جزئیات عملکرد شوراها: انحلال ۲۱ شورا و سلب عضویت ۱۰۰ عضو در دوره ششم

ساختار و تعداد اعضای شوراها

در حال حاضر، بیش از ۱۲۷ هزار و ۷۰۰ عضو در شوراهای شهر و روستا در سراسر کشور فعالیت می‌کنند. این شوراها به عنوان نهادهای پایه در مدیریت محلی نقش کلیدی ایفا می‌کنند:

• حدود ۷۵۰۰ نفر عضو شوراهای شهر در ۱۴۶۰ شهر کشور.
• حدود ۱۲۰ هزار نفر عضو شوراهای روستا در بیش از ۳۹ هزار شورای روستا.

دلیل عدم ارائه آمار دقیق، تغییر وضعیت برخی شوراهای روستا به شهر طی پنج سال اخیر عنوان شده است.

وظایف قانونی و گستره فعالیت

بر اساس ماده ۱۳۷ قانون شوراهای شهر و روستا، وظایف مشخصی برای این نهادها تعریف شده است:

• ۳۴ وظیفه برای شوراهای شهر.
• ۱۸ وظیفه برای شوراهای روستاها.

این وظایف طیف وسیعی از حوزه‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری، فرهنگی و اجتماعی را در بر می‌گیرد و شوراها می‌توانند در تمامی این زمینه‌ها فعالیت داشته باشند.

مصوبات و نظارت بر آنها

حجم مصوبات

شوراهای ۱۴۶۰ شهر در کشور سالانه بین ۱۳۰ تا ۱۶۰ هزار مصوبه دارند. منطقی و دقیق بودن این مصوبات می‌تواند تأثیر بسزایی در معیشت و رفاه شهروندان و همچنین در سطح ملی داشته باشد.

بررسی و تطبیق مصوبات

مصوبات شوراها از طریق هیات‌های تطبیق در بخشداری‌ها (برای روستاها) و فرمانداری‌ها (برای شهرها) بررسی می‌شوند. این هیات‌ها ظرف یک هفته پس از تصویب، مصوبات را دریافت و طی دو هفته نظر خود را اعلام می‌کنند.

• در صورت وجود اشکال، شوراها ۱۰ روز مهلت دارند تا ایرادات را بررسی و رفع کنند.
• اگر شورا بر مصوبه خود اصرار ورزد، پرونده به هیات‌های حل اختلاف شهرستان و استان ارجاع می‌شود تا رأی نهایی صادر گردد.

رسیدگی به تخلفات و انحلال شوراها

هیات‌های حل اختلاف

پرونده تخلفات شوراها در سه سطح هیات حل اختلاف رسیدگی می‌شود:

1. شهرستان: بررسی اولیه تخلفات.
2. استان: بررسی تخلفات شوراهای روستا و شهر (رأی بدوی). هیات استان متشکل از استاندار (رئیس)، رئیس دادگستری استان، سه نماینده مجلس و یک نماینده از شوراها است.
3. هیات مرکزی: بررسی اعتراض به آرای هیات استان و صدور رأی قطعی. این هیات ۹ عضو دارد و شامل معاون حقوقی رئیس جمهور، معاون عمرانی وزارت کشور، معاون دادستان کل کشور، معاون دیوان عدالت اداری، سه نماینده مجلس و دو نماینده از شورای عالی استان‌ها می‌شود.

اعضای شورا می‌توانند به رأی قطعی هیات مرکزی نیز در دیوان عدالت اداری اعتراض کنند.

آمار انحلال و سلب عضویت

در دوره ششم شوراهای شهر و روستا (پنج سال گذشته)، آمار نگران‌کننده‌ای از تخلفات و پیامدهای آن ثبت شده است:

• ۲۱ شورا به دلیل تخلفات منحل شده‌اند.
• ۱۰۰ عضو شورای شهر سلب عضویت شده‌اند.

تعدادی از این افراد به دیوان عدالت اداری اعتراض کرده‌اند که برخی پذیرفته نشده و برخی دیگر در حال پیگیری مجدد هستند.

سه تخلف اصلی شوراها

مدیرکل دفتر شوراهای شهر و روستای وزارت کشور سه نوع تخلف عمده را برشمرد:

۱. عدم اشرافیت به قانون

بسیاری از اعضای شوراها به دلیل عدم آگاهی کافی از قوانین، مصوباتی را تصویب یا درخواست‌هایی را مطرح می‌کنند که شهر را با مشکل روبرو کرده و تخلف محسوب می‌شود.

۲. نزاع‌های محلی و منطقه‌ای

وجود تضارب آرا در شوراها طبیعی است، اما زمانی مشکل‌ساز می‌شود که به نزاع، کشمکش و درگیری‌های سیاسی تبدیل گردد و منجر به رکود فعالیت‌ها شود. این مورد، عامل اصلی انحلال ۲۱ شورا بوده است.

۳. دخالت در امور اجرایی

اعضای شورا گاهی در اموری که ارتباطی به وظایف آنها ندارد، دخالت می‌کنند. موارد متعددی از این نوع تخلفات در هیات‌های حل اختلاف مطرح و منجر به صدور رأی شده است، از جمله جمع‌آوری پول برای کارهای عمرانی توسط اعضا با نیت خیرخواهانه اما بدون مجوز قانونی.

تخلفات مالی

صمیمی اذعان داشت که پرونده‌های تخلفات مالی نیز در دوره ششم وجود داشته، اما بسیاری از آنها به دلیل جهل به قانون و با نیت خیرخواهانه بوده و پس از دفاع عضو شورا حل شده‌اند. با این حال، در موارد اندکی که افراد ناسالم دخیل بوده‌اند، مرجع قضایی ورود کرده و حکم قطعی صادر شده است. وی تأکید کرد که نمی‌توان تخلفات معدود را به کل جامعه شورایی تعمیم داد.

اقدامات وزارت کشور برای آموزش

برای رفع مشکل عدم اشرافیت اعضا به قانون، وزارت کشور اقداماتی را در دست اجرا دارد:

• دوره آموزش مجازی برای کاندیداها: پس از ثبت نام در انتخابات، نامزدها ملزم به گذراندن این دوره هستند تا با قوانین و وظایف ۳۴ گانه شوراهای شهر و ۱۸ گانه شوراهای روستا آشنا شوند.
• این دوره‌ها از دوره ششم آغاز شده و در دوره هفتم نیز ادامه خواهد یافت.
• شورای عالی استان‌ها نیز وظیفه دارد آموزش‌های سراسری برای شوراییان در نظر بگیرد و اعضا باید از این آموزش‌ها بهره‌مند شوند.