خبر کامل
تحولات سیاسی و تأثیر آن بر قیمت نفت: کاهش ریسک برای واردکنندگان، تداوم خطر برای صادرکنندگان
تحولات سیاسی، از جمله جنگ‌ها، درگیری‌ها و مذاکرات، همواره به عنوان یکی از عوامل کلیدی و تعیین‌کننده بر قیمت جهانی نفت تأثیرگذار بوده‌اند. این تأثیرگذاری به ویژه زمانی چشمگیرتر می‌شود که کشورهای درگیر، خود از صادرکنندگان یا واردکنندگان اصلی نفت در جهان باشند. از این رو، سیاست‌گذاران در پیگیری اهداف سیاسی خود، قیمت نفت را به عنوان یک متغیر حیاتی در نظر می‌گیرند؛ چرا که هرگونه اتفاق سیاسی با تأثیر مخرب بر قیمت نفت، می‌تواند پیامدهای اقتصادی به مراتب ویرانگرتری نسبت به خود رویداد به دنبال داشته باشد.
کاهش آسیب‌پذیری واردکنندگان، ثبات آسیب‌پذیری صادرکنندگان
پس از تجربه‌ی شوک‌های متعدد نفتی ناشی از تحولات سیاسی، کشورهای تولیدکننده نفت تغییراتی در سیاست‌های افزایش عرضه خود اعمال کرده‌اند تا راهکارهایی برای کنترل قیمت نفت بیابند. این روند تاریخی در مقاله «بررسی مقایسه‌ای اثرات کلان شوک‌های نفتی قبل و بعد از نیمه دهه ۸۰: مورد کشورهای صادرکننده نفتی» توسط لطفعلی بخشی، جاوید بهرامی و فرزانه موسوی مورد تحلیل قرار گرفته است.
شوک‌های نفتی همواره آثار متفاوتی بر اقتصاد کشورهای واردکننده و صادرکننده نفت داشته‌اند. به نظر می‌رسد در چهار دهه اخیر، این آثار تغییرات بسیاری داشته است. به عبارت دیگر، تأثیر شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ در اقتصادهای صنعتی واردکننده نفت بیشتر به صورت رکود همراه با تورم و با شدت قابل ملاحظه‌ای ظاهر شده است. اما در مورد شوک‌های نفتی دهه ۱۹۹۰ به بعد، چنین آثار شدیدی دیده نمی‌شود. در کشورهای واردکننده نفت به این نتیجه رسیده‌اند که اثرات کلان شوک‌های نفتی در طول زمان و به خصوص در دهه ۹۰ کاهش داشته است.
این کاهش آسیب‌پذیری عمدتاً در کشورهای واردکننده نفت و برخی کشورهای توسعه‌یافته صادرکننده مشاهده می‌شود. اما در کشورهای در حال توسعه نفتی، چنین تغییری محسوس نیست و هرگونه شوک نفتی بر رشد تولید، تورم و نرخ ارز واقعی این کشورها اثرات چشمگیری دارد.
دلایل کاهش آسیب‌پذیری واردکنندگان
- سیاست‌های اقتصادی باثبات: اتخاذ سیاست‌های ارزی و پولی پایدار.
- افزایش رشد اقتصادی: تقویت بنیان‌های اقتصادی.
- کاهش شدت انرژی‌بر بودن: کاهش وابستگی بخش‌های تولیدی به انرژی.
- کاهش وابستگی به نفت: تنوع‌بخشی به منابع انرژی و اقتصاد.
این عوامل باعث شده‌اند که کشورهای واردکننده نسبت به پیش از دهه ۹۰ در برابر افزایش قیمت نفت مقاوم‌تر باشند و یک شوک نفتی تنها به صورت مقطعی بر آن‌ها اثرگذار باشد. آن‌ها می‌توانند با تکیه بر سیاست‌های پولی باثبات، کاهش وابستگی به نفت و مازاد عرضه جهانی، اثرات شوک را تعدیل کنند. برای مثال، با کاهش عرضه یک کشور صادرکننده، کشورهای واردکننده قادرند نفت مورد نیاز خود را از ذخایر دیگر کشورها تأمین کرده و در بلندمدت با مشکل مواجه نشوند.
