قانون هوای پاک: هشت سال بلاتکلیفی و چالش‌های زیست‌محیطی در ایران

چالش‌های اجرای قانون هوای پاک

بررسی‌ها نشان می‌دهد که از ۱۶ محور عملیاتی و ۲۲۸ حکم تعیین شده در قانون هوای پاک، تنها ۱۳۸ حکم به صورت ناقص اجرا شده و ۶۲ حکم نیز به طور کامل انجام نشده است. این عدم اجرای کامل قانون، به مشکلات زیست‌محیطی کنونی دامن زده است.

اسقاط خودروهای فرسوده: سرعت لاک‌پشتی در مقابل نیاز مبرم

یکی از مهمترین اولویت‌ها در زمینه منابع متحرک، اسقاط ناوگان حمل و نقل عمومی فرسوده است. با این حال، کشور با ۲۴ میلیون خودروی فرسوده مواجه است. روند اسقاط خودروها در سال‌های ۹۸، ۹۹ و ۱۴۰۰ بسیار کند بوده و تنها ۱۵ هزار خودرو از رده خارج شده‌اند، در حالی که در همان دوره، بیش از ۱.۵ میلیون خودروی جدید به ناوگان اضافه شده است. این کندی منجر به انباشت ناوگان فرسوده در کشور شده است.

در سال ۱۴۰۳ رکورد اسقاط سالانه در کشور شکسته شد و حدود ۵۳۰ هزار خودروی فرسوده از رده خارج شد، اما با توجه به وضعیت هوا در کلانشهرها، این سرعت کافی نیست و نیازمند شتاب بیشتری است.

کیفیت سوخت و انرژی‌های تجدیدپذیر: عدم رعایت استانداردهای قانونی

مطابق قانون هوای پاک، از سال ۱۳۹۹ می‌بایست سوخت توزیعی کشور دارای استاندارد ملی (یورو ۴) باشد. اما در حال حاضر، از ۱۱۲ میلیون لیتر سوخت توزیعی روزانه، تنها ۴۴ میلیون لیتر (معادل ۳۹ درصد) سوخت یورو ۴ در کشور توزیع می‌شود.

در زمینه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز، ماده ۱۹ قانون تصریح کرده است که سالانه ۳۰ درصد از افزایش تقاضای برق کشور باید از این منابع تامین شود. با این حال، از سال ۱۳۹۶ تا پایان سال ۱۴۰۲، ظرفیت تجمیعی نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور حدود ۶۱۱ مگاوات بوده که معادل تنها ۲ درصد از افزایش تولید است. هرچند در دولت چهاردهم عزم جدی برای راه‌اندازی نیروگاه‌های انرژی تجدیدپذیر دیده می‌شود، اما با توجه به پتانسیل طبیعی ایران، این روند باید با سرعت بیشتری پیش رود.

روز و هفته هوای پاک: یادآوری چالش‌ها

۲۹ دی ماه از سال ۱۳۷۴ به عنوان روز ملی هوای پاک نامگذاری شده است تا فرصتی برای یادآوری آثار زیان‌بار آلودگی هوا به مسئولان باشد. شعار امسال «نوسازی حمل و نقل، نفس تازه شهر» تعیین شده است. همچنین هفته هوای پاک از ۲۸ دی ماه تا دوم بهمن ماه ادامه دارد و هر روز به یک موضوع مرتبط پرداخته می‌شود؛ چهارشنبه اول بهمن به عنوان «حکمرانی کارآمد؛ اجرای قانون هوای پاک» نامگذاری شده است.

دلایل عدم اجرای صحیح قانون و نیاز به بازنگری

احمد طاهری، رئیس مرکز هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، عدم هماهنگی در انجام وظایف دستگاه‌ها را عامل اصلی عدم اجرای صحیح قانون هوای پاک در سال‌های گذشته می‌داند. وی تاکید کرد که این قانون نیازمند بازنگری اساسی است و باید اولویت و اهمیت اجرای آن برای تمام دستگاه‌ها تبیین شود تا بتوانند روند بودجه‌ها را متناسب با آن انجام داده و کارها را پیگیری کنند.

طاهری به اقدامات مثبت برخی نهادها در دولت چهاردهم اشاره کرد، از جمله کاهش فلرسوزی در وزارت نفت که منجر به کاهش روزانه حدود ۱۴ میلیون متر مکعب فلرسوزی در کشور شده است.

عملکرد دستگاه‌ها: کدام بهتر، کدام بدتر؟

رئیس مرکز هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در مورد عملکرد دستگاه‌ها گفت: «وقتی به وضعیت و شرایط مولفه‌های محیط زیستی نگاه کنیم متوجه می‌شویم که چه دستگاه‌هایی بهتر و چه دستگاه‌هایی بدتر عمل کردند.» وی به دو مورد اصلی اشاره کرد:

• ناوگان فرسوده: با وجود قانون هوای پاک، ۲۴ میلیون ناوگان فرسوده در کشور وجود دارد. محدودیت‌هایی مانند ممنوعیت تردد، حمل بار، خرید و فروش و صدور برگه سبز برای ناوگان فرسوده در نظر گرفته شده، اما هیچ‌یک از این ممنوعیت‌ها اعمال نمی‌شود.
• معاینه فنی: ستاد معاینه فنی تهران اعلام کرده که ۶۰ درصد ناوگان حمل و نقل به مراکز معاینه فنی مراجعه نمی‌کنند و اعمال قانون هم نمی‌شوند.

طاهری تاکید کرد که تمامی این موارد به قوه قضاییه، هیئت دولت و مجلس شورای اسلامی گزارش شده است و خوشبختانه مجلس و قوه قضاییه به این موضوع ورود کرده و پرونده‌هایی تشکیل و احکامی نیز صادر شده است. با این حال، با توجه به شرایط هوا، نیازمند عزمی جدی‌تر در اجرای قانون هوای پاک هستیم.