چالش‌های استانداردسازی صنایع دستی در ایران و گام‌های امیدبخش اصفهان

تدوین استاندارد گره‌چینی و مانع‌تراشی‌های اداری

حسن قضاوی با اشاره به تجربه ۴۵ ساله‌اش در هنر گره‌چینی چوب، از تلاش‌ها برای تدوین استاندارد این هنر سخن گفت. سازمان میراث فرهنگی سال‌ها پیش به این نتیجه رسید که رشته‌های صنایع دستی باید با اصول و پارامترهای مشخصی استانداردسازی شوند. قضاوی در این باره توضیح داد:

«همان سال برای تدوین استاندارد رشته گره‌چینی دعوت شدم و به همراه دو نفر دیگر که یکی استاد دانشگاه و دیگری کارمند اداره استاندارد بود، در این جلسات حضور داشتیم و بعد از یک سال تلاش، متن قوانین استانداردسازی رشته گره‌چینی تدوین و نهایی شد.»

اما پس از آماده شدن متن استاندارد، زمانی که قضاوی برای تأیید اثر خود بر اساس این استانداردها اقدام کرد، با موضوع عجیبی روبه‌رو شد. رئیس وقت استاندارد در تهران، به دلیل عدم تخصص در این حوزه و ترس از پاسخگویی به مدیران بالادستی، از تأیید آن خودداری کرده بود. قضاوی این وضعیت را یک «مشکل ساختاری» در استانداردسازی صنایع دستی دانست و تأکید کرد که حتی با وجود تدوین استانداردها، اراده اجرایی برای پیاده‌سازی آن‌ها وجود ندارد.

نقش استاندارد در کیفیت و صادرات صنایع دستی

این هنرمند صنایع دستی تصریح کرد که یکی از بزرگترین نقص‌ها در حوزه صنایع دستی ایران این است که از حدود ۱۹۶ رشته صنایع دستی، بسیاری فاقد استاندارد واقعی هستند. او معتقد است که وجود استاندارد می‌تواند از تولید یا صادرات هر محصولی به نام صنایع دستی جلوگیری کند و در پروژه‌های عظیم شهری، ملی یا بین‌المللی، تنها کارهای باکیفیت و استاندارد اجازه اجرا پیدا کنند.

قضاوی با انتقاد شدید از کیفیت اجرای صنایع دستی در برخی طرح‌های بزرگ نظیر جهان‌نما اصفهان، میدان امام علی(ع) و سالن اجلاس سران، اظهار داشت که حتی برخی کارهای در حال ساخت در پروژه‌های عتبات عالیات نیز از نظر او فاقد هرگونه استاندارد هستند و آن‌ها را تأیید نمی‌کند.

گام‌های مثبت در مسیر استانداردسازی: فرش ابریشم و صنایع دستی حلال

با وجود چالش‌ها، خبرهای امیدبخشی نیز در این حوزه شنیده می‌شود. در آذر ماه، اداره کل استاندارد استان اصفهان اعلام کرد که نخستین فرش دستباف تمام ابریشم کشور موفق به دریافت نشان ملی استاندارد شده است. این فرش پس از طی تمامی مراحل ارزیابی فنی، نمونه‌برداری، آزمون‌های تخصصی و تصویب در کمیته علائم استاندارد اصفهان، پروانه کاربرد علامت استاندارد ملی ایران را دریافت کرد.

اکرم قصری، رئیس اداره امور آزمایشگاه‌های استاندارد اصفهان، تأکید کرد که استاندارد فرش دستباف، اگرچه تشویقی است، اما با توجه به رقابت جهانی، نقش مهمی در آینده این صنعت فاخر و میراث فرهنگی کشور ایفا خواهد کرد. او افزود که اعتماد مصرف‌کننده، رعایت حقوق مشتری، ارتقای کیفیت و افزایش سهم صادرات، مهم‌ترین دستاوردهای اخذ نشان استاندارد است.

علاوه بر این، ایران با ابتکاری کم‌سابقه توانسته است مفهوم «صنایع دستی حلال» را برای نخستین‌بار و با رهبری کارشناسان استاندارد اصفهان، وارد نظام استانداردسازی جهانی کند. فرحناز رجالی، کارشناس مسئول اداره کل استاندارد اصفهان، این ابتکار را گامی مثبت برای ارتقای جایگاه ایران در بازارهای جهانی دانست و به نقش سازمان ملی استاندارد در فراهم آوردن بستر مناسب برای حضور کارشناسان در اجلاس‌های بین‌المللی اشاره کرد.

اصفهان، مهد صنایع دستی جهان

اصفهان با ۱۹۶ رشته صنایع دستی، به عنوان دومین شهر جهانی صنایع دستی شناخته شده است. از ۶۰۲ رشته صنایع دستی شناسایی شده در دنیا، ۲۹۹ مورد مربوط به ایران است که ۱۹۶ مورد از آن‌ها به استان اصفهان تعلق دارد. با این پتانسیل عظیم، هنرمندان صنایع دستی همچنان منتظر تصمیمات کارسازی برای بهبود کیفیت و معرفی هرچه بهتر هنر ایران به جهان هستند.