اروپا در دوراهی: مقابله با ترامپ یا ترس از استقلال؟ | جهان

با بازگشت دونالد ترامپ به عرصه سیاست آمریکا، اروپا بار دیگر خود را در مواجهه با چالش‌هایی می‌بیند که از دوره اول ریاست‌جمهوری او بی‌پاسخ مانده بودند. روابط فراآتلانتیکی، که دهه‌ها ستون فقرات نظام بین‌المللی غرب را تشکیل می‌داد، اکنون بیش از هر زمان دیگری شکننده و آشفته به نظر می‌رسد. اختلافات در زمینه‌های تجاری، امنیتی و نقش جهانی آمریکا، این نگرانی‌ها را عمیق‌تر کرده است.

نگرانی‌های اروپا از رویکرد ترامپ

زمانی که ترامپ برای نخستین بار وارد کاخ سفید شد، اروپایی‌ها با رئیس‌جمهوری روبه‌رو شدند که اروپا را نه یک شریک استراتژیک، بلکه رقیبی اقتصادی و «سواری رایگان» در زمینه امنیت می‌دید. انتقادهای شدید او از ناتو، تهدید به کاهش تعهدات آمریکا و تحمیل تعرفه‌های گمرکی بر صادرات اروپا، تردیدهای عمیقی را در مورد آینده روابط فراآتلانتیکی ایجاد کرد. با بازگشت ترامپ به قدرت، این نگرانی‌ها نه تنها از بین نرفت، بلکه با رویکردی تشدیدیافته، دوباره مطرح شده‌اند.

مواضع اخیر ترامپ، از جمله تلاش برای گسترش نفوذ آمریکا در مناطق حساس مانند درخواست برای ضمیمه کردن گرینلند و تهدید به افزایش مالیات‌ها و تعرفه‌ها بر کالاهای اروپایی، «دوران عدم قطعیت» را برای اروپایی‌ها تثبیت کرده است. واکنش اروپا عمدتاً در قالب‌های سیاسی و اقتصادی بوده است؛ مخالفت علنی با هرگونه تعرض به حاکمیت اروپا و تاکید بر غیرقابل قبول بودن فشارهای تجاری آمریکا، همراه با آمادگی برای پاسخ به این اقدامات. حتی افزایش حضور اروپا در مناطق استراتژیک، پیامی روشن به همراه داشته که قاره اروپا به سادگی از این تهدیدات نمی‌گذرد.

محدودیت‌های مقابله اروپا با ترامپ

با این حال، «مقابله» با ترامپ محدودیت‌های جدی دارد. هیچ کشور اروپایی به دنبال درگیری نظامی با ایالات متحده نیست، چرا که بسیاری از کشورهای اروپایی به شدت به تسلیحات آمریکا و پوشش امنیتی ناتو وابسته هستند. هرگونه تشدید تنش نظامی با آمریکا به معنای تضعیف پایه‌های دفاعی اروپا خواهد بود و در وضعیت آشفته بین‌المللی کنونی، هیچ کشوری مایل به پذیرش چنین ریسکی نیست.

چرا اروپا نمی‌تواند مستقل عمل کند؟

از نظر تئوریک، اروپا تمام ابزارهای لازم برای اتخاذ تصمیمات مستقل را داراست. از جنبه اقتصادی، اتحادیه اروپا یک قدرت بزرگ جهانی است و یورو می‌تواند در برابر دلار ایستادگی کند، مشروط بر اینکه اراده سیاسی لازم برای این کار وجود داشته باشد. از نظر نظامی، کشورهای اروپایی به طور جمعی توانایی‌های قابل توجهی دارند که می‌توانند در یک چارچوب دفاعی مشترک توسعه یابند. از بعد سیاسی، اروپا می‌تواند ائتلاف‌های منعطفی با قدرت‌های بزرگ مانند چین و روسیه تشکیل دهد و نفوذ خود را در نهادهای بین‌المللی تقویت کند.

اما با وجود تمام این ظرفیت‌ها، عواملی عمیق‌تر مانع از استقلال اروپا از تصمیمات آمریکا می‌شوند. این موانع را می‌توان در سه نکته اصلی خلاصه کرد:

ترس از خلأ استراتژیک: استقلال کامل از واشنگتن نیازمند زمان و توافق داخلی در اروپا است که هنوز محقق نشده است.
درک اروپایی‌ها از تحولات جهان: بسیاری از کشورهای اروپایی به این نتیجه رسیده‌اند که جهان به سمت تک‌قطبی شدن بیشتر و درگیری‌های باز پیش می‌رود؛ بنابراین، پناه بردن به ائتلاف با آمریکا، هرچند با هزینه‌های سیاسی همراه است، گزینه‌ای کم‌خطرتر از مواجهه با آینده نامعلوم است.
شکاف‌ها درون اتحادیه اروپا: اولویت‌های کشورهای عضو اتحادیه متفاوت است؛ کشورهای شرق اروپا از تهدید روسیه هراس دارند، در حالی که کشورهای غرب اروپا نگران وضعیت اقتصادی هستند.

آینده روابط فراآتلانتیکی

اروپا خود را بین تمایل به مقابله با ترامپ و ترس از پیشروی در مسیر استقلال از او گرفتار می‌بیند. این مبارزه نابرابر احتمالاً ادامه خواهد داشت تا زمانی که روابط فراآتلانتیکی تحت تأثیر شخصی‌سازی سیاست‌های آمریکایی و تردید در تصمیم‌گیری‌های اروپایی قرار گیرد. این کشمکش اروپایی-آمریکایی در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ تنها یک اختلاف بر سر مالیات‌ها یا خاک‌ها نیست؛ بلکه بازتاب یک جنگ بزرگ‌تر برای تسلط جهانی و ماهیت روابط میان این دو قدرت است.

اروپا، با وجود قدرت اقتصادی و سیاسی خود، همچنان محتاطانه حرکت می‌کند و هزینه‌های امنیتی و سیاسی را با دقت ارزیابی می‌کند، در حالی که ترامپ به آزمایش مرزهای ائتلاف ناتو ادامه می‌دهد. این وضعیت باعث می‌شود رابطه آتلانتیک همیشه ترکیبی از تنش، احتیاط و استراتژی‌های اقتصادی محاسبه‌شده باشد. سؤال اینجاست: آیا اروپا در نهایت شورش خواهد کرد؟ و اگر آری، چه زمانی؟