۹ سال پس از پلاسکو؛ چالش ایمنی ساختمان‌های ناایمن در تهران همچنان پابرجاست

آمار نگران‌کننده ساختمان‌های ناایمن

چهار سال پس از فاجعه پلاسکو، آمار «۳۳ هزار ساختمان ناایمن در تهران» از طریق رسانه‌ها منتشر شد. این رقم نخستین بار در سال ۱۳۹۹ توسط
زهرا صدر اعظم نوری، رئیس وقت کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران در دوره پنجم، اعلام شد. هرچند در همان سال،
محسن هاشمی، رئیس وقت شورای شهر تهران، این آمار را تکذیب کرد و اظهار داشت که «این آمار درست نیست بلکه تعدادی از این ساختمان‌ها درصد ناایمنی بالایی ندارند. مردم فکر نکنند که شهر این قدر ناایمن است.» با این وجود، آمار ساختمان‌های ناایمن در سال‌های گذشته مکرراً تکرار شده و هر بار لیستی از ساختمان‌های پرخطر در تهران منتشر گردیده است. در سطح کشور نیز
مهدی بستانچی، عضو هیئت مدیره انجمن ایمنی و مهندسی حریق استان تهران، تعداد ساختمان‌های ناایمن را ۱۳۴ هزار مورد اعلام کرده است.

محمدتقی احمدی، رئیس هیئت ویژه حادثه ملی پلاسکو، سه ماه پس از این حادثه، با اشاره به خلاء قانونی در حوزه ساختمان‌های قدیمی، بیان کرد: «متاسفانه آیین‌نامه برای کنترل و پایش اقدامات قانونی برای ایمنی ساختمان‌های قدیمی و مهم کشور کم داریم. ساختمان‌های جدید مقررات سخت‌گیرانه‌ای در حوزه ایمنی دارند که حدود ۵۰ درصد آن اجرایی می‌شود اما باید در خصوص ایمنی ساختمان‌های مهم قدیمی چاره‌ای اندیشیده شود.»

بازنگری مقررات ایمنی ساختمان‌ها

به گفته
کامران عبدولی، معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتش‌نشانی تهران، آمار ساختمان‌های پرخطر در تهران پس از ۸ سال به ۲۷ هزار مورد کاهش یافته است. این در حالی است که قوانین مربوط به ایمنی ساختمان‌ها در سال‌های اخیر دستخوش تغییرات قابل توجهی شده‌اند.
پیروز حناچی، شهردار وقت تهران، پس از حادثه پلاسکو از اصلاح آیین‌نامه‌ها سخن گفت و وزارت راه و شهرسازی نیز تغییراتی را در مباحث مقررات ملی ساختمان ایجاد و چندین آیین‌نامه جدید ابلاغ کرد.

اقدامات وزارت راه و شهرسازی

یکی از نخستین گام‌ها پس از حادثه پلاسکو برای ارتقای ایمنی ساختمان‌ها، الزامی شدن دریافت «گواهینامه واکنش در برابر آتش» برای صدور پایان کار ساختمان بود. بر اساس بخشنامه مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، به ساختمان‌هایی که محصولات نمای خارجی آن‌ها فاقد این گواهینامه باشند، پایان کار داده نخواهد شد. این بخشنامه تأکید دارد که مصالح مورد استفاده در پروژه‌های ساختمانی باید با رعایت ضوابط و مقررات کنترل آتش بوده و دارای تأییدیه از سازمان ملی استاندارد ایران یا گواهینامه‌های فنی طبقه‌بندی واکنش در برابر آتش از مراجع ذی‌صلاح باشند.

وزارت راه و شهرسازی در سال ۱۳۹۸ از تهیه «آیین‌نامه‌های مصالح آتش‌بند و لوله‌های آتش‌نشانی در ساختمان‌های بلندمرتبه» خبر داد که در سال ۱۳۹۹ ابلاغ شد. همچنین، «مبحث سوم مقررات ملی ساختمان» (مربوط به مقاومت و محافظت در برابر آتش) ویرایش گردید. این مبحث به موضوعاتی نظیر:

• دسته‌بندی کاربری و تصرف ساختمان‌ها
• محدودیت‌های ارتفاع و مساحت با توجه به مقاومت ساختمان در برابر آتش
• مقاومت در برابر آتش
• ایمنی مصالح، عایق‌کاری و نما در برابر آتش
• کشف و اعلام حریق
• اطفای حریق
• تخلیه دود در هنگام حریق از ساختمان
• ایمنی ساختمان‌های بلندمرتبه و ساختمان‌های عمیق در برابر آتش

پرداخته است.

بخش تحقیقات راه و مسکن این وزارتخانه همچنین از تهیه دستورالعمل ایمنی ساختمان‌های موجود در برابر حریق و ویرایش مبحث ۲۲، که به مراقبت و نگهداری از ساختمان‌های موجود می‌پردازد، خبر داد.

در مهر ماه سال جاری (۱۴۰۵)، نسخه بازنگری شده «دستورالعمل محافظت ساختمان‌ها در برابر آتش‌سوزی» منتشر شد. در این بازنگری، ضوابط مربوط به سیستم‌های کشف و اعلام حریق، شبکه‌های بارنده خودکار (اسپرینکلرها)، کنترل و تخلیه دود، مقاومت مصالح در برابر آتش، مسیرهای خروج اضطراری و ایمنی کارگاه‌های ساختمانی به صورت جامع‌تری بازتعریف شده است.

اقدامات مدیریت شهری تهران

در حوزه مدیریت شهری تهران نیز اقداماتی برای ارتقای ایمنی ساختمان‌ها صورت گرفته است. شورای شهر، شهرداری تهران را ملزم به ایجاد سامانه برخط پایش ایمنی ساختمان‌های موجود شهر تهران در برابر خطر آتش‌سوزی کرد. همچنین، شهرداری ملزم به ارائه برنامه عملیاتی ایمن‌سازی ساختمان‌های بلندمرتبه شد. «برنامه ایمنی کالبدی شهر تهران» نیز در قالب ۱۵۸ اقدام و ۲۵ خط تلاش در حوزه‌هایی از قبیل ابنیه فنی و بزرگراهی، شریان‌های حیاتی، بافت‌های فرسوده و ناکارآمد، پل‌ها، گودهای رهاشده، ساختمان‌های ناایمن، بازارها، معابر، مترو و پایانه‌ها تدوین شد.

با وجود تمامی اصلاحات و بازنگری‌های انجام شده در قوانین، مقررات و آیین‌نامه‌های مرتبط با ایمنی ساختمان‌ها در سطح ملی و مدیریت شهری تهران در سال‌های اخیر، آمارهای اعلام شده درباره تعداد ساختمان‌های ناایمن در پایتخت نشان می‌دهد که مسئله ایمنی ساختمان‌ها همچنان به عنوان یکی از چالش‌های جدی و حل نشده شهر باقی مانده است.