌وگو درباره خواستگاری اختصاص داشت. برنامه کاری بدین صورت بود که پس از هر جلسه، متن پیاده و تایپ شده به خانم بشردوست ارائه می‌شد تا نظرات و اصلاحات خود را اعمال کند و سپس گفت‌وگوها ادامه یابد.

جلسات مصاحبه و فصل‌بندی

• تعداد جلسات: هفت جلسه
• مدت زمان هر جلسه: سه ساعت
• هدف: تکمیل و رفع کاستی‌های موجود در خاطرات

پس از اتمام مصاحبه‌ها، عزیزی متن را تدوین و فصل‌بندی کرد. سپس به همراه سرهنگی و آقامیرزایی، بارها متن را بازخوانی و تصحیح کردند. این فرآیند، حتی با وجود کار در روزهای تعطیل، یک سال و نیم به طول انجامید. پس از آماده‌سازی متن نهایی، فایل برای قاضی و بشردوست ارسال شد که رفت‌وبرگشت این مرحله نیز حدود یک سال زمان برد. در نهایت، با اعمال اصلاحات جزئی توسط بشردوست و جعفری، کتاب «جاده‌های ناتمام» به چاپ رسید.

برشی از متن کتاب: سفر به سوریه

یکی از بخش‌های جذاب کتاب، روایت سفر به سوریه است. در قسمتی از کتاب می‌خوانیم:

«ماشین کنار سفارت ایران نگه داشت. پیاده شدیم و رفتیم توی سفارت. قرار بود همین‌جا بمانیم. ساختمان بزرگی با چند اتاق بود، اما امکانات خوبی نداشت. پول سوری بهمان نداده بودند، دلار هم نداشتیم. بچۀ کوچک شیرخوار همراهمان بود، اما غذا برای آن‌ها تدارک ندیده بودند. آن شب را هرجور بود، سرکردیم.»

این بخش، تصویری واقع‌گرایانه از چالش‌ها و کمبودهای آن دوران، حتی در سفرهای کاری فرماندهان، ارائه می‌دهد. وجود کودکان خردسال و مشکلات مربوط به تغذیه و مراقبت از آن‌ها، به داستان ابعاد انسانی بیشتری می‌بخشد. در این میان، نقش افرادی چون خانم باکری و آقا مهدی باکری در کمک به خانواده‌ها و سرگرم کردن کودکان، از نکات برجسته این روایت است.

این سفر به دلیل ضرورت بازگشت «آقا عزیز» به ایران پس از سه روز، نیمه‌تمام می‌ماند و آن‌ها مجبور به بازگشت به تهران می‌شوند.

مشخصات انتشار

کتاب «همسران، جاده‌های ناتمام، خاطرات خدیجه بشردوست، همسر محمدعلی (عزیز) جعفری» توسط محبوبه عزیزی تالیف شده است. این اثر در قطع رقعی، با جلد شومیز و کاغذ تحریر، در ۲۶۴ صفحه مصور و با شمارگان ۵۰۰ نسخه، در سال ۱۴۰۴ توسط انتشارات مرزوبوم منتشر شده است.