چالش‌های سیاست ارزی: از تثبیت تا ثبات و خطر چندنرخی شدن

فعالان اقتصادی با وجود کاهش شکاف میان نرخ‌های ارزی، همچنان از عدم بهبود در روند تخصیص ارز گلایه‌مند هستند. با این حال، امیدواری‌هایی وجود دارد که در روزهای آتی، با افزایش بازگشت ارزهای حاصل از صادرات، میزان عرضه ارز به بازار تقویت شود و گره‌های موجود گشوده گردد.

چالش‌های یکسان‌سازی نرخ ارز

یکی از مهم‌ترین تهدیدها برای یکسان‌سازی ارزی در شرایط عادی شدن فعالیت‌های اقتصادی، افزایش شکاف میان نرخ معاملات رسمی و نرخ بازار آزاد است که عمدتاً ناشی از سیاست تثبیت نرخ ارز است. کارشناسان اقتصادی معتقدند که بازارساز در دوره جدید باید به جای اصرار بر تثبیت نرخ، سیاست مبتنی بر ثبات را در بازار حاکم کند و از کنترل دستوری قیمت ارز پرهیز نماید.

چالش دیگر در مسیر یکسان‌سازی نرخ ارز، احتمال عقب‌نشینی دولت از سیاست‌های اصلاحی خود در مواجهه با فشارهای بیرونی است. این امر می‌تواند منجر به وسوسه ایجاد ارز حمایتی و در نهایت، بازگشت به وضعیت چندنرخی شدن ارز شود که اقتصاد را از مزایای حذف نرخ‌های موازی محروم خواهد کرد.

پیشنهادات کارشناسی برای ثبات ارزی

برای تداوم سیاست تک‌نرخی ارز، کارشناسان پیشنهاد می‌کنند که سیاستگذار به جای تعیین نرخ تثبیت‌شده، با اتخاذ سیاست‌های ثبات‌بخش اقتصادی، دامنه نوسان دلار در بازار آزاد را محدودتر کند. این رویکرد می‌تواند به پایداری بازار ارز کمک شایانی نماید.

همچنین، دغدغه اصلی فعالان اقتصادی در سال‌های اخیر، همواره میزان پایین عرضه ارز بوده است، نه صرفاً قیمت آن. با تغییرات اخیر، این فعالان در انتظار ارزیابی نتایج وضعیت جدید و بهبود شرایط عرضه هستند.

تناقض در سیاست تخصیص ارز حمایتی

دولت پیش از این، برقراری بازارهای موازی ارزی و تخصیص ارز حمایتی برای واردات کالاهای خاص را با این استدلال توجیه می‌کرد که به کاهش قیمت تمام‌شده تولید کالاهای داخلی و در نهایت، نفع مصرف‌کننده منجر می‌شود. اما تجربه نشان داده است که نه تنها قیمت تمام‌شده کاهش نیافته، بلکه به گفته وزیر اقتصاد، در مواردی قیمت کالاهایی که ارز دولتی دریافت کرده‌اند، حتی از تامین آن با ارز آزاد نیز بیشتر بوده است.

این تناقض از آنجا نشأت می‌گیرد که ارز تخصیصی دولت به هدف اصلی خود نمی‌رسیده و عمدتاً صرف کسب سود از فروش ارز دولتی در بازار آزاد با قیمت بالاتر و حتی قاچاق معکوس می‌شده است که در نهایت به افزایش قیمت کالای داخلی منجر می‌شده است.

تهدیدات پیش روی سیاست تک‌نرخی

پس از گام نخست سیاستگذار در حذف نرخ‌های متعدد ارزی، تهدید اصلی برای اجرای کامل این سیاست، افزایش فشارهای اجتماعی و سیاسی برای حمایت بیشتر و بازگشت به وضعیت ارز چندنرخی گذشته است.

اختلاف اندک میان اسکناس دلار بازار آزاد و حواله آن، از نظر منطقی قابل قبول است؛ اما نگرانی کارشناسان این است که شکاف میان این دو نرخ به سطوحی بالاتر از ۱۰ درصد برسد. در چنین شرایطی، کارشناسان اقتصادی مجدداً توصیه می‌کنند که سیاستگذار به جای تثبیت قیمت ارز، با بازارسازی فعال به ثبات این نرخ کلیدی در اقتصاد کمک کند.