خبر کامل
CIPS؛ راهکار ایران برای خروج از بن‌بست ارزی و مقابله با «گروگان‌گیری ارزی»
ضرورت اتصال ایران به CIPS؛ راهکاری برای خروج از بن‌بست ارزی
نظام پرداخت بین‌المللی، شریان حیاتی اقتصاد هر کشور است که کنترل جریان ارز، تسویه مبادلات خارجی و اعمال سیاست‌های پولی را ممکن می‌سازد. رستم ضیائی، پژوهشگر دیپلماسی اقتصادی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی چالش‌های ناشی از قطع دسترسی ایران به سوئیفت و نقش تراستی‌ها در ایجاد یک نظام مالی غیرشفاف پرداخته و سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) را به عنوان راهکاری برای برون‌رفت از این وضعیت معرفی می‌کند.
تضعیف حاکمیت پولی و نقش تراستی‌ها
قطع دسترسی ایران به شبکه سوئیفت در سال‌های اخیر، بخش قابل‌توجهی از پرداخت‌های خارجی کشور را به کانال‌های غیررسمی منتقل کرده است. این وضعیت به شکل‌گیری نظام مالی غیرشفاف انجامیده که در آن، تراستی‌ها و واسطه‌های ارزی غیررسمی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند. اگرچه این سازوکارها در کوتاه‌مدت تجارت خارجی را تداوم بخشیده‌اند، اما در میان‌مدت به یکی از عوامل اصلی تضعیف حاکمیت پولی و افزایش آسیب‌پذیری امنیت اقتصادی کشور تبدیل شده‌اند.
«محدودیت یا قطع دسترسی به زیرساخت پرداخت بین‌المللی، صرفاً به افزایش هزینه‌های بانکی و تجاری منجر نمی‌شود، بلکه توان دولت در مدیریت بازار ارز، کاهش شوک‌های بیرونی و نظارت مؤثر بر تراکنش‌های فرامرزی را نیز به‌طور جدی تضعیف می‌کند.»
از ابزار اضطراری تا ریسک ساختاری
تراستی‌ها در شرایط تحریم، به گلوگاه‌های اصلی انتقال ارز تبدیل شده‌اند. این گلوگاه‌ها خارج از چارچوب‌های نظارتی رسمی فعالیت می‌کنند و الزام مشخصی به شفافیت یا گزارش‌دهی ندارند. در نتیجه، بخش مهمی از جریان ارز کشور از مسیری عبور می‌کند که امکان رصد، مداخله یا تنظیم آن برای نهادهای مسئول به‌شدت محدود است. تمرکز قدرت در این شبکه‌ها، بازار ارز کشور را در برابر شوک‌های خارجی و رفتارهای فرصت‌طلبانه داخلی آسیب‌پذیر ساخته است.
«گروگان‌گیری ارزی» در شرایط بحران
ساختار فعلی در شرایط ناآرامی سیاسی و امنیتی، نقطه بحرانی خود را نشان می‌دهد. در اغتشاشات اخیر، شواهد حاکی از آن بود که شبکه‌های ارزی غیررسمی با کندسازی یا تعلیق تسویه‌ها، شوک‌هایی به بازار ارز وارد کردند. این رفتارها به تشدید انتظارات تورمی و تضعیف اعتماد عمومی منجر شد. در چنین وضعیتی، ثبات ارزی کشور عملاً به تصمیمات شبکه‌هایی گره می‌خورد که نه مسئولیتی در قبال امنیت اقتصادی دارند و نه پاسخگو هستند. این وضعیت را می‌توان به درستی «گروگان‌گیری ارزی» نامید.
CIPS؛ ضرورتی برای نظام بانکی ایران
در این شرایط، سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) به عنوان یک ضرورت برای کاهش وابستگی به دلار مطرح می‌شود. CIPS برخلاف سوئیفت که صرفاً پیام‌رسان است، فرآیند تسویه نهایی را نیز پوشش می‌دهد و امکان ثبت، گزارش‌دهی و نظارت ساختاریافته بر تراکنش‌ها را فراهم می‌کند.
مزایای اتصال به CIPS:
- انتقال بخشی از پرداخت‌های خارجی از کانال‌های غیرشفاف به مسیرهای رسمی.
- کاهش هزینه‌های مبادله.
- تقویت امکان اعمال سیاست‌های ارزی.
با این حال، اتصال مجدد ایران به CIPS که در دوران برجام متوقف شده بود، مستلزم آمادگی حقوقی، بانکی، فنی و دیپلماتیک است. موانعی نظیر تعارض منافع شبکه‌هایی که از وضعیت غیرشفاف کنونی سود می‌برند و فقدان اجماع نهادی و اراده سیاسی، می‌توانند فرآیند اصلاح را به تعویق بیندازند.
گزینه‌های پیش‌رو برای سیاست‌گذاران
در وضعیت کنونی، سه مسیر سیاستی قابل تصور است:
- تداوم وضع موجود: ادامه اتکا به تراستی‌ها با افزایش تدریجی ریسک‌های اقتصادی و امنیتی.
- اتصال مجدد و مرحله‌ای به CIPS: آغاز همکاری در حوزه‌های کم‌ریسک به منظور کاهش وابستگی به شبکه‌های غیررسمی.
- طراحی مدل ترکیبی پرداخت: ترکیب CIPS، پیمان‌های پولی دوجانبه و اصلاح زیرساخت‌های داخلی برای افزایش تاب‌آوری نظام پرداخت کشور.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۲:۱۷ - ۱۴۰۴/۱۱/۰۲