خبر کامل
مسعود نیلی: یکسان‌سازی نرخ ارز بدون ثبات سیاسی و اصلاح سیاست خارجی ناممکن است
مسعود نیلی: یکسان‌سازی نرخ ارز نیازمند ثبات سیاسی و اصلاح سیاست خارجی است
مسعود نیلی، اقتصاددان برجسته و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در گفت‌وگویی اختصاصی با گروه رسانه‌ای «دنیای اقتصاد»، به تشریح الزامات و چالش‌های سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز پرداخت. او در این مصاحبه، ضمن پاسخ به انتقادات یوسف اباذری، جامعه‌شناس، به شفاف‌سازی ارتباط خود با دولت نیز پرداخت. این گفت‌وگو، ابعاد مختلف سیاست‌های اقتصادی و سیاسی کشور را از دیدگاه یکی از صاحب‌نظران برجسته اقتصادی مورد بررسی قرار می‌دهد و به سوالات کلیدی پیرامون آینده نرخ ارز و نقش دولت در اقتصاد پاسخ می‌دهد.
مفهوم واقعی یکسان‌سازی نرخ ارز
نیلی در پاسخ به این پرسش که آیا تغییرات اخیر در سیاست ارزی نشانه‌ای از یک چرخش راهبردی است یا واکنشی کوتاه‌مدت به محدودیت منابع، توضیح داد: «از نظر اقتصادی، یکسان‌سازی نرخ ارز به معنای رسیدن به یک نرخ تعادلی پایدار است که در آن نیازی به مداخله سیستماتیک بانک مرکزی نباشد. پایداری به معنای ثابت ماندن قیمت نیست، بلکه به این معناست که مجموع مداخله بانک مرکزی در طول یک سال باید صفر باشد. بانک مرکزی می‌تواند برای کاهش نوسانات کوتاه‌مدت مداخله کند، اما نباید بر نرخ ارز در بلندمدت اثرگذار باشد.»
سیاستی را می‌توان یکسان‌سازی نرخ ارز نامید که اول، به وجود یک نرخ پایدار در بازار منجر شود و دوم، دولت و بانک مرکزی این نرخ را با مداخله سیستماتیک ایجاد نکرده باشند.
لزوم توجه به شرایط سیاسی و اقتصادی
او در ادامه به تمهیدات اجرایی این سیاست پرداخت و بر درک کامل از شرایط تاکید کرد: «یکسان‌سازی نرخ ارز روی کاغذ مفهومی روشن دارد، اما در عمل به دو دسته اقدام نیاز دارد که معمولاً دسته دوم مغفول می‌ماند. بخش اول شامل حذف ارز ترجیحی و اعمال نرخ تک‌نرخی است که از نظر سیاست‌گذاری پیچیده نیست. اما بخش دوم، که به پایداری این سیاست در آینده مربوط می‌شود، بسیار حیاتی است. این سیاست باید در شرایطی از ثبات سیاسی و اقتصادی و دیپلماسی خارجی به اجرا درآید. اگر فضای داخلی و بیرونی بی‌ثبات باشد و اقتصاد تحت‌تاثیر ریسک‌های متعدد قرار گیرد، نرخ ارز اولین گلوگاه اثرپذیر خواهد بود.»
- حذف ارز ترجیحی: مرحله اول یکسان‌سازی، حذف فهرست کالاهای با ارز ترجیحی.
- پایداری سیاست: لزوم تداوم سیاست در برابر تنش‌ها و نوسانات.
- شرایط محیطی: اجرای سیاست در بستر ثبات سیاسی، اقتصادی و دیپلماسی خارجی.
نیلی همچنین بر اهمیت اصلاح سیاست خارجی تاکید کرد و افزود: «تنش در روابط خارجی، ترجمه اقتصادی‌اش تلاطم در بازار ارز است. سیاستمداران نمی‌توانند در عین تنش در روابط خارجی، انتظار آرامش بازار ارز و اجرای سیاست یکسان‌سازی را داشته باشند. اگر نمی‌توانیم روابط خارجی را به سمت صلح‌آمیز و کم‌اصطکاک سوق دهیم و فضای داخلی آرام و پیش‌بینی‌پذیر ایجاد کنیم، یکسان‌سازی واقعی نرخ ارز امکان‌پذیر نیست و صرفاً می‌توان فاصله بین نرخ‌ها را کاهش داد. در چنین شرایطی، باید ادبیات اقتصادی دیگری برای این اقدام انتخاب شود و برچسب یکسان‌سازی بر آن نزنند تا حرمت کلمات حفظ شود.»
