ایران، دومین بازار بزرگ آرایشی خاورمیانه؛ خطرات جدی محصولات تقلبی و کاهش سن مصرف

وضعیت مصرف لوازم آرایشی در ایران: آمار و هشدارها

زهرا حاج‌زاده، رئیس اداره امور فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگویی به وضعیت نگران‌کننده مصرف محصولات آرایشی در کشور اشاره کرد. بر اساس آخرین بررسی‌ها، ایران ۲۹ درصد از بازار محصولات آرایشی در خاورمیانه را به خود اختصاص داده است.

کاهش سن مصرف و پیامدهای آن

یکی از مسائل جدی، کاهش سن استفاده از محصولات آرایشی در ایران است. این پدیده در تضاد با کشورهای توسعه‌یافته است که تمایل به استفاده از این محصولات بیشتر در میان زنان مسن دیده می‌شود. پایین آمدن سن مصرف می‌تواند پیامدهای بهداشتی و اجتماعی متعددی به همراه داشته باشد که نیازمند توجه فوری است.

رونق بازار لوازم آرایشی تقلبی

عرضه و فروش محصولات آرایشی تقلبی به دلیل حاشیه سود بالا برای فروشندگان و قیمت پایین برای مصرف‌کنندگان، همچنان در بازار رونق دارد. این محصولات، از لاک و کرم‌های پوستی گرفته تا مدادهای آرایشی، به وفور در بساط دستفروشان و حتی برخی فروشگاه‌ها یافت می‌شوند. قدرت پایین خرید مردم و ارزان‌قیمت بودن این محصولات، از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر رونق این بازار سیاه است.

خطرات بهداشتی و عوارض جانبی محصولات آرایشی

حاج‌زاده بر اهمیت آگاهی خانواده‌ها و نوجوانان از خطرات محصولات آرایشی تأکید کرد. در حالی که در کشورهای غربی به طور متوسط حداقل هفت محصول مراقبتی پوست به صورت روزانه استفاده می‌شود، انگیزه اصلی بسیاری از مصرف‌کنندگان برای استفاده از محصولات آرایشی، تلاش برای دستیابی به ظاهر ایده‌آل است. متأسفانه، بسیاری از مصرف‌کنندگان، به ویژه در مواجهه با محصولات تقلبی، عوارض جانبی را تجربه کرده‌اند.

انتقال عوامل بیماری‌زا

یکی از چالش‌های اصلی بهداشتی، امکان انتقال عوامل بیماری‌زا از طریق محصولات آرایشی غیراستاندارد است. استفاده گسترده و عدم رعایت استانداردهای بهداشتی، احتمال انتقال آلودگی و ایجاد عفونت توسط باکتری‌های مختلف را افزایش می‌دهد. تماس مستقیم وسایل آرایشی غیراستاندارد با مواد اولیه آلوده می‌تواند معضلات جبران‌ناپذیری برای مصرف‌کننده ایجاد کند.

مواد شیمیایی پرخطر و عوارض آن‌ها

• نگهدارنده‌ها (پارابن‌ها): این مواد که برای جلوگیری از رشد قارچ‌ها و باکتری‌ها استفاده می‌شوند، می‌توانند با تقلید از ساختار شیمیایی استروژن، موجب اختلالات هورمونی، اختلال در چرخه قاعدگی یا باروری و افزایش حساسیت به ترکیبات شبه‌هورمونی شوند.
• ایزوتیازولین‌ها: این ترکیبات با تخریب ساختار پروتئین‌ها و آنزیم‌های حیاتی میکروارگانیسم‌ها، می‌توانند منجر به بروز حساسیت‌های پوستی شوند.
• ریمل‌های پایه آب: محیط مناسبی برای رشد میکروب‌ها هستند و می‌توانند موجب عفونت‌های چشمی، التهاب، قرمزی و حتی آسیب به قرنیه شوند.
• پنکک‌ها و کرم‌های پودری: با بستن منافذ پوست، مانع تبادل اکسیژن شده و زمینه پیری زودرس پوست را فراهم می‌کنند.
• فلزات سنگین (مانند سرب): وجود سرب در مواد رنگی می‌تواند در بلندمدت موجب کاهش یادگیری، اختلالات رفتاری، کاهش بهره هوشی و حتی سرطان شود. زنان باردار و کودکان از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها در برابر این آلودگی‌ها هستند.
• فتالات‌ها در لاک ناخن: می‌توانند موجب اختلالات هورمونی شوند.
• رنگ موهای غیراستاندارد: در مواردی باعث ریزش شدید مو، آسیب به پیاز مو و حتی طاسی غیرقابل برگشت می‌شوند.

حاج‌زاده تأکید کرد که شناسایی عوارض و نحوه صحیح مصرف این محصولات برای دختران و زنان جوان اهمیت ویژه‌ای دارد. هرچند بسیاری از کارخانه‌های مجاز از مواد در حد تأییدشده استفاده می‌کنند، اما این به معنای بی‌ضرر بودن کامل آن‌ها نیست.

اقلام آرایشی غیراستاندارد کشف‌شده در مشهد

بیشترین اقلام آرایشی غیراستاندارد کشف‌شده در مشهد شامل انواع فرآورده‌های آرایشی رنگی مانند رژ لب، مداد لب، کرم پودر، سایه چشم، کرم‌های پوستی، کراتین مو و ماسک‌های پوستی است. موارد متعددی از بروز آلرژی‌های پوستی و آسیب‌های مرتبط با مصرف این محصولات نیز ثبت شده است.