چالش‌های قاچاق دارو در ایران؛ از فرآورده‌های بدون مجوز تا داروهای برند

انواع قاچاق فرآورده‌های دارویی

سعید مهرزادی، سرپرست دفتر بازرسی سازمان غذا و دارو، به تشریح دو نوع اصلی قاچاق فرآورده‌های دارویی پرداخت:

• فرآورده‌های بدون لیبل و مجوز: این دسته از طریق مسافر، باربری و ته‌لنجی وارد کشور شده و عمدتاً در فضای مجازی به فروش می‌رسند. فروش این فرآورده‌های غیرمجاز یکی از چالش‌های مهم وزارت بهداشت است.
• فرآورده‌های دارای مجوز قانونی: این نوع قاچاق مربوط به داروهایی است که مجوز قانونی برای واردات یا تولید دارند، اما در زنجیره قانونی عرضه نمی‌شوند. هرگونه خروج دارو از مراحل قانونی تأمین، توزیع و عرضه، قاچاق محسوب می‌شود.

زنجیره تأمین و نقاط ضعف

زنجیره تأمین دارو شامل واردکنندگان دارای مجوز، کارخانه‌های تولید دارو و شرکت‌های مجاز پخش و داروخانه‌ها است. مهرزادی تاکید کرد که اگر دارو از هر یک از مراحل این زنجیره خارج شود، به عنوان محصول قاچاق در نظر گرفته می‌شود. به عنوان مثال، تهیه دارو، به‌ویژه داروهای کمیاب و با مجوز قانونی، از محلی خارج از داروخانه مانند عطاری‌ها و سوپرمارکت‌ها، توزیع آن توسط افراد غیرمجاز قاچاق محسوب می‌شود.

چالش قاچاق داروهای برند

سرپرست دفتر بازرسی و مدیریت عملکرد سازمان غذا و دارو، قاچاق داروهای برند را چالش دیگری در این حوزه دانست. وی اظهار داشت: در شرایطی که یک فرآورده به وفور در داخل کشور تولید می‌شود، ممکن است مصرف‌کنندگان همچنان به دنبال برند خاصی باشند. طبق قانون، در صورت تولید داخلی دارو و تخصیص ارز برای ماده مؤثره آن، واردات برندهای دیگر از خارج از کشور ضروری نیست.

وزارت بهداشت به مدت سه تا پنج سال، به شرط تولید داخل و فراهم کردن زیرساخت‌های لازم، اجازه واردات می‌دهد.

با این حال، به دلیل غیررسمی بودن قاچاق و عدم ثبت آن، ارائه آمار دقیق در مورد میزان قاچاق امکان‌پذیر نیست و مسئولان تنها می‌توانند وجود آن را تأیید کنند. پیش از طرح دارویار، میزان قاچاق معکوس فرآورده‌های دارویی، ۳۰ درصد اعلام شده بود.