بحران آب در تهران؛ سدها خالی و تابستان گرم‌تر در راه است

بارش برف اخیر در تهران، هرچند دلگرم‌کننده به نظر می‌رسد، اما پایتخت همچنان با عقب‌ماندگی قابل توجهی از میانگین بارش‌ها روبروست. این وضعیت، نگرانی‌های جدی را برای تامین آب در تابستان پیش رو ایجاد کرده است؛ آیا سال جدید بار دیگر با بحران آب مواجه خواهیم بود؟

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، در گفت‌وگویی به بررسی دقیق وضعیت سدهای تهران، میانگین بارندگی و رودخانه‌های پایتخت پرداخته و چشم‌اندازی از شرایط آبی کشور ارائه داده است.

عقب‌ماندگی ۷ سانتی‌متری بارش در تهران

وظیفه با اشاره به وضعیت بارش‌ها در تهران می‌گوید: «بارندگی در پایتخت همچنان کمتر از حد نرمال است. تهران با مساحت ۱۴۵۰۰ کیلومتر مربع، باید تا کنون ۱۰۰ میلی‌متر (حدود ۱۰ سانتی‌متر) باران دریافت می‌کرد، اما تا سه‌شنبه ۳۰ دی‌ماه، تنها ۳۰ میلی‌متر (۳ سانتی‌متر) بارش ثبت شده است. این به معنای ۷ سانتی‌متر عقب‌ماندگی از میانگین است، در حالی که کل بارش سالیانه ۲۸ سانتی‌متر است و نیمه اول سال آبی رو به اتمام است.»

پیش‌بینی بارش در هفته‌های آتی، اما با تداوم کمبود

او پیش‌بینی می‌کند: «در یکی دو هفته آینده، بارش‌هایی در تهران خواهیم داشت، اما این بارش‌ها نیز نمی‌تواند عقب‌ماندگی موجود را جبران کند. رسیدن به وضعیت نرمال در نیمه دوم سال آبی، که شامل دو ماه باقی‌مانده زمستان و دو ماه بهار است، احتمال کمی دارد. در خرداد و تابستان معمولاً بارندگی قابل توجهی نداریم و برای جبران ۲۵۰ میلی‌متر کمبود تا پایان سال آبی، نیاز به بارش میانگین ۶۰ میلی‌متر در هر ماه داریم که این میزان برای ماه‌های بهمن، اسفند، فروردین و اردیبهشت معمولاً کمتر از ۶۰ میلی‌متر است. بنابراین، با احتمال قوی، تهران با کم‌بارشی مواجه خواهد بود.»

سدهای خالی و تابستان گرم

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی درباره وضعیت سدهای تهران اظهار داشت: «سدهای تهران خالی هستند و پیش‌بینی می‌شود تابستان پیش رو دمایی بالاتر از حد نرمال داشته باشیم. این شرایط، فصل گرم را بسیار پیچیده خواهد کرد و نگرانی‌های جدی وجود دارد. وزارت نیرو باید تمام اقدامات لازم را برای مدیریت آب انجام دهد تا قطعی آب به حداقل برسد.»

وضعیت نامطلوب سد طالقان

وظیفه به وضعیت سد طالقان، که اخیراً در مسیر آبرسانی به تهران قرار گرفته، نیز اشاره می‌کند: «سد طالقان در حال حاضر مجموع آب پایین‌تری نسبت به حد معمول دارد، زیرا این منطقه نیز با تنش آبی روبرو بوده است. باقی سدهای تهران نیز خالی هستند و برای تامین آب شهر، مستقیماً از سد طالقان استفاده می‌شود. در حال حاضر، آب پشت سدها جمع نمی‌شود؛ برف‌های بالادست به تدریج تا بهار ذوب خواهند شد. حجم آب رودخانه‌ها در فروردین و اردیبهشت افزایش یافته و در خرداد به اوج می‌رسد، زیرا دما بالا رفته و بارش‌های بهاره نیز به حجم رودخانه‌ها افزوده و سدها را پر می‌کند. بنابراین، اگر زمستان و بهار نرمال باشند، شرایط قدری بهتر می‌شود، اما در غیر این صورت، انتظار وضعیت ناخوشایندی وجود دارد.»

رودخانه‌های دائمی تهران کم‌جان

وظیفه در مورد وضعیت رودخانه‌های دائمی تهران توضیح می‌دهد: «دو رودخانه اصلی کرج و جاجرود که به ترتیب به سد امیرکبیر و سد لتیان می‌ریزند، و همچنین رودخانه دائمی سد لار که از بخش‌های غربی رشته‌کوه دماوند سرچشمه می‌گیرد، در حال حاضر جریانشان به حداقل رسیده و بسیار کم‌جان هستند، زیرا بارش‌ها بسیار پایین بوده است.»

تهران و البرز در بدترین وضعیت بحران آب

او در ادامه می‌افزاید: «کم‌بارشی پیاپی در تهران طی چند سال اخیر، باعث شده که امروز سدها خالی و رودخانه‌ها کم‌آب باشند. این وضعیت، رطوبت خاک را نیز کاهش داده و کم‌آبی را در تهران و البرز تشدید کرده است. در واقع، از نظر بحران آب، تهران و البرز در بدترین وضعیت قرار دارند، زیرا هر دو حوزه به یکدیگر وابسته هستند و رودخانه کرج و سد طالقان هر دو این حوزه را تامین می‌کنند. این دو حوزه و همچنین رودخانه جاجرود و سدهای لتیان و لار با کم‌بارشی مفرط و بدون آب مواجه هستند و انتظار می‌رود در طول مدت باقی‌مانده مقداری آبگیری انجام شود تا بتوان از آن در فصل گرم استفاده کرد.»

کاهش تنش آبی در حوزه دریاچه ارومیه

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی همچنین به وضعیت سایر استان‌ها اشاره کرد: «استان مرکزی و شهر اراک نیز در معرض تهدید هستند. خراسان رضوی، با وجود بارش‌های نرمال، به دلیل خالی شدن سد دوستی، در معرض تهدید قرار دارد. آذربایجان و تبریز هم شرایط ناگواری داشته‌اند، اما با توجه به بارندگی‌هایی که در حوزه دریاچه ارومیه رخ داده، تا حدی تنش آب کاهش یافته است. همزمان با افزایش باران، مصرف نیز کاهش یافته که این امر برای بهبود وضعیت کارآمد بوده است، اما ممکن است در تابستان دوباره با بحران آب مواجه شویم.»

پیش‌بینی بارش‌های آتی در حد نرمال

وظیفه در نهایت تاکید کرد: «به طور کلی، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که بارش‌های آتی در حد نرمال باشد، اما این پیش‌بینی در مقیاس حوزه کوچکی مانند تهران سخت است و نمی‌توان از الان آن را قطعی اعلام کرد. با این حال، در میانگین کشوری احتمال دارد بهار امسال نسبت به بهار سال گذشته شرایط بهتری داشته باشد. مدل‌های عددی نیز نشان می‌دهد که وضعیت بلندمدت معمول و متناسب خواهد بود. البته این اطلاعات مربوط به ماه قبل است و به دلیل قطعی اینترنت، اطلاعات به‌روز در دسترس نیست که بتوان آن را ارائه کرد.»