ذی‌نفعان در انتظار بازگشت ارز چندنرخی
این اقتصاددان به نقش گروه‌های ذی‌نفع در شرایط پیش و پس از اصلاحات ارزی نیز اشاره کرد: «هر کسی که پیش از این با ارز ترجیحی کالا وارد می‌کرده و از شکاف نرخ‌ها بهره می‌برده، اکنون متضرر شده است. این گروه‌ها از طریق بیش‌اظهاری در فاکتورها یا واردات کالای بی‌کیفیت، از ارز ترجیحی سوءاستفاده می‌کردند که به فساد و ایجاد مافیا منجر می‌شد. با اجرای سیاست جدید، این گروه‌ها متضرر شده‌اند و برخی از آنها احتمالاً منتظرند تا در یک بازه چندماهه، مجدداً نظام چندنرخی برقرار شود و ارز ترجیحی بازگردد. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که نظام چندنرخی اصل بوده و تک‌نرخی استثنا.»
پاسخ به انتقادات و شفاف‌سازی ارتباط با دولت
در بخش دوم گفت‌وگو، مسعود نیلی به انتقاداتی که از سوی چهره‌هایی نظیر یوسف اباذری، جامعه‌شناس، مطرح می‌شود، پاسخ داد. او تاکید کرد که هیچ‌گاه با آقای اباذری مواجه نشده و شناختی از او ندارد و تعجب‌آور است که یک جامعه‌شناس چگونه می‌تواند در مورد اقتصاد کینزی در ایران اظهار نظر کند.
من هیچ‌وقت با آقای اباذری مواجه نشده و جواب ایشان را نداده‌ام و شناختی هم ندارم و نمی‌دانم چطور کسی که جامعه‌شناسی مطالعه کرده می‌تواند بگوید اگر در اقتصاد ایران کینزی عمل شده بود، شرایط این‌گونه نبود.
او همچنین به اظهارات آقای دکتر میدری مبنی بر جمع‌بندی حذف ارز ترجیحی توسط استادان دانشگاه شریف واکنش نشان داد و تصریح کرد: «در هیچ یک از جلسات گروه اقتصاد دانشگاه شریف، از زمانی که من در این دانشگاه هستم، حرف سیاست اقتصادی زده نشده است. وظیفه گروه اقتصاد شریف فقط و فقط آموزش درست اقتصاد به دانشجویان است و ما برای استخدام همکاران به گرایش فکری آنها توجه نمی‌کنیم، به همین دلیل همکاران ما نظرات متفاوتی در مورد مسائل اقتصادی دارند.»
نیلی در ادامه، ارتباط خود با دولت را شفاف‌سازی کرد و گفت: «من هیچ ارتباطی با دولت ندارم و علاقه‌ای هم به این ارتباط ندارم. آقای دکتر مدنی‌زاده، همکار جوان و باسواد من در دانشگاه، به عنوان وزیر اقتصاد وارد دولت شده‌اند. من به ایشان هم گفته‌ام که اگر سیاستی اشتباه به نظرم برسد، آن را نقد خواهم کرد؛ اما طرف مشورت ایشان و هیچ مقام دیگری در دولت نیستم. تمام تلاش من در باقیمانده عمرم، بالا بردن سطح آگاهی و دانش اقتصادی جامعه است. من قدرت جادویی برای مطیع کردن مقامات سیاسی کشور را ندارم و چنین چیزی در تاریخ دنیا سابقه ندارد.»
او در پایان، با اشاره به اظهارات آقای اباذری که گفته بود او و آقای همتی خودشان را وارد کابینه کرده‌اند، تاکید کرد که او و آقای دکتر همتی هیچ‌گاه همزمان در دولت نبوده‌اند. نیلی ابراز امیدواری کرد که نخبگان جامعه برای رویکردهای علمی و نحوه برخورد با مخالفانشان استاندارد داشته باشند. او نگرانی خود را بیشتر از جامعه نخبگان عنوان کرد که به نظرش زیرساخت ضعیف‌تری دارد و از این بابت نگران آینده ایران است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
