هیئت صلح ترامپ؛ رقیبی تازه برای سازمان ملل در مسیر صلح جهانی؟

جاه‌طلبی‌های هیئت صلح ترامپ

ایده اولیه تشکیل «هیئت صلح» سال گذشته و در چارچوب تلاش‌های آمریکا برای پایان دادن به جنگ غزه شکل گرفت و مورد تأیید شورای امنیت سازمان ملل نیز قرار گرفت. اما اکنون، این طرح جاه‌طلبی‌های بسیار گسترده‌تر و جهانی‌تری پیدا کرده است.

• ریاست مادام‌العمر: بر اساس جزئیات فاش‌شده از پیش‌نویس منشور این هیئت، دونالد ترامپ رئیس مادام‌العمر آن خواهد بود و حتی پس از ترک مقام ریاست‌جمهوری نیز کرسی خود را حفظ خواهد کرد.
• اختیارات گسترده: اختیارات رئیس هیئت شامل دعوت یا عدم دعوت کشورها به عضویت، ایجاد یا انحلال نهادهای زیرمجموعه و تعیین جانشین است.
• هزینه عضویت: برای عضویت دائم در این هیئت، کشورها باید مبلغی معادل یک میلیارد دلار پرداخت کنند.

این طرح در حالی مطرح می‌شود که پیش از این نیز اقداماتی چون بازداشت رئیس‌جمهور ونزوئلا، تهدید به اقدام نظامی علیه ایران و درخواست برای تصاحب گرینلند، شوک‌هایی را به جامعه جهانی وارد کرده بود.

واکنش‌های بین‌المللی

در مراسم افتتاحیه هیئت صلح در داووس، نمایندگانی از 19 کشور از جمله آرژانتین، جمهوری آذربایجان و پادشاهی‌های خلیج فارس حضور یافتند. با این حال، بسیاری از کشورهای دیگر با احتیاط با این طرح برخورد کرده‌اند:

• بریتانیا: ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، نگرانی خود را درباره حضور ولادیمیر پوتین در نهادی که درباره صلح صحبت می‌کند، ابراز داشت.
• روسیه: مسکو اعلام کرد که هنوز «در حال مشورت با شرکا» است.
• سوئد: صراحتاً اعلام کرد که «با متنی که اکنون روی میز است» به این هیئت نمی‌پیوندد.
• نروژ: پاسخ دیپلماتیک‌تری داد و اعلام کرد که این پیشنهاد «پرسش‌های بی‌پاسخی را مطرح می‌کند که نیازمند گفت‌وگوی بیشتر با واشنگتن است».
• اسلوونی: روبرت گولوب، نخست‌وزیر اسلوونی، هشدار داد که این شورا «به شکل خطرناکی در نظم گسترده‌تر بین‌المللی مداخله می‌کند».

برخی منتقدان این طرح را پروژه‌ای خودستایانه برای رئیس‌جمهوری می‌دانند که دلبستگی‌اش به کسب جایزه صلح نوبل را پنهان نمی‌کند.

نقش سازمان ملل و چالش‌های پیش‌رو

سازمان ملل متحد با 193 عضو، مدت‌هاست نقش خود را به عنوان «صلح‌ساز برتر» از دست داده است. بن‌بست‌های شورای امنیت، افزایش بازیگران مخرب و فرسایش تدریجی جایگاه این سازمان در برابر قدرت‌های جهانی، از جمله آمریکا، به ناکارآمدی آن دامن زده است.

مارتین گریفیتس، از مقام‌های پیشین سازمان ملل، معتقد است: «این تلاش تازه آشکارا بازتابی از شکست شورای امنیت و به طور کلی خود سازمان ملل است.»

با این حال، او هشدار می‌دهد که «آنچه در این 80 سال آموخته‌ایم، ارزش شمول‌گرایی و نمایندگی کل جامعه جهانی است، نه فقط دوستان آقای ترامپ.»

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز اخیراً ابراز تاسف کرده بود که «کسانی هستند که باور دارند قدرت قانون باید با قانون قدرت جایگزین شود.» او در پاسخ به ادعای ترامپ مبنی بر پایان دادن به هشت جنگ، این اقدامات را «آتش‌بس» خواند که برخی از آن‌ها نیز نقض شده‌اند.

با این وجود، میانجی‌گری ترامپ در پایان دادن به جنگ 12 روزه اسرائیل و ایران و همچنین برقراری آتش‌بس در جنگ غزه در اکتبر گذشته، قابل توجه بوده است. اما حتی در مورد غزه نیز، هیئت صلح با چالش‌هایی روبرو است، زیرا بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با تشکیل کشور فلسطینی مخالفت می‌کند، در حالی که رهبران عربی بر آن تأکید دارند.

ساختار هیئت صلح و آینده آن

هیئت صلح دونالد ترامپ دارای سه زیرمجموعه اصلی است که بیشتر بر روی غزه تمرکز دارند:

• شورای اجرایی
• شورای اجرایی غزه
• کمیته ملی اداره غزه

این مجموعه‌ها ترکیبی از مقام‌های ارشد و میلیاردرهای آمریکایی، سیاستمداران سابق و فرستادگان پیشین سازمان ملل، وزرای عرب، روسای دستگاه‌های اطلاعاتی و تکنوکرات‌های فلسطینی را گرد هم می‌آورند.

برخی منتقدان معتقدند که این اقدام ترامپ می‌تواند به بازگشت بحث تحول در ساختار سازمان ملل، از جمله شورای امنیت، به دستور کار بین‌المللی کمک کند. مارک مالوک براون، معاون پیشین دبیرکل سازمان ملل، بیان کرد: «شاید یکی از پیامدهای ناخواسته کاری که ترامپ کرده این باشد که این مسائل دوباره به دستور کار بین‌المللی بازگردند.»

تلاش ترامپ برای رهبری جهان به سوی صلح، هم‌زمان با اوج گرفتن بحث‌ها برای جایگزینی آنتونیو گوترش در سازمان ملل است. رئیس‌جمهوری که پیش‌تر ادعا کرده بود می‌تواند جنگ اوکراین را در یک روز به پایان برساند، اکنون دریافته است که صلح‌سازی فرایندی طولانی و پرمخاطره است. او با هیجان از نقش جدید خود به عنوان «صلح‌ساز برتر» سخن گفت و تأکید کرد که این طرح «برای تمام دنیاست».