برنامه‌های جامع وزارت علوم برای توسعه اکوسیستم نوآوری و جذب سرمایه

وضعیت کنونی و دستاوردهای اکوسیستم نوآوری

در حال حاضر، کشور میزبان ۵۸ پارک علم و فناوری و ۲۹۵ مرکز رشد است که بخشی از آنها در دل دانشگاه‌ها و بخشی دیگر در پارک‌های علم و فناوری مستقر هستند. این مجموعه‌ها تاکنون موفق به ایجاد حدود ۱۴۷۰۰ واحد فناور شده‌اند که به نوبه خود، ۱۶۱ هزار فرصت شغلی برای فارغ‌التحصیلان دانشگاهی فراهم آورده است. این آمار نشان‌دهنده پویایی و ظرفیت بالای اکوسیستم نوآوری ایران است.

۱۰ برنامه عملیاتی برای آینده

معاونت نوآوری و فناوری وزارت علوم، ۱۰ برنامه عملیاتی کلیدی را برای ارتقاء و بهبود عملکرد این اکوسیستم تدوین کرده است. این برنامه‌ها شامل محورهای زیر هستند:

• بازآفرینی نهادی و اثربخشی نهادهای موجود: با هدف افزایش کارایی پارک‌های فناوری و مراکز رشد.
• نهادسازی جدید: شامل ایجاد پارک‌های فناوری تخصصی.
• هوشمندسازی سرمایه انسانی: از طریق برنامه‌های توانمندسازی.
• تقویت اکوسیستم پشتیبان‌ساز پارک‌ها.
• توسعه زیرساخت‌های فیزیکی و فناوری.
• ایجاد زیرساخت یکپارچه از کل اکوسیستم (سامانه زیستفا): برای رصد دقیق تحولات.
• قرار گرفتن پارک‌ها در اتمسفر اقتصادی: با هدف جذب منابع بخش خصوصی.
• رویداد ترویجی گفتمان‌سازی حوزه نوآوری در پارک‌ها.
• برنامه جامع ایده تا تجاری‌سازی.

نهادسازی تخصصی و توانمندسازی سرمایه انسانی

یکی از مهم‌ترین اقدامات در دستور کار وزارت علوم، نهادسازی تخصصی جدید است. در همین راستا، ایجاد ۶ پارک فناوری جدید تا دو سال آینده برنامه‌ریزی شده است. این پارک‌ها در حوزه‌های کلیدی نظیر زیست‌فناوری، پلیمر و مواد، فناوری‌های معدنی، اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و هوشمندسازی فعالیت خواهند کرد. همچنین، برنامه‌های گسترده‌ای برای توانمندسازی سرمایه انسانی در چهار رده اجرایی می‌شود که شامل:

• توانمندسازی کارگزاران: برای ایجاد شبکه‌های پشتیبان قوی.
• توانمندسازی دانشجویان: تربیت ۵۰ هزار دانشجو با استانداردهای جدید در چهار سال آتی.
• توانمندسازی مدیران مراکز رشد: افزایش تعداد مدیران آموزش‌دیده از ۵۰ به ۸۰ نفر.
• توانمندسازی ۱۰۰ مدیر اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور.

ارتباط پارک‌ها با دانشگاه‌ها و برگزاری رویدادها

شهیکی‌تاش بر اهمیت پیوند ناگسستنی پارک‌های فناوری با دانشگاه‌ها تاکید کرد و از طراحی و تعریف بسته‌های ارتباطی در قالب طرح‌هایی چون «کوآپ»، «دستیار فناور»، «نوآفرین صنعت سا» و «گرنت» خبر داد. همچنین، ارتقای شبکه خدمات ارزش‌آفرین پارک‌ها و تشکیل سامانه یکپارچه رصد تحولات علم و فناوری از دیگر برنامه‌هاست.

در راستای جریان‌سازی حوزه نوآوری، معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، برگزاری رویدادهای ترویجی متعددی را در دستور کار دارد. از جمله این رویدادها می‌توان به:

• جشنواره شیخ بهایی: با تغییر الگو به برگزاری استانی و سپس ملی. زمان برگزاری آبان‌ماه هر سال در اصفهان است.
• جشنواره ملی ایده‌های استارتاپی روستایی: که در اردیبهشت ماه برگزار شد.
• جشنواره هوش مصنوعی.
• جشنواره صنایع فرهنگی و خلاق: که در پایان بهمن‌ماه در چابهار برگزار خواهد شد.
• رویداد «فرصت‌های سرمایه‌گذاری پارک‌های علم و فناوری»: که در نیمه دوم بهمن‌ماه برگزار می‌شود و به دنبال رفع «شکاف سرمایه‌گذاری» در پارک‌ها و جذب بخش خصوصی است.

تجربه پاویون‌محور شدن نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری نیز به عنوان یک گام نوین در تعاملات فناورانه معرفی شد.

جذب سرمایه و تامین مالی واحدهای فناور

وزارت علوم برنامه‌ریزی کرده است که تا سال ۱۴۰۶ برای بیش از هزار واحد فناور جذب سرمایه صورت گیرد. این فرآیند با همایش «اقتصاد نوآوری» آغاز شده و شامل «مچ‌میکینگ» میان VCها، صندوق‌ها، اتاق‌های بازرگانی و سرمایه‌گذاران سنتی است.

شهیکی‌تاش بر نیاز به شرکت‌های بزرگ، پیشرو و های‌تک در اکوسیستم نوآوری تاکید کرد و تامین مالی را در چند بخش اصلی توضیح داد:

• تامین مالی زیرساخت‌ها.
• ایجاد فضای رشد و بزرگ‌شدن واحدهای فناوری.

وی به نقش صندوق‌های پژوهش و فناوری اشاره کرد و بر لزوم زنجیره تامین مالی متناسب با مراحل مختلف رشد شرکت‌ها تاکید داشت. برای شرکت‌های نوپا، نیاز به گرنت‌ها و منابع بذری است و صندوق نوآوری و شکوفایی با ایجاد SPVها در این زمینه نقش حمایتی ایفا می‌کند. برای واحدهای بزرگ‌تر که نیازمند سرمایه‌های کلان‌تر (۵۰ تا ۱۰۰ میلیارد تومان) هستند، نقش CVCها و «تونل سرمایه‌گذاری» پررنگ می‌شود.

معاون وزیر علوم همچنین بر ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی (PE) در پارک‌های سطح یک و توسعه سکوهای تامین مالی جمعی (کرادفاندینگ) مبتنی بر سرمایه تاکید کرد. او افزود که اگرچه تنوع ابزارهای سرمایه‌گذاری در کشور وجود دارد، اما حجم و چگالی این منابع باید متناسب با نیاز زیست‌بوم نوآوری افزایش یابد تا زنجیره تامین مالی تکمیل شود.

هماهنگی در حمایت‌های مالی

در پاسخ به سوالی درباره حمایت‌های موازی از واحدهای فناور، شهیکی‌تاش توضیح داد که حمایت‌ها بسته به سطح آمادگی فناوری (TRL) واحد متفاوت است. صندوق نوآوری و شکوفایی از طرح‌های با TRL بالا حمایت می‌کند، در حالی که وزارت علوم از واحدهای فناور مستقر در پارک‌ها با TRL پایین پشتیبانی می‌کند. این فرآیندها به جای موازی‌کاری، یک فرآیند تکمیلی حمایت مالی را تشکیل می‌دهند.