وضعیت کشورهای صادرکننده نفت
برخلاف واردکنندگان، وضعیت برای کشورهای صادرکننده نفت متفاوت است. این کشورها عمدتاً از رشد صنعتی کافی برخوردار نیستند و هرگونه افزایش یا کاهش در درآمدهای نفتی، مستقیماً بر بودجه و رشد اقتصادی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. همچنین، به دلیل بی‌ثباتی سیاست‌های ارزی و پولی، نوسانات قیمت نفت می‌تواند به بحران‌های ارزی، افزایش تورم و بیکاری در این کشورها منجر شود. بنابراین، اگرچه اثرات شوک‌های نفتی ناشی از تحولات سیاسی برای واردکنندگان کاهش یافته است، اما این خطر همچنان برای کشورهای صادرکننده با اقتصاد وابسته به نفت باقی است.
نقش کشورهای تعیین‌کننده در بازار نفت
مسئله تعیین‌کننده بودن کشورها در بازار نفت، نکته‌ای است که نباید نادیده گرفته شود. اگرچه کشورهای واردکننده توانسته‌اند اثرگذاری شوک‌های نفتی را کاهش دهند، اما این شوک‌ها همچنان می‌توانند اثرات کوتاه‌مدتی بر اقتصاد آن‌ها داشته باشند. این اثرات کوتاه‌مدت به این بستگی دارد که تحول سیاسی در یک کشور مهم و تعیین‌کننده نفتی رخ دهد یا در کشوری که از معادلات جهانی نفت حذف شده و عرضه محدودی دارد.
مرتضی بهروزی‌فرد، کارشناس نفت و انرژی، در این باره توضیح می‌دهد: «سالیان گذشته ایران و ونزوئلا جزو کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت بودند و سهم قابل توجهی در بازارهای جهانی داشتند. در آن زمان، ظرفیت مازادی در جهان وجود نداشت و هرگونه تحول در کشورهای عمده نفتی می‌توانست بازار را جابه‌جا کند.»
وی در ادامه می‌افزاید: «اکنون کل صادرات نفت ونزوئلا حدود 700 تا 800 هزار بشکه و کل صادرات ایران در حد 1 تا 1.5 میلیون بشکه است. این ارقام به اندازه‌ای نیستند که با وقوع تحولاتی مانند یک مسئله سیاسی یا اعتراضات در این کشورها، بازار جهانی نفت به هم بریزد. اما اگر چنین تحولاتی در عربستان رخ می‌داد، مسلماً بازار دنیا را جابه‌جا می‌کرد و تأثیرات شگرفی بر قیمت‌ها می‌گذاشت.»
این اظهارات نشان می‌دهد که کاهش اثر تحولات سیاسی بر قیمت نفت، تنها به افزایش مازاد جهانی عرضه نفت بازنمی‌گردد. بلکه بخش عمده‌ای از آن به این دلیل است که تحولات اخیر در کشورهایی رخ داده که دیگر در بازار نفت تعیین‌کننده نیستند و سهم چندانی ندارند.
در مجموع، به دلیل مازاد عرضه نفت و یافتن جایگزین برای آن در کشورهای واردکننده، اثر تحولات سیاسی بر قیمت نفت کاهش محسوسی یافته است. با این حال، خطر افزایش قیمت نفت در شرایطی که ریسک کمبود عرضه در کشورهای تعیین‌کننده مانند عربستان وجود داشته باشد، همچنان کشورهای واردکننده را تهدید می‌کند.
ایران و معادلات جهانی نفت
در مورد ایران، به دلیل کاهش سهم در بازار جهانی نفت، امکان جایگزینی نفت این کشور در صورت اختلال در عرضه وجود دارد. از این رو، ریسک سیاسی در کشورهایی که در بازار جهانی تعیین‌کننده نیستند، دیگر تأثیر چندانی بر جهان نمی‌گذارد و تنها منجر به بی‌نظمی در خود آن کشور می‌شود. این پدیده ناشی از تحولات سیاسی و اقتصادی جهانی و البته حاشیه‌نشین شدن این کشورها در بازار وسیع جهانی است.
البته باید توجه داشت که در صورت افزایش تولید و صادرات نفت ایران، منافع کشورهایی مانند عربستان که مازاد عرضه نفت دارند، به خطر می‌افتد. زیرا ممکن است ایران جای عربستان را بگیرد و افزایش مازاد عرضه به حدی برسد که قیمت نفت به شدت کاهش یابد و درآمد نفتی کشورهای رقیب نیز کم شود. از این منظر نیز می‌توان منافع کشورهای همسایه ایران و تحولات سیاسی را مورد واکاوی قرار داد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۵:۳۰ - ۱۴۰۴/۱۰/۳۰