سوریه: توافق شکننده الشرع با کردها و نقش ترکیه در آینده منطقه

توافقی بر روی زمین لرزان

اقدام دولت سوریه برای اعمال کنترل بر مناطقی که پیش‌تر تحت حاکمیت کردها بودند، آزمونی بزرگ برای احمد الشرع محسوب می‌شود. درگیری‌های اخیر در این مناطق، شکنندگی توافقی که روز یکشنبه با شبه‌نظامیان کرد هماهنگ شده بود را به سرعت آشکار ساخت.

الشرع تقریباً تمام امتیازاتی را که در این توافق به دست آورد، اما تنها یک روز پس از آن، خشونت در شمال‌شرق سوریه دوباره شعله‌ور شد. این وضعیت چالش بزرگی برای دولت او ایجاد کرده است، زیرا تلاش می‌کند کنترل کامل بر این منطقه را به دست آورد. در طول یک سال گذشته، الشرع در مذاکرات طولانی با رهبران کرد بر سر شرایط پیوستن آن‌ها به دولت جدید خود درگیر بود. کردها اهرم‌های قابل‌توجهی از جمله حمایت طولانی‌مدت آمریکا و کنترل میادین نفت و گاز کشور را در اختیار داشتند. بسیاری از سوری‌ها این مذاکرات را نشانه‌ای از پرسش‌های بزرگ‌تر درباره مشارکت اقلیت‌ها در حکومت و تقسیم قدرت سیاسی می‌دانستند.

این ماه، به نظر می‌رسید صبر الشرع به پایان رسیده باشد. پس از ماه‌ها مذاکرات بی‌نتیجه با نیروهای دموکراتیک سوریه (S.D.F) تحت رهبری کردها، دولت هفته گذشته یک فشار نظامی به قلمروهای تحت کنترل آن‌ها وارد کرد. ظرف چند روز، این نیروها به حومه رقه، بزرگ‌ترین شهر تحت مدیریت کردها، رسیدند. تا روز یکشنبه، مظلوم عبدی، رهبر S.D.F، با یک توافق آتش‌بس با الشرع موافقت کرد که تحلیل‌گران آن را شبیه به یک تسلیم خواندند.

S.D.F تقریباً تمام امتیازاتی را که دولت قبلاً در مذاکرات قبلی به آن‌ها داده بود، از دست داد. پیش‌تر موفق شده بودند درخواست اصلی خود یعنی پیوستن به ارتش سوریه به صورت گردان‌های مستقل را حفظ کنند، اما اکنون اعضای آن‌ها تنها به صورت فردی به ارتش خواهند پیوست. S.D.F همچنین کنترل بر میادین نفت و گاز سوریه، مهم‌ترین اهرم خود در مذاکرات، را از دست داد.

تبعیض نیروهای کرد و پایان حمایت آمریکا

دهه‌هاست که رهبران سوریه شهروندان کرد را به حاشیه رانده، حقوق آن‌ها را محدود کرده و بسیاری از آن‌ها را از حق شهروندی محروم ساخته‌اند. کردها با ایالات متحده هم‌پیمان شدند و با هم علیه داعش در شمال‌شرق سوریه جنگیدند. حتی پس از شکست داعش در سوریه، رهبران کرد معتقد بودند که آمریکایی‌ها همچنان از آن‌ها حمایت خواهند کرد در حالی که دولت الشرع قدرت را به دست می‌گیرد. اما در عمل، آن‌ها ضربه‌ای سخت خوردند.

روز سه‌شنبه، توماس جی. باراک، نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه، اعلام کرد که ایالات متحده عملاً S.D.F را به عنوان یک شریک مبارزه با تروریسم به دولت الشرع «واگذار» کرده است. باراک در پستی در شبکه X گفت: «هدف اولیه S.D.F به عنوان نیروی اصلی ضد داعش در زمین تا حد زیادی منقضی شده است، زیرا دمشق اکنون هم مایل و هم قادر به بر عهده گرفتن مسئولیت امنیتی شده است.»

رهبران کرد دولت الشرع را به تمرکز قدرت در دست گروه کوچکی از وفاداران خود از دوران شورشیان سابق متهم کرده‌اند و معتقدند اقلیت‌ها به اندازه کافی در حکومت نمایندگی ندارند. روز دوشنبه، رهبران کرد ادعا کردند نیروهای دولتی آتش‌بس را نقض کرده‌اند و بار دیگر خواستار غیرمتمرکزسازی قدرت شدند تا شاید بخشی از امتیازاتی را که قبلاً به دست آورده بودند، بازپس بگیرند.

نقش ترکیه در این نزاع

کشورهای دیگری نیز از این توافق سود می‌برند. ترکیه ضمن تأکید مجدد بر حمایت خود از دمشق در این درگیری‌ها، پشتیبانی خود را ارائه کرده است. به عنوان اصلی‌ترین حامی نظامی دولت جدید سوریه، آنکارا می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کمک به دمشق برای انجام عملیات‌های بیشتر علیه SDF ایفا کند.

آرون لوند، پژوهشگر و تحلیلگر ارشد در آژانس تحقیقات دفاعی سوئد می‌گوید: «آنکارا انتظار دارد دمشق با SDF قاطعانه برخورد کند و سیاستی در راستای منافع ترکیه دنبال نماید.» او افزود: «می‌توان گفت ترکیه خطوط قرمزی برای دولت الشرع مشخص کرده است، حتی اگر علناً اعلام نکند. اما دمشق و آنکارا در این موضوع هم‌راستا هستند. حاکمان جدید سوریه نیز می‌خواهند SDF را تضعیف کنند و منطقه خودگردان کرد نمی‌خواهند.»

ولادمیر ون ویلگن‌بورگ، روزنامه‌نگار مستقل و تحلیلگر امور کردها، می‌گوید آنکارا نفوذ قابل‌توجهی بر دمشق دارد: «تماس‌ها به طور منظم، از جمله ارتباطات نظامی به نظامی، نزدیک است. در عملیات حلب قبل و بعد از آن، جلسات زیادی با مقامات ترکیه برگزار شد.» سخنگوی وزارت دفاع ترکیه پنج‌شنبه هشدار داد که آنکارا آماده است در کنار دمشق با SDF بجنگد و حتی گفت ترکیه و سوریه «یک کشور، یک ارتش» هستند. سلیمان اوزِرن، مدرس دانشگاه آمریکایی و پژوهشگر ارشد موسسه سیاست اوریون، گفت: «نفوذ آنکارا بر دمشق همچنان قوی است، تا زمانی که نگرانی‌های دولت ترکیه با دغدغه‌های دولت الشراء هم‌راستا باشد.»

ویلگن‌بورگ به ادعاهای SDF درباره حملات پهپادی جدید ترکیه و استقبال رئیس‌جمهور اردوغان از عملیات حلب اشاره کرد و گفت این‌ها نشان می‌دهد که آنکارا حداقل در بخشی از تهاجم دولت سوریه نقش داشته است. لوند توضیح داد که ترکیه گزینه‌های مختلفی برای تشدید عملیات دارد و ارائه برخی حمایت‌های هوایی به عملیات شرق حلب پایین‌ترین سطح از این گزینه‌هاست. او گفت: «ترکیه می‌تواند منابع زیادی، از جمله نیروهای زمینی، وارد کند، اما عبور از این خطوط احتمالاً توجه بین‌المللی بیشتری را جلب خواهد کرد.» اوزرن نیز خاطرنشان کرد که اگرچه عملیات حلب ممکن است «چشم‌انداز سوریه را تغییر داده باشد»، آنکارا احتمالاً بدون «رضایت ضمنی آمریکا» اقدامات یک‌جانبه انجام نخواهد داد. دمشق و SDF نیز روی یخ نازکی در مدیریت روابط با واشنگتن حرکت می‌کنند.

نیروهای مستقل کرد در سوریه و آینده ادغام

بحران حلب پس از پایان مهلت ۳۱ دسامبر برای توافقنامه ادغام ۱۰ مارس رخ داد؛ توافقی که توسط الشرع و فرمانده کل SDF، مظلوم عبدی، امضا شده بود و SDF و اداره خودگردان دموکراتیک شمال و شرق سوریه را ملزم می‌کرد تا تا پایان ۲۰۲۵ کاملاً به دولت و ارتش سوریه بپیوندند. توافق جدید روز یکشنبه نیز ادغام کامل SDF را درخواست می‌کند.

پیش‌تر، دولت اصرار داشت SDF منحل شود و اعضای آن به صورت فردی وارد ارتش شوند، در حالی که SDF می‌خواست به شکل یگان‌های مستقل بپیوندد. توافق روز یکشنبه بار دیگر تأکید کرد که اعضای SDF باید به صورت فردی به ارتش ملحق شوند. در بیانیه‌ای مکتوب، وزارت خارجه ترکیه اعلام کرد که آنکارا از این توافق حمایت می‌کند تا «به طور مؤثر و سریع تلاش‌ها برای ایجاد ثبات و امنیت در کشور بر اساس تمامیت ارضی و وحدت سوریه پیش رود». همچنین افزود: «ترکیه از تلاش‌های ضدتروریسم و بازسازی دولت سوریه حمایت خواهد کرد، مشروط بر اینکه با رویکردی فراگیر و مبتنی بر رضایت عمومی انجام شود.»

SDF و ارتش جدید سوریه هر دو دارای نیروهای قابل توجه با ده‌ها هزار جنگجو هستند. ویلگن‌بورگ اشاره کرد که ارتش سوریه اخیراً با ادغام گروه‌های مخالف سابق مانند ارتش ملی سوریه (SNA) که قبلاً با SDF می‌جنگید، نیروی خود را افزایش داده است. اگر توافق آتش‌بس فعلی پایدار بماند، ادغام SDF احتمالاً اجتناب‌ناپذیر خواهد بود و احتمالاً به شرایط دمشق صورت می‌گیرد. اگر توافق فرو بریزد و جنگ از سر گرفته شود، حمایت ترکیه احتمالاً تعادل را به نفع دولت سوریه تغییر خواهد داد.

اوزرن تأکید کرد که حمایت خارجی برای هر دو طرف در صورت جنگ تمام‌عیار تعیین‌کننده خواهد بود، اما یک جنگ داخلی دیگر برای کشوری که هنوز از جنگ قبلی بهبود نیافته، فاجعه‌آمیز خواهد بود. او گفت: «چنین جنگی می‌تواند منجر به بی‌ثباتی گسترده در کشور، از جمله جنوب و غرب شود و ممکن است اقلیت‌های دروز و علوی نیز درگیر شوند؛ نتیجه‌ای که ایالات متحده و کشورهای اروپایی از زمان سقوط رژیم اسد تلاش کرده‌اند از آن جلوگیری کنند.»