فیلم «ارزش احساسی»: پدر، فرشته است یا شیطان؟

روان‌شناسی مدرن، با الهام از زیگموند فروید، تلاش‌های فراوانی برای درک دینامیک خانواده انجام داده است. اما شاید به تعبیر فروید، این حوزه همچون هزارتویی است که با هر گام به سوی جلو، با پرسش‌های پیچیده‌تری مواجه می‌شویم. در این میان، فیلم «ارزش احساسی» به کارگردانی یواکیم تری‌یر، اثری است که به شکلی بی‌نظیر به این چالش‌ها می‌پردازد و یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سال جاری محسوب می‌شود.

فیلم «ارزش احساسی» ساخته یواکیم تری‌یر، فیلم‌ساز برجسته نروژی-دانمارکی، که پیش از این با فیلم موفق «بدترین آدم دنیا» در جشنواره کن ۲۰۲۱ درخشید و رناته رینس‌وه برای آن جایزه بهترین بازیگر را دریافت کرد و برای ۲ جایزه اسکار ۲۰۲۲ نیز نامزد شد، این بار نیز به موضوعی عمیق و انسانی پرداخته است.

داستان فیلم: رویارویی با گذشته و زخم‌های پنهان

داستان فیلم با روایتی در مورد یک خانه قدیمی آغاز می‌شود که بعدها مشخص می‌گردد این روایت از زبان نورا، بازیگر تئاتر، بیان می‌شود. نورا در حدود سی و چند سالگی مادرش را از دست داده و به همراه خواهر کوچک‌ترش اگنس، مشغول پذیرایی از شرکت‌کنندگان در مراسم خاکسپاری مادرشان هستند. در این میان، گوستاو (با بازی بی‌نظیر استلان اسکاشگورد)، پدر آن‌ها، نیز سر و کله‌اش پیدا می‌شود. او سال‌ها پیش از سیسل، مادر دخترها، جدا شده و به همین دلیل از نروژ مهاجرت کرده تا بر حرفه خود، یعنی سینما، تمرکز کند.

به زودی مشخص می‌شود که روابط گوستاو با دخترانش، به ویژه نورا، نه تنها تعریفی ندارد بلکه با چالش‌های جدی نیز روبرو است. نورا، به عنوان دختر بزرگ‌تر خانواده، در دوران نوجوانی و در کشمکش‌های میان پدر و مادرش، آسیب‌های روحی جدی دیده است. به تدریج درمی‌یابیم که او در سال‌های گذشته اقدام به خودکشی نیز داشته است. نورا از غم و اندوه عمیقی رنج می‌برد که مانع از رسیدن او به تعادل در روابطش با دیگران شده و به نوعی، اطرافیان از او گریزانند.

او همچون آتشفشانی است که خشم در درونش غلیان می‌کند و هر از گاهی رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی از او سر می‌زند. نمونه‌ای از این رفتارها در سکانسی رخ می‌دهد که نورا در شب اجرای نمایش دچار وضعیتی عجیب می‌شود و تصمیم می‌گیرد روی صحنه نرود، که برای دقایقی عوامل اجرا را در موقعیتی بغرنج قرار می‌دهد.

چالش اصلی: پیشنهاد بازی در فیلم پدر

داستان با پیشنهاد گوستاو به نورا برای بازی در آخرین فیلمش وارد چالش اصلی خود می‌شود. اما نورا بی‌درنگ این پیشنهاد را رد می‌کند. پس از آن، گوستاو به سراغ ریچل کمپ، هنرپیشه مشهور آمریکایی، می‌رود و او نیز با کمال میل بازی در این فیلم را می‌پذیرد. از این نقطه به بعد، فیلم هر آنچه برای شکل‌گیری یک درام روان‌شناختی تکان‌دهنده لازم است، از بیننده دریغ نمی‌کند:

• حسادت زنانه
• رقابت خواهران
• چالش پدر و دختر

پیتر برادشاو از گاردین در مورد «ارزش احساسی» نوشته است: «فیلم به طرز دل‌انگیزی از افتادن به دام یک ملودرام احساسی پرهیز می‌کند و حتی گاهی طنز ظریفی را به فیلم اضافه می‌کند.» به عنوان مثال، در جایی از فیلم گوستاو برای جشن تولد نوه‌اش دی‌وی‌دی فیلم می‌خرد، در حالی که آن‌ها اساساً دستگاه پخش دی‌وی‌دی ندارند. یا شوخی‌های چندباره فیلم با این مسئله که برای مردم دنیا تفاوتی بین سوئد و نروژ وجود ندارد.

موفقیت‌های چشمگیر در جشنواره‌های بین‌المللی

«ارزش احساسی» در جشنواره‌های معتبر جهانی نیز خوش درخشیده است:

• جشنواره کن ۲۰۲۵: برنده جایزه بزرگ.
• گلدن گلوب ۲۰۲۶: نامزد ۸ جایزه، از جمله بهترین فیلم و بهترین فیلمنامه (مراسم یکشنبه هفته آینده برگزار می‌شود).
• اسکار ۲۰۲۶: نماینده سینمای نروژ در بخش بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان.