هشدار درباره پیشگویی‌های نجومی در بازارهای مالی و عواقب آن

در دنیای پرنوسان اقتصادی امروز، پدیده‌ای نگران‌کننده در حال گسترش است: ظهور کانال‌ها و گروه‌هایی در شبکه‌های اجتماعی که با تکیه بر نجوم، طالع‌بینی و پیشگویی، به مخاطبان خود زمان مناسب برای سرمایه‌گذاری یا توقف آن را دیکته می‌کنند. این «تحلیل‌ها» که مدعی‌اند بر پایه «علم زمان و آسترولوژی» است، نه تنها از اعتبار علمی برخوردار نیستند، بلکه می‌توانند سرمایه‌های بسیاری از افراد، به‌ویژه اقشار آسیب‌پذیر را به خطر اندازند. روزنامه همشهری در گزارشی به بررسی این پدیده نوظهور پرداخته است.

بازار پیشگویی: از فال شخصی تا نسخه اقتصادی

در حالی که فال و طالع‌بینی همواره بخشی از فرهنگ عامه بوده‌اند، آنچه امروز شاهد آن هستیم، جایگزینی پیشگویی‌های فردی با راهنمای تصمیم‌گیری در اقتصاد جمعی است. در این گروه‌ها، پیش‌بینی قیمت دلار، سکه، رمزارز، مسکن یا حتی خودرو، نه بر اساس داده‌های اقتصادی و تحلیل‌های منطقی، بلکه ظاهراً با اتکا به حرکت سیارات، انرژی ماه و زحل ارائه می‌شود. این کانال‌ها که برخی از آنها ده‌ها هزار عضو دارند، پست‌های خود را با لحنی قاطعانه و دستوری منتشر می‌کنند؛ جملاتی مانند «بخرید»، «نفروشید»، یا «تا فلان تاریخ صبر کنید». این قطعیت کاذب، برای بسیاری از مخاطبانی که از ابهامات بازار خسته‌اند، جذاب به نظر می‌رسد.

طرفداران میلیونی «آقای آنالیز» و دیگر مدعیان

در میان این پیشگویان اقتصادی، نام فردی بیش از دیگران شنیده می‌شود که در کانال تلگرامی و صفحه اینستاگرامی خود، نزدیک به یک میلیون مخاطب را به تحلیل‌های مبتنی بر حرکت اجرام آسمانی خود گره زده است. این فرد که خود را «تریدر» معرفی می‌کند، بخشی از درآمدش را از فروش بسته‌های آموزشی ستاره‌شناسی و آسترولوژی به دست می‌آورد. پیام‌هایی نظیر «چرخه ستاره‌شناسی برای بازارها تمام شده؛ مراقب باشید» بارها در کانال او منتشر شده تا مردم بر اساس آن تصمیمات اقتصادی بگیرند. این پدیده تنها به یک نفر محدود نمی‌شود و در شرایطی که حفظ سرمایه به دغدغه‌ای اصلی تبدیل شده، ظهور مدعیان تحلیل بازار به این سبک و سیاق در شبکه‌های اجتماعی رو به افزایش است.

اعتماد به پیشگویی‌ها: داستان‌های واقعی از زیان مالی

اعتماد به این نسخه‌پیچی‌ها می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری داشته باشد. مریم، یکی از رصدکنندگان این کانال‌ها، تجربه‌ای تلخ را بازگو می‌کند:

«یکی از این کانال‌ها چند وقت پیش به مردم گفت هر چه سریع‌تر طلا را در اوج بفروشید که طلا سقوط می‌کند. بعدها دیدم که یکسری از مردم کامنت می‌گذاشتند که چرا دروغ گفتی و سرمایه ما از دست رفت.»

تفاوت اساسی میان پیش‌بینی و پیشگویی اقتصادی

در سال‌های اخیر، با پررنگ‌تر شدن نقش داده و الگوریتم، مرز میان «پیش‌بینی اقتصادی» و «پیشگویی» دچار سوء‌تفاهم شده است. این دو مفهوم، با وجود شباهت ظاهری، در معنا و کارکرد فاصله جدی با یکدیگر دارند:

• پیش‌بینی اقتصادی: بر پایه داده‌های گذشته، مدل‌های آماری، فرضیه‌های شفاف و سناریوهای مختلف شکل می‌گیرد. اقتصاددانان می‌دانند که آینده قطعی نیست و پیش‌بینی را با بازه خطا، احتمال و عدم‌قطعیت همراه می‌کنند.
• پیشگویی: ادعای دانستن آینده به صورت قطعی است؛ بدون توضیح روش، بدون پذیرش خطا و اغلب با تکیه بر نیروهای ماورایی، شهود و حرکت اجرام آسمانی.

جایگزینی تحلیل‌های منطقی اقتصادی با توصیه‌های افراد «آینده‌بین» در آشفته‌بازار کنونی، می‌تواند زیان‌های جدی، به‌ویژه برای اقشار کم‌درآمد با سرمایه محدود به همراه داشته باشد.

چرا مردم به پیشگویی‌های اقتصادی پناه می‌برند؟

علیرضا شریفی‌یزدی، جامعه‌شناس، رواج توسل به پیشگویی‌ها در بازارهای مالی را دارای جنبه‌های تاریخی، روانشناسی و جامعه‌شناسی می‌داند. او معتقد است:

• جنبه تاریخی: بشر همواره برای غلبه بر نگرانی از آینده، به ابزارهای پیش‌بینی متوسل شده است. در ایران، بحث آسترولوژی پس از حمله مغول شدت گرفت و در زندگی مردم جای گرفت.
• جنبه روانشناسی و جامعه‌شناسی: در شرایط کنونی کشور که «به‌شدت تب‌زده و غیرقابل پیش‌بینی» است، مردم به دنبال ابزارهایی برای پیش‌بینی‌پذیر کردن وضعیت، به‌خصوص در حوزه اقتصادی هستند. این نیاز، زمینه را برای سوءاستفاده برخی فراهم می‌کند.
• شبه‌علم: شیادان با ادغام رمالی و فال‌گیری با اصطلاحات علمی، به‌ویژه کیهانی و فیزیک کوانتوم، «شبه‌علم» ایجاد کرده و به مردم القا می‌کنند. مشتریان این افراد کسانی هستند که به دلیل مکانیسم دفاعی روانی سعی می‌کنند آینده را برای خود سهل‌تر کنند.

متأسفانه، این روزها آسترولوژی وارد مسیر اقتصادی شده و به افراد توصیه می‌شود که در یک روز خاص، بر اساس موقعیت اجرام آسمانی، دست به خرید یا فروش کالا بزنند که می‌تواند عواقب مالی ناگواری داشته باشد.