چالش‌های نظام چندنرخی ارز در ایران: اختلاف‌نظر اقتصاددانان و سیاستمداران

دیدگاه اقتصاددانان و سیاستمداران

اقتصاددانان به طور مستمر بر ضرورت استقرار نظام تک‌نرخی ارز تأکید دارند. دلایل اصلی این تأکید شامل:

• افزایش شفافیت در بازار ارز
• بهبود تخصیص منابع در اقتصاد
• کاهش رانت و فساد ناشی از تفاوت نرخ‌ها

در مقابل، سیاستمداران بیشتر ترجیح می‌دهند سازوکاری را مبنای سیاست‌گذاری قرار دهند که امکان مداخله و کنترل مستقیم بیشتری برای دولت فراهم کند. این ترجیح از دو منظر توجیه می‌شود:

• حمایت از برخی شرکای اقتصادی و ذی‌نفعان خاص
• هدف حمایت از گروه‌های درآمدی پایین و کنترل آثار توزیعی نوسانات ارزی

چالش‌های حذف ارز ترجیحی

تجربه نشان داده است که حذف ارز ترجیحی سیاستی نیست که بدون تمهیدات خاص بتوان آن را اجرایی کرد. این اقدام نیازمند لوازم و تمهیدات فراوانی است که باید پیش از اجرا به دقت مورد بررسی و برنامه‌ریزی قرار گیرد.

پرسش محوری از دکتر مسعود نیلی

در همین چهارچوب، محمد طاهری، سردبیر هفته‌نامه تجارت‌فردا، پرسشی کلیدی را از دکتر مسعود نیلی، اقتصاددان و استاد دانشگاه شریف، مطرح کرده است. این پرسش‌ها حول محورهای زیر می‌چرخند:

• الزامات تغییر فاز از نظام چندنرخی به نظام تک‌نرخی چیست؟
• چرا نظام ارزی کشور، برخلاف روندهای غالب جهانی، همچنان از پدیده چندنرخی بودن رهایی نیافته است؟

دکتر نیلی در گفت‌وگویی پیشین با محمد طاهری، صریحاً تأکید کرده بود که یکسان‌سازی نرخ ارز صرفاً حذف چند عدد و بخشنامه نیست. از نگاه او، نظام تک‌نرخی زمانی معنا دارد که نرخ ارز در یک تعادل پایدار شکل بگیرد و بانک مرکزی ناچار به مداخله دائمی برای کنترل بازار نباشد. به عبارت دیگر، اگر ثبات سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک وجود نداشته باشد، ارز اولین بازاری است که به تلاطم واکنش نشان می‌دهد.