کانادا در میانه رقابت آمریکا و روسیه؛ چالش دفاع از قطب شمال

چالش‌های دفاعی در قطب شمال کانادا

دفاع از این پهنه وسیع، با مجموعه‌ای از رادارهای هشدار اولیه قدیمی، هشت پایگاه نظامی با پرسنل محدود و حدود ۱۰۰ نفر از پرسنل تمام‌وقت گارد ساحلی که ۱۶۲,۰۰۰ کیلومتر از خط ساحلی کانادا (حدود ۶۰٪ از کل خط ساحلی) را پوشش می‌دهند، صورت می‌گیرد. این زیرساخت‌ها در برابر تهدیدات جدید، ناکافی به نظر می‌رسند.

منطقه قطب شمال صحنه رقابت‌های ژئوپلیتیکی شدید است. روسیه و آمریکا در دو سوی قطب شمال مرز مشترک دارند و چین نیز که خود را «کشوری نزدیک به قطب شمال» اعلام کرده، به شدت به این منطقه علاقه‌مند شده و ناوگان کشتی‌های جنگی و یخ‌شکن‌های خود را گسترش داده است. کانادا، با جمعیتی بسیار کمتر از بازیگران اصلی قطب شمال، در میانه این رقابت‌ها قرار گرفته است.

تمرکز مجدد بر امنیت قطب شمال

تقریباً چهار سال پس از حمله روسیه به اوکراین که امنیت قطب شمال را به کانون توجهات آورد، دفاع از شمال دور کانادا بار دیگر با طرح‌های دونالد ترامپ برای گرینلند، بخش خودمختار پادشاهی دانمارک، به بحث عمومی بازگشته است. کاخ سفید گرینلند را برای حفاظت از آمریکا در برابر دشمنان خارجی حیاتی می‌داند.

دولت ترامپ به آسیب‌پذیری‌های احتمالی قطب شمال کانادا در برابر دشمنان آمریکا توجه کرده و در آوریل گذشته فرمان اجرایی را امضا کرد که بر «تعهد آمریکا به تضمین آزادی ناوبری و سلطه آمریکا در آبراه‌های قطب شمال» تأکید دارد.

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس اعلام کرد که کانادا از طریق سرمایه‌گذاری‌های «بی‌سابقه» در سامانه‌های راداری، زیردریایی‌ها، هواپیماها و «افزایش نیروی زمینی» در منطقه، برای تأمین «اهداف مشترک امنیت و رفاه در قطب شمال» تلاش می‌کند.

سرهنگ لبلانک، فرمانده سابق منطقه شمالی نیروهای کانادایی، این سرمایه‌گذاری‌ها را «تحولی بزرگ» در امنیت قطب شمال دانست و اشاره کرد که افزایش هزینه‌های دفاعی کانادا از ۲٪ به ۵٪ تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵، به معنای «اقدام واقعی» در زمینه رادارهای فراافق و هواپیماهای اختصاصی برای قطب شمال است.

تهدیدات نوین و نیاز به بازنگری

تمرکز مجدد دولت ترامپ بر قطب شمال و گرینلند، دولت کانادا را به سمت «مسیر درست» سوق داده است. با این حال، چالش‌هایی مانند امکانات محدود بندری و دشواری‌های تدارکات‌رسانی به پایگاه‌های دورافتاده که گاهی هزاران مایل از یکدیگر فاصله دارند، همچنان باقی است.

کارشناسان امنیتی معتقدند که زیرساخت‌های دفاعی موجود، که برای مقابله با تهدیدات دوران جنگ سرد طراحی شده‌اند، در برابر تهدیدات نوین مانند موشک‌های مافوق صوت که با سرعتی حداقل پنج برابر سرعت صوت حرکت می‌کنند، ناکارآمد هستند. روسیه از این موشک‌ها در اوکراین استفاده کرده است، از جمله در ژانویه گذشته که اولین استفاده عملیاتی از موشک «اورشنیک» با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای و سرعت حدود ۱۰ برابر سرعت صوت ثبت شد.

«این فناوری همه چیز را برای ما تغییر داده است. ما باید کل سیستم دفاعی آمریکای شمالی را بازنگری و بازسازی کنیم. آنچه در حال حاضر وجود دارد، به هیچ وجه نمی‌تواند در برابر موشک‌های کروز مافوق صوت دفاع کند؛ یعنی ۰ درصد.»

سیستم‌های راداری زمینی سنتی «کارایی نخواهند داشت» و ماهواره‌های فضایی نیز در عرض‌های جغرافیایی بالا با شکاف‌های پوششی مواجه هستند. این مسائل، تمرکز بر رادارهای فراافق و حسگرهای فضایی را افزایش داده است که بخش کلیدی سیستم دفاع موشکی «گنبد طلایی» دولت ترامپ برای آمریکای شمالی را تشکیل می‌دهند.

تنش‌های سیاسی و همکاری‌های عملیاتی

نقش کانادا در پروژه گنبد طلایی هنوز نامشخص است. ترامپ در داووس گفت که کانادا باید «سپاسگزار» این پروژه باشد. او همچنین در پستی در «تروث سوشیال» مدعی شد که کانادا با استقرار گنبد طلایی بر فراز گرینلند مخالفت کرده و به جای آن، «به نفع تجارت با چین رأی داده است که در سال اول آن‌ها را از بین خواهد برد!»

مذاکرات بین آمریکا و کانادا به دلیل روابط گاه خصمانه بین دو کشور، پرتنش بوده است. ترامپ در ماه مه پیشنهاد کرد که کانادا می‌تواند ۶۱ میلیارد دلار برای پیوستن به برنامه بپردازد یا به عنوان ایالت ۵۱ آمریکا به صورت رایگان به آن بپیوندد. باب ری، سفیر کانادا در سازمان ملل، این اظهارات را به «باج‌گیری» تشبیه کرد.

با وجود این تنش‌ها، مایکل بایر، کارشناس امنیت قطب شمال در دانشگاه بریتیش کلمبیا، معتقد است که نگرانی‌های آمریکا و تهدیدات تعرفه‌ای، دولت کانادا را به تمرکز مجدد بر قطب شمال وادار کرده است. او افزود: «کسی موضوع ایالت ۵۱ را جدی نمی‌گیرد، اما فشارهای اقتصادی که آمریکا می‌تواند اعمال کند، جدی گرفته می‌شود.»

با این حال، تنش‌های سطح بالا بین اتاوا و واشنگتن هنوز به تنش در منطقه قطب شمال تبدیل نشده است و مسئولان در آنجا به همکاری آمریکا و کانادا اطمینان دارند. بوفارد گفت: «این کار سیاستمداران است. این مسائل اوضاع را پیچیده کرده، اما متخصصان تا زمانی که اجازه داشته باشند، به همکاری ادامه خواهند داد. همه باید از این لفاظی‌ها فراتر روند.»