نقش حیاتی مهدکودک و تعاملات اجتماعی در شکل‌گیری میکروبیوم روده نوزادان

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که تعاملات اجتماعی نوزادان در مهدکودک نقش حیاتی در شکل‌گیری و تنوع میکروبیوم روده آن‌ها ایفا می‌کند. این مطالعه که در مجله معتبر «نیچر» به چاپ رسیده، به بررسی دقیق میکروبیوم روده نوزادان در طول نخستین سال حضورشان در مهدکودک پرداخته و نتایج شگفت‌انگیزی را در مورد انتقال میکروارگانیسم‌ها و تأثیر آن بر سلامت نوزادان فاش کرده است.

افزایش چشمگیر انتقال میکروب‌ها در مهدکودک

بر اساس این پژوهش، میزان انتقال میکروارگانیسم‌ها بین نوزادان در طول سال اول مهدکودک به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. پس از گذشت تنها چهار ماه، نوزادان یک مهدکودک بین ۱۵ تا ۲۰ درصد از گونه‌های میکروبی خود را با یکدیگر به اشتراک گذاشته بودند.

نیکولا سگاتا، میکروب‌شناس دانشگاه ترنتو در ایتالیا، اظهار داشت: «این مقدار، حتی بیشتر از سهم کل میکروب‌هایی بود که نوزادان تا آن زمان از بدو تولد از خانواده‌شان دریافت کرده بودند.»

سگاتا همچنین افزود که بخشی از این تغییرات در میکروبیوم کودکان ممکن است به دلیل رژیم غذایی آن‌ها در مهدکودک باشد، اما یافته‌های اصلی مطالعه بر گستردگی انتقال سویه‌های میکروبی بین نوزادان در این دوره تأکید دارد و نشان می‌دهد که تعاملات اجتماعی در این مرحله برای ساختن یک میکروبیوم متنوع و سالم، عاملی کلیدی محسوب می‌شود.

روند شکل‌گیری میکروبیوم و نقش مهدکودک

میکروبیوم، مجموعه عظیمی از باکتری‌ها، ویروس‌ها و دیگر میکروارگانیسم‌ها است که به طور طبیعی در بدن ما، به ویژه در روده، زندگی می‌کنند و نقش مهمی در هضم غذا، تقویت سیستم ایمنی و تنظیم سلامت عمومی دارند. در حالی که جنین در رحم مادر فاقد میکروبیوم است، پس از تولد، این گروه از طریق انتقال میکروب‌ها از مادر به سرعت شروع به شکل‌گیری می‌کند. تحقیقات قبلی نشان داده‌اند که افرادی که با هم زندگی می‌کنند، سویه‌های میکروبی مشترکی پیدا می‌کنند، اما تغییرات میکروبیوتای در حال رشد در سال‌های اولیه زندگی کمتر مورد مطالعه قرار گرفته بود.

برای رفع این کمبود دانش، سگاتا و تیمش میکروبیوم‌های ۴۳ نوزاد با میانگین سنی ۱۰ ماه را در آغاز مطالعه بررسی کردند. این نوزادان قبل، در طول و پس از نخستین سال حضورشان در مهدکودک در ترنتو ایتالیا تحت پیگیری قرار گرفتند.

سگاتا توضیح داد: «ما نوزادانی را ثبت‌نام کردیم که برای اولین بار در اولین روز مهدکودک با یکدیگر ملاقات می‌کردند. این بازه زمانی است که روده آن‌ها بسیار بیشتر مستعد دریافت سویه‌ها از نوزادان دیگر و بزرگسالان است، زیرا سیستم ایمنی هنوز به خوبی آموزش ندیده است.»

این گروه پژوهشی نمونه‌های مدفوع نوزادان، و همچنین نمونه‌هایی از ۱۰ نفر از کارکنان مهدکودک و افرادی که در خانه با کودکان زندگی می‌کردند (شامل ۳۹ مادر، ۳۰ پدر، ۷ خواهر یا برادر، ۳ سگ و ۲ گربه) را تحلیل کردند.

نتایج شگفت‌انگیز انتقال میکروبی

تحلیل‌ها نشان داد که تنها یک ماه پس از شروع حضور نوزادان در مهدکودک، انتقال گسترده میکروبیوم از نوزاد به نوزاد آغاز می‌شود و این روند در طول سال مهدکودک ادامه یافته و افزایش می‌یابد. جالب توجه است که اگر نوزادی خواهر یا برادر داشت، میکروب‌های بیشتری از آن‌ها دریافت می‌کرد تا از والدینش، و در مجموع میکروبیوتای متنوع‌تری داشت و سویه‌های باکتریایی کمتری از همسالان مهدکودکی دریافت می‌کرد.

این مطالعه حتی انتقال گونه‌های میکروبی منفرد را نیز ترسیم کرد. سگاتا مثالی از سویه باکتری Akkermansia muciniphila ارائه داد:

«ما مثالی داریم از اینکه یک سویه از مادر به نوزاد منتقل شد. سپس آن نوزاد در مهدکودک آن را به نوزاد دیگری انتقال داد و آن نوزاد نیز آن را به هر دو والدش منتقل کرد.»

نشانه‌هایی نیز وجود داشت که حیوانات خانگی و نوزادان سویه‌های باکتریایی را با هم مبادله کرده‌اند. سگاتا می‌گوید: «جالب این بود که این موضوع فقط برای نوزادان بود و نه برای بزرگسالان. بنابراین شاید تعاملات صمیمانه‌تری بین نوزادان و حیوانات خانگی وجود دارد.»

تأثیر آنتی‌بیوتیک‌ها و چشم‌انداز بلندمدت

با این حال، شدیدترین اثر بر میکروبیوتای نوزادان از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها ناشی می‌شد. درمان با آنتی‌بیوتیک در طول نخستین سال زندگی به شدت تعداد سویه‌های باکتریایی در میکروبیوتای روده نوزادان را کاهش می‌داد، اما پس از آن یک بازیابی سریع رخ می‌داد که با ورود گسترده سویه‌های تازه به آن کمک می‌شد.

هنوز مشخص نیست که قرار گرفتن نوزادان در معرض سویه‌های میکروبی جدید در مهدکودک، در بلندمدت چه تأثیری بر سلامت آن‌ها و میکروبیوم روده‌شان می‌گذارد. به گفته سگاتا، به احتمال زیاد این ترکیبی از رژیم غذایی و سبک زندگی است که در سال‌های بعد، تنوع باکتری‌های روده را حفظ می‌کند. با این حال، از آنجا که سویه‌های تازه‌دریافت‌شده تا پایان سال همچنان در بدن نوزادان باقی مانده بودند، این احتمال وجود دارد که برخی از آن‌ها تا بزرگسالی نیز ماندگار شوند.

سگاتا در پایان می‌گوید: «شاید ۲۰ سال دیگر بفهمیم که مردم هنوز باید از دوستانشان در مهدکودک بابت میکروب‌هایی که آن زمان گرفته‌اند تشکر کنند.»