چالش‌های صنعت پتروشیمی ایران: از رکود سرمایه‌گذاری تا ناترازی گاز و تحریم

چالش‌های پتروشیمی ایران؛ رکود ۱۰ ساله سرمایه‌گذاری و ناترازی انرژی

صنعت پتروشیمی ایران، به عنوان یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد کشور و موتور محرک صادرات، این روزها با چالش‌های عمیقی دست و پنجه نرم می‌کند. این صنعت که می‌توانست با افزایش درآمد ارزی و خلق ارزش افزوده، اقتصاد وابسته به نفت ایران را متحول کند، اکنون با ۲۲ درصد ظرفیت خالی و عدم‌النفعی بالغ بر یک میلیارد دلار مواجه است. محمدرضا نعمت‌زاده، وزیر اسبق صمت و مدیرعامل پیشین شرکت ملی صنایع پتروشیمی، در گفت‌وگویی تفصیلی به بررسی این موانع و ارائه راهکارها پرداخته است.

رکود بی‌سابقه در سرمایه‌گذاری

به گفته نعمت‌زاده، یکی از بزرگترین مشکلات کنونی، رکود و کندی بی‌سابقه سرمایه‌گذاری در حدود ۱۰ سال اخیر است. وی تاکید می‌کند: «زمانی که سرمایه‌گذاری صورت نگیرد، خود به خود تولید و صادرات نیز افزایش پیدا نمی‌کنند و چه بسا کاهش پیدا کنند. ما باید محصولات بیشتری تولید و صادر کنیم.» این وضعیت، نه تنها مانع رشد می‌شود، بلکه می‌تواند به فرسودگی زیرساخت‌ها و کاهش توان رقابتی صنعت در بازارهای جهانی منجر شود.

ناترازی انرژی؛ چالش اصلی پتروشیمی

مهم‌ترین چالش صنعت پتروشیمی، ناترازی انرژی، به ویژه کمبود گاز است. این مشکل باعث شده تا در فصول سرد سال، واحدهای پتروشیمی مجبور به تعطیلی ۳ تا ۴ ماهه شوند که ضررهای هنگفتی به تولید و صادرات کشور وارد می‌کند. نعمت‌زاده با اشاره به برنامه‌ریزی چشم‌انداز ۱۴۰۴، بیان داشت: «قرار بود حداقل ۱۵ درصد از تولید گاز کشور به پتروشیمی تحویل داده شود تا ارزش افزوده و اشتغال بیشتر ایجاد شود. اما اکنون این میزان در حد ۳ یا ۴ درصد است که قطعا به ضرر کشور است.»

وزارت نفت باید اهتمام جدی برای تولید بیشتر و تحویل بیشتر گاز به صنایع پتروشیمی بورزد.

تاثیر تحریم‌ها و عدم تصویب FATF بر صنعت

چالش دوم، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و عدم تصویب کامل FATF است. این موانع، سرمایه‌گذاران خارجی و حتی ایرانیان مقیم خارج را از سرمایه‌گذاری در کشور باز می‌دارد. نعمت‌زاده معتقد است: «باید FATF هرچه زودتر به صورت تمام و کمال امضا و اعمال شود تا روابط بانکی برقرار گردد. این موضوع حتی بر روابط با کشورهای همسایه نیز تاثیر منفی گذاشته است.» وی به استفاده از روش‌های منسوخ شده مانند «تراستی‌ها و صراف‌ها» اشاره کرد که باعث حیف و میل منابع می‌شود.

راهکارها برای برون‌رفت از بحران

برای حل مشکلات صنعت پتروشیمی، نعمت‌زاده دو راهکار اصلی را مطرح می‌کند:

• اولویت اول: تصویب و اجرایی کردن FATF توسط مجلس برای برقراری ارتباط با بانک‌های دنیا.
• اولویت دوم: تلاش برای به حداقل رساندن تحریم‌ها و بازگشت کشور به حالت عادی.

وی همچنین تاکید کرد که با وجود محدودیت‌های خارجی، بانک‌های داخلی و بانک مرکزی می‌توانند منابعی را به سرمایه‌گذاری‌ها اختصاص دهند. این در حالی است که تشکیل سرمایه در کشور طی ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر بسیار ناچیز و در حدود ۲ درصد بوده که حتی از میزان استهلاک نیز کمتر است.