چالش‌های کالابرگ الکترونیک: جبران ناکامل رفاه خانوار و نیاز به نظارت ضدتورمی

چرا کالابرگ الکترونیک؟

«آلبرت بغزیان»، کارشناس اقتصادی، در توضیح چرایی اجرای طرح کالابرگ الکترونیک عنوان کرد: حذف ارز ترجیحی به طور مستقیم منجر به افزایش قیمت کالاهای اساسی شد. این افزایش نه تنها شامل کالاهایی است که مستقیماً ارز ترجیحی دریافت می‌کردند، بلکه نهاده‌های دامی را نیز تحت تأثیر قرار داد و به تبع آن، قیمت محصولاتی چون گوشت و تخم‌مرغ را بالا برد.

هدف اصلی دولت از تخصیص ارز ترجیحی، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر در برابر افزایش نرخ ارز و فشار بر قیمت‌ها بود. با حذف این سیاست، این سوال مطرح می‌شود که جایگزین آن برای حمایت از مردم چه خواهد بود؟

جزئیات و اثرات مالی کالابرگ

بر اساس بررسی‌های دولت، حذف ارز ترجیحی هزینه خانوار را به ازای هر نفر حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان افزایش می‌دهد. به همین دلیل، دولت تصمیم گرفت با پرداخت یک میلیون تومان کالابرگ، این افزایش را جبران کند. در حال حاضر، تمامی افراد جامعه می‌توانند کالابرگ دریافت کنند، مشابه زمانی که یارانه به صورت عمومی و بدون تفکیک پرداخت می‌شد.

ضرورت برنامه ضدتورمی و نظارت

این استاد دانشگاه با تأکید بر اثر رفاهی کوتاه‌مدت کالابرگ، اظهار داشت: در شرایط کنونی، دولت نیازمند یک برنامه نظارتی مشخص برای کنترل قیمت‌ها و یک برنامه ضدتورمی برای مهار تورم است تا سیاست کالابرگ منجر به کاهش ارزش خرید نشود.

بغزیان درباره روش دوم کالابرگ که قرار است از اواخر بهمن‌ماه اجرا شود، پیشنهاد داد: اگر این یک میلیون تومان به صورت کالاهای مشخصی مانند یک شانه تخم‌مرغ یا نیم کیلو گوشت تعریف شود، بهتر می‌توان ارزش خرید آن را حفظ کرد. او معتقد است دولت می‌توانست این کالاها را از طریق فروشندگان مشخص تأمین کند.

«وقتی رقم کالابرگ تعریف می‌شود و قرار است هر سه ماه یک‌بار تعدیل شود، معمولاً نرخ تورم عمومی کمتر از تورمی است که دهک‌های اول تا چهارم تجربه می‌کنند و در نتیجه رفاه این گروه‌ها کاهش می‌یابد.»

این کارشناس اقتصادی بر لزوم تعدیل رقم کالابرگ متناسب با تورم واقعی دهک‌های پایین، اجرای برنامه ضدتورمی و نظارت دقیق دولت برای جلوگیری از افزایش بی‌رویه قیمت‌ها تأکید کرد.

اصلاح فرآیند تخصیص ارز

بغزیان در پاسخ به این پرسش که آیا کالابرگ می‌تواند مصرف کالاهای اساسی را هدفمند کرده و از هدررفت منابع جلوگیری کند، بیان داشت: این سیاست تا حدودی می‌تواند رفاه از دست‌رفته خانوار را جبران کند، اما نه به طور کامل. او پیشنهاد داد اگر یارانه در ابتدای زنجیره تولید تخصیص می‌یافت و نظارت بر تولید و توزیع کالا انجام می‌شد، نتایج بهتری حاصل می‌شد.

وی همچنین از روند تخصیص ارز برای کالاهای مختلف و غیراساسی انتقاد کرد و افزود: هنوز برای کالاهای لوکس ارز با روش‌های قدیمی تخصیص داده می‌شود، در حالی که باید با اصلاح نرخ‌ها و روش‌ها، سیاست کارآمدتری اجرا شود.

رصد و پایش مستمر بازار مصرف

بغزیان خواستار نظارت مستمر دولت بر بازار شد و توضیح داد: اختصاص کالابرگ به انتهای زنجیره مصرف به این معناست که تمامی هزینه‌های واردات، تولید و توزیع کالا انجام شده و حاشیه سودی نیز برای آن محاسبه شده است. بنابراین، نیاز است که دولت بر قیمت‌ها کنترل داشته باشد تا بتواند بازار را مدیریت کند.

وی هشدار داد که اجرای طرح کالابرگ ممکن است برخی اقلام کالایی را در بازار کمیاب کند و دولت باید برنامه مستمری برای تولید و توزیع کالاها داشته باشد تا مصرف‌کننده دچار مشکل نشود.

این کارشناس اقتصادی به برنامه دولت برای تعدیل نرخ کالابرگ هر سه ماه یک‌بار بر اساس نرخ تورم اشاره کرد و یادآور شد که نرخ تورم رسمی، متناسب با واقعیت معیشتی دهک‌های اول تا چهارم جامعه نیست.