رشد بی‌سابقه نقدینگی و پایه پولی: نشانه‌های افزایش تورم و نااطمینانی در اقتصاد

رکوردهای بی‌سابقه در رشد نقدینگی و پایه پولی

بر اساس داده‌های بانک مرکزی، رشد نقدینگی که از دی‌ماه سال 1400 آغاز شده، اکنون به بیش از 40 درصد رسیده است. این رقم، نقدینگی را به موتور اصلی تورم در اقتصاد ایران تبدیل کرده است. همچنین، رشد پایه پولی که نشان‌دهنده انتشار پول پرقدرت توسط بانک مرکزی است، معادل 47 درصد برآورد شده که بالاترین مقدار از زمان گزارش این آمارها توسط متولی پولی کشور محسوب می‌شود.

این ارقام نگران‌کننده، حاکی از آن است که در روزها، هفته‌ها و ماه‌های آتی، احتمالاً شاهد افزایش تورم خواهیم بود. در کنار این، سهم پول و شبه‌پول از نقدینگی نیز می‌تواند نشانگر جزئیات مهمی درباره وضعیت اقتصادی و نااطمینانی‌های موجود در جامعه باشد.

نوسانات سهم پول از نقدینگی و علل آن

نقدینگی از مجموع پول (اسکناس و مسکوک در دست مردم) و شبه‌پول (سپرده‌های بلندمدت‌تر با نقدشوندگی پایین‌تر) تشکیل شده است. هرچه سهم پول از نقدینگی بیشتر باشد، به معنای سیالیت بیشتر نقدینگی و تمایل فزاینده مردم به نگهداری پول نقد است. این تمایل، اغلب ناشی از احساس نااطمینانی و عدم قطعیت نسبت به آینده اقتصادی است.

سهم پول از نقدینگی در ماه‌های اخیر نوسانات قابل توجهی را تجربه کرده است:

• در اولین ماه سال جاری: 25 درصد
• در اردیبهشت: 24 درصد
• در خرداد، تیر و مرداد: نزدیک به 24 درصد
• در شهریور: 24.5 درصد
• در مهر: 23.8 درصد
• در آبان: 24.17 درصد

این نوسانات مداوم، که گاهی کمتر از 24 درصد، گاهی بالاتر از 24 درصد و گاهی به 25 درصد می‌رسد، نشان‌دهنده تداوم نااطمینانی در اقتصاد است. وقتی حجم قابل توجهی از نقدینگی به شکل پول در اختیار مردم قرار می‌گیرد، به این معنی است که مردم نسبت به اتفاقات و حوادث آینده با شک و تردیدهایی مواجه هستند.

تأثیر تحریم‌ها و تنش‌های خارجی بر سهم پول از نقدینگی

بررسی آمارهای تاریخی نشان می‌دهد که هر زمان تنش‌های خارجی و تحریم‌ها علیه ایران افزایش یافته، به دلیل ایجاد شرایط نااطمینانی، سهم پول از نقدینگی نیز رشد کرده است. به عنوان مثال:

• سال‌های 1390 تا 1392: در زمان اعمال تحریم‌ها، سهم پول از نقدینگی در سطوح بالایی (بالاتر از 20 درصد) قرار داشت.
• پس از برجام: بعد از توافق برجام و رفع تحریم‌ها، این روند تغییر کرد و سهم پول از نقدینگی به کمتر از 20 درصد و حتی 12 درصد کاهش یافت.
• پس از خروج آمریکا از برجام: با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها، موج جدیدی از نااطمینانی‌ها به جامعه بازگشت. این امر باعث شد که مردم و شرکت‌ها بخش بیشتری از دارایی خود را به پول اختصاص دهند و سهم پول از نقدینگی از تیرماه 1399 دوباره به بالای 20 درصد رسید. شیوع ویروس کرونا نیز در این رخداد بی‌تأثیر نبود.
• اردیبهشت 1402: سهم پول از نقدینگی به 26 درصد رسید که یک رقم تاریخی محسوب می‌شود.

به طور کلی، تنش‌های خارجی، شوک‌های ارزی و قیمتی، افزایش انتظارات تورمی و نااطمینانی‌ها، همگی به رشد سهم پول از نقدینگی منجر می‌شوند و نشانه‌ای از بی‌ثباتی اقتصادی هستند.