نشست مراکز پژوهشی: راهکارهای کاهش زندانیان و بهبود حکمرانی قضایی

ضرورت کاهش جمعیت زندانیان و حکمرانی داده‌محور

سیدعلی کاظمی، رییس پژوهشگاه قوه قضاییه، پس از ارائه گزارشی از فعالیت‌های این پژوهشگاه، بر ضرورت کاهش جمعیت زندانیان و افزایش استفاده از داده‌ها در حکمرانی قضایی کشور تاکید کرد. وی پژوهشگاه را بازوی علمی و پژوهشی قوه قضاییه دانست و تصریح کرد که این نهاد با جمع‌آوری آمارهای قضایی در تلاش است تا راهکارهایی برای مدیریت و بهبود این آمارها ارائه دهد. کاظمی افزود که پژوهشگاه قوه قضاییه بر موارد زیر تمرکز دارد:

• تعداد زندانیان
• مجازات‌های جایگزین حبس
• به‌روزرسانی قوانین

وی خاطرنشان کرد که مطالعات خوبی در این زمینه‌ها انجام شده است.

چالش قوانین مبتنی بر حبس و راهکارهای جایگزین

محسن اسماعیلی، معاون راهبردی رییس جمهور، به مسئله مجازات‌های جایگزین حبس پرداخت و اظهار داشت که اکثر قوانین کشور مبتنی بر حبس هستند که این امر به افزایش جمعیت زندانیان منجر شده است. وی برای ترویج استفاده از مجازات‌های جایگزین، بر دو محور اصلی تاکید کرد:

• فرهنگ‌سازی: ایجاد بسترهای فرهنگی برای پذیرش و استفاده از این مجازات‌ها.
• تسهیل بسترهای قانونی: اصلاح و تسهیل قوانین برای اجرای موثر مجازات‌های جایگزین.

اسماعیلی همچنین بر لزوم هم‌اندیشی و رسیدن به یک بیانیه سیاستی واحد در این زمینه تاکید کرد و هشدار داد که اقدامات فردی می‌تواند به بخشی‌نگری و عدم دستیابی به خروجی مطلوب منجر شود.

نقش اجرا در کارآمدی حکمرانی و قانون‌نویسی

اسماعیل احمدی مقدم، رییس دانشگاه عالی دفاع ملی، بر ضرورت انضباط‌بخشی به نظام حکمرانی تاکید کرد. وی بیان داشت که مشکل اصلی کشور در سیاست‌ها و برنامه‌ها نیست، بلکه در اجرا و عملیاتی کردن آن‌هاست. احمدی مقدم همچنین به اهمیت نحوه قانون‌نویسی اشاره کرد و گفت که قوانین نباید به گونه‌ای نوشته شوند که مسیر اعمال آن‌ها را دشوار سازد.

مواجهه با معتادان متجاهر و لزوم حکمرانی داده‌محور

هادی افراسیابی، مدیرکل حوزه ریاست، روابط عمومی و امور بین‌الملل مرکز پژوهش‌های مجلس، به نحوه مواجهه با معتادان متجاهر پرداخت. وی با اشاره به نوسان در دیدگاه عمومی مبنی بر بیمار یا مجرم بودن معتادان، بیان کرد که با وجود تلاش‌ها برای تغییر این نگاه، در حال حاضر افراد معتاد که عمدتاً در ۹۱ مرکز ماده ۱۶ در سراسر کشور نگهداری می‌شوند، با نوعی «شبه حبس» مواجه هستند که آمار قابل توجهی را به خود اختصاص داده است.

«باید در کنار تدابیر اصلاحی برای کاهش تعداد زندانیان از طریق اصلاح مجازات منجر به حبس، نحوه مدیریت و مواجهه با افراد معتاد متجاهر را نیز اصلاح کنیم. همچنین تاکید بر حکمرانی داده‌محور برای کارآمد کردن نظام حکمرانی ضروری است.»

تحول فرهنگی، سیاسی و اقتصادی پیش از قانون‌نویسی

محمدرضا مجیدی، رییس پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام، بر بسترسازی قوانین و نیاز به گفتگوی ملی تاکید کرد. وی اظهار داشت که این امر تصویب شده اما اجرایی نمی‌شود. مجیدی افزود که پیش از قانون‌نویسی، باید در لایحه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی تحول ایجاد کنیم، چرا که مشکلات این حوزه‌ها را نمی‌توان صرفاً با قانون‌نویسی حل کرد.