ابزار جدید برای شناسایی «خشونت نامرئی» علیه زنان در ایران

خشونت نامرئی: ابعاد پنهان کنترل

رستمی توضیح داد که برخی مردان از مجموعه‌ای ظریف از نگرش‌ها، رفتارها و باورها برای اعمال کنترل بر زنان استفاده می‌کنند که تحت عنوان «خشونت نامرئی» شناخته می‌شود. این رفتارها، اگرچه از نظر فرهنگی پذیرفته شده‌اند، اما به عنوان عوامل خطر خشونت علیه شریک زندگی محسوب می‌شوند.

خشونت نامحسوس علیه زنان بخشی از خشونت خانگی بوده که نگرش‌ها، رفتارها و باورهای ظریف و پذیرفته شده در جامعه را شامل می‌شود و مردان از آن‌ها برای مطیع کردن زنان استفاده می‌کنند.

برخلاف مطالعات پیشین که عمدتاً بر خشونت‌های ملموس نظیر خشونت‌های جسمی، جنسی و روانی متمرکز بودند، فقدان ابزاری برای اندازه‌گیری «خشونت نامحسوس» باعث شده بود این مفهوم کمتر مورد بررسی قرار گیرد.

نابرابری جنسیتی و ریشه‌های اجتماعی خشونت

این پژوهشگر بر این باور است که در زندگی اجتماعی امروز، نابرابری‌های جنسیتی به وضوح مشاهده می‌شود و خشونت نامحسوس علیه زنان نه به عنوان خشونت، بلکه به عنوان امری طبیعی تلقی می‌گردد. این وضعیت خطر تبدیل شدن به اشکال واضح‌تر و شدیدتر خشونت خانگی در آینده را در پی دارد.

از این رو، بررسی، شناسایی و گزارش نگرش‌ها و کلیشه‌های جنسیتی که زنان را تحت سلطه در می‌آورد و امتیازات مردانه را تداوم می‌بخشد و خشونت علیه زنان را توجیه می‌کند، ضروری است. در همین راستا، پژوهشی با عنوان «روان‌سنجی نسخه فارسی ابزار خشونت پنهان علیه زنان» انجام شده است.

روش‌شناسی و یافته‌های پژوهش

نسخه اصلی این پرسشنامه اسپانیایی بوده که در این پژوهش به فارسی ترجمه و روان‌سنجی شده است. نتایج نشان داد که این پرسشنامه از اعتبار قابل قبولی برای استفاده در ایران برخوردار است. هدف اصلی این مطالعه، ارزیابی ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی پرسشنامه خشونت نامرئی علیه زنان (Q-IVAW) بود.

جزئیات مطالعه:

• نوع مطالعه: مقطعی
• جامعه آماری: ۵۲۰ زن متأهل
• مکان و زمان: مراکز بهداشتی در غرب ایران (اسدآباد)، سال ۲۰۲۲
• روش نمونه‌گیری: در دسترس

پس از مراحل ترجمه رفت و برگشتی، روایی صوری، محتوایی و سازه (از طریق تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی) انجام شد. همچنین، همسانی درونی با استفاده از ضرایب آلفای کرونباخ و امگا مک دونالد ارزیابی گردید. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS نسخه ۱۶ و Amos نسخه ۲۶ تجزیه و تحلیل شدند.

عوامل شناسایی شده:

در تحلیل عاملی اکتشافی، چهار عامل اصلی استخراج شدند که شامل موارد زیر هستند:

• رفتارهای جنسیت‌زده سودگرایانه-خیرخواهانه
• رفتارهای جنسیت‌زده بحرانی
• رفتارهای جنسیت‌زده قهری
• رفتارهای جنسیت‌زده دوسوگرا

این یافته‌ها تأیید می‌کنند که نسخه فارسی Q-IVAW ویژگی‌های روان‌سنجی قابل قبولی دارد و می‌تواند برای سنجش خشونت نامرئی و پنهان در زنان ایرانی مورد استفاده قرار گیرد.

تأثیرات و کاربردهای پرسشنامه

این پرسشنامه به عنوان یک ابزار پژوهشی معتبر و پایا، نتایج تحقیقاتی را که از آن استفاده می‌کنند، در شناسایی خشونت نامرئی علیه زنان ایرانی بسیار مؤثر می‌سازد. رستمی تأکید کرد که این ابزار می‌تواند به یک مرجع قابل قبول برای محققان در دانشگاه‌های علوم پزشکی و علوم اجتماعی تبدیل شود.

عضو هیئت علمی گروه پرستاری دانشکده علوم پزشکی اسدآباد اظهار داشت که هیچ محدودیت خاصی در جمع‌آوری اطلاعات این پژوهش مشاهده نشده و مخاطبان اصلی این طرح پژوهشی، متخصصان مراقبت‌های سلامتی هستند که می‌توانند از این پرسشنامه بهره‌برداری کنند.

وی همچنین تصریح کرد که این پژوهش هیچ‌گونه تبعات منفی از نظر اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، بهداشتی، ارزش‌های دینی و قوانین سازمان غذا و دارو نداشته است.