نظم جهانی جدید: ترامپ، گرینلند و گسست تاریخی اروپا

در میانه یک گسست تاریخی

همانطور که هارولد ویلسون، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، به درستی اشاره کرده بود، «یک هفته در سیاست زمان زیادی است.» اظهارات اخیر ترامپ درباره مالکیت گرینلند، انتقاد از ضعف اروپا و زیر سوال بردن میزان کمک‌های اعضای ناتو در افغانستان، به وضوح نشان داد که نظم قدیمی جهانی به پایان رسیده و دیگر قابل احیا نیست. این وضعیت با تشکیل هیئت صلح برای غزه که شامل رئیس‌جمهور بلاروس می‌شود و پوتین، رئیس‌جمهور روسیه نیز به آن دعوت شده است، پیچیده‌تر شده است.

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در سخنرانی خود در انجمن اقتصادی جهانی داووس، این وضعیت را به بهترین شکل توصیف کرد: «ما در میانه یک گسست هستیم، نه یک گذار.» او با فراخوانی برای تقویت «قدرت‌های میانه» هشدار داد: «اگر شما در میز مذاکره حضور ندارید، در منوی غذا قرار دارید.»

مقاومت اروپا در برابر فشارها

اکنون در غرب، این درک رو به افزایش است که مقاومت صریح و علنی، رویکرد بهتری نسبت به پذیرش داوطلبانه فشارها است. اروپایی‌ها، علاوه بر خشم از اظهارات ترامپ در مورد افغانستان، از تهدید او مبنی بر تحمیل تعرفه‌ها به هشت کشور اروپایی که از وضعیت کنونی گرینلند حمایت کرده‌اند، غافلگیر شدند. در واکنش، اروپا تهدید به اعمال تعرفه‌های متقابل کرد و پارلمان اروپا توافق تجاری با ایالات متحده را به حالت تعلیق درآورد.

بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا نیز دعوت‌نامه‌های پیوستن به هیئت صلح ترامپ را رد کردند. نخست‌وزیر بریتانیا، استارمر، نگرانی خود را از حضور پوتین در این هیئت ابراز کرد، هرچند مسکو هنوز عضویت خود را تأیید نکرده است.

عبور از خط قرمزها و درس‌های آموخته

ترامپ در نهایت تهدید تعرفه‌ها را لغو و لفاظی‌های خود را در مورد تسلط نظامی بر گرینلند تعدیل کرد. اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، این را یک موفقیت برای مقاومت اروپا دانست و تأکید کرد: «ما می‌دانیم که باید بیشتر و بیشتر برای یک اروپا مستقل تلاش کنیم.»

بارت دو وِوِر، نخست‌وزیر بلژیک، صریح‌تر سخن گفت: «ما وابسته به ایالات متحده بودیم، بنابراین تصمیم گرفتیم کوتاه بیاییم، اما اکنون خطوط قرمز بسیاری عبور کرده است و شما اکنون بین حفظ احترامتان و عقب‌نشینی باید انتخاب کنید. اگر الآن عقب‌نشینی کنید، آبرویتان را از دست خواهید داد، و این احتمالاً گران‌ترین چیزی است که می‌توانید در یک دموکراسی داشته باشید.» این تجربه نشان می‌دهد که اروپا باید آماده دور بعدی درام‌های فراآتلانتیکی باشد، خواه بر سر گرینلند، اوکراین، تