کاهش ۴۰ برابری نور ستاره‌ای در ۳۰۰۰ سال نوری و کشف ابر فلزی غول‌پیکر

رصد و تحلیل اولیه پدیده

کاهش نور این ستاره، که تقریباً نه ماه به طول انجامید، به سرعت مورد توجه دانشمندان دانشگاه جانز هاپکینز در ایالات متحده قرار گرفت. تیمی از ستاره‌شناسان، به رهبری پروفسور نادیا زاکامسکایا، با استفاده از تلسکوپ پیشرفته جمینی جنوبی در شیلی، به دقت این رویداد نادر را زیر نظر گرفتند.

مقایسه داده‌های جدید با اطلاعات بایگانی شده برای J۰۷۰۵+۰۶۱۲، نشان داد که ستاره توسط یک ابر عظیم و کند از گاز و غبار پنهان شده است. این ابر، با فاصله‌ای حدود دو میلیارد کیلومتر از ستاره و قطری معادل ۲۰۰ میلیون کیلومتر، عامل اصلی کاهش چشمگیر نور ستاره بوده است. همچنین، مشخص شد که این ستاره از نظر گرانشی به یک جسم ثانویه بزرگ در لبه منظومه متصل است.

نقش ابزار GHOST در کشف جزئیات

برای بررسی دقیق‌تر ترکیب این ابر مرموز، تیم تحقیقاتی از جدیدترین ابزار رصدخانه، یعنی طیف‌نگار نوری با وضوح بالای جمینی (GHOST)، بهره برد. در مارس ۲۰۲۵، GHOST یک کسوف را مشاهده کرد که بیش از دو ساعت به طول انجامید. این رویداد، با پراکنده کردن نور ستاره، امکان ثبت طیفی را فراهم آورد که عناصر شیمیایی موجود در مواد میانی ابر را آشکار کرد.

دانشمندان با استفاده از GHOST برای اولین بار توانستند حرکت سه‌بعدی گاز درون این دیسک را اندازه‌گیری کنند و باد‌های تبخیر مواد معدنی مانند آهن و کلسیم را شناسایی کنند.

نتایج حاصل از این مشاهدات نشان داد که ابر مستقل از ستاره حرکت می‌کند و ارتباط گرانشی آن با جسم ثانویه را تأیید می‌کند. این نخستین باری است که ستاره‌شناسان موفق به اندازه‌گیری حرکت داخلی گاز در دیسکی شده‌اند که به دور یک جسم ثانویه، خواه یک سیاره یا یک ستاره کم‌جرم، می‌چرخد. مشاهدات تکمیلی نیز محیط بسیار پویا و جریان‌های مواد معدنی گازی، از جمله آهن و کلسیم را در این ابر تأیید کرد.

پیامدهای این کشف برای تکامل سیاره‌ای

با توجه به قدمت بیش از دو میلیارد ساله این ستاره، دانشمندان به این نتیجه رسیدند که دیسک مشاهده شده، بقایای تشکیل سیاره نیست. بلکه به احتمال زیاد، این ابر عظیم در نتیجه برخورد فاجعه‌بار بین دو سیاره تشکیل شده است. این کشف مهم، دیدگاه ما را نسبت به تکامل سیستم‌های سیاره‌ای تغییر می‌دهد و نشان می‌دهد که رویدادهای فاجعه‌بار و برخوردهای عظیم می‌توانند حتی در سیستم‌های ستاره‌ای بالغ نیز رخ دهند.

این یافته‌ها به عنوان یادآوری آشکاری عمل می‌کنند که جهان هستی، برخلاف تصورات قبلی، به هیچ وجه پایدار نیست و فرآیندهای دینامیکی و برخوردهای کیهانی نقش مهمی در شکل‌گیری و تکامل سیستم‌های سیاره‌ای ایفا می‌کنند.