جزئیات طرح تک نرخی کردن ارز و حذف یارانه؛ از رانت تا اعتراضات اجتماعی

آغاز طرح حذف ارز ترجیحی

حذف ارز ترجیحی کالاها، به جز اقلام حیاتی مانند دارو و گندم، از روز ۱۷ دی ماه ۱۴۰۴ کلید خورد. این اقدام بخشی از برنامه جامع اصلاح نظام یارانه‌ها است که با هدف توزیع عادلانه منابع، پرداخت یارانه بیشتر به دهک‌های پایین درآمدی و جلوگیری از هدر رفت منابع مالی و انرژی کشور توسط دهک‌های برخوردار جامعه طراحی شده است.

چالش‌ها و تجارب گذشته

تجربه دولت گذشته در اصلاح نظام یارانه‌ها که در اردیبهشت ۱۴۰۱ اجرا شد، چندان موفقیت‌آمیز نبود و در مقاطعی به تورم‌های سنگین دامن زد. با این حال، کارشناسان اقتصادی معتقدند ادامه پرداخت ارز ترجیحی به واردکنندگان و تولیدکنندگان نیز منطقی نبوده و در بسیاری موارد به توزیع رانت و فساد منجر می‌شده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخی واردکنندگان با ایجاد شرکت‌های صوری در کشور مبدأ، کالاهای وارداتی را که بابت آن دلار ۲۸,۵۰۰ تومانی از دولت ایران دریافت می‌کردند، با نرخ بالاسری فاکتور می‌کردند. این کالاها سپس با قیمت‌های متناسب با دلار بازار آزاد و تورم به دست مصرف‌کننده می‌رسید و در واقع، اختلاف قیمت ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی با دلار بازار آزاد به جیب واردکنندگان می‌رفت و مردم از این مزیت بی‌نصیب می‌ماندند.

توضیحات وزیر اقتصاد درباره اجرای زودهنگام طرح

در پی تصمیم دولت برای اجرای طرح حذف ارز ترجیحی و تک نرخی کردن قیمت ارز، اعتراضات اجتماعی در کشور شکل گرفت. این شرایط باعث شد دولت تصمیم بگیرد اجرای طرح و پرداخت کالابرگ را کمی زودتر از زمان برنامه‌ریزی شده آغاز کند.

سید علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، در این باره اظهار داشت: «شرایط غیرطبیعی و غیرمنتظره‌ای اتفاق افتاد که ما را مجبور کرد طرح را زودتر اجرا کنیم. این امر متأسفانه فرصت گفتگو با مردم در زمان مناسب را از بین برد، هرچند به محض نهایی شدن تصمیم، رئیس جمهور و وزرای مختلف برای توضیح طرح وارد گفتگو با مردم شدند.»

وزیر امور اقتصادی و دارایی در پاسخ به این دیدگاه که اجرای طرح همزمان با اعتراضات و به عنوان امتیازی برای آرام‌سازی فضا بوده است، تأکید کرد: «این حرف واقعاً اجحاف به دولت است. ما خیلی عرض کردیم باید زودتر از این‌ها این کار را شروع می‌کردیم و این جزو برنامه‌های اصلی دولت بود. اتفاقاً اگر دیرتر این تغییر اتفاق می‌افتاد، وضعیت معیشتی مردم و بازار ارز به مراتب نابسامان‌تر می‌شد، چرا که نرخ ارز در روزهای قبل با سرعت در حال افزایش بود.» وی افزود که اصل برنامه، تبدیل ارز یارانه‌ای پرداختی به گروه خاص به سودی برای همه مردم بوده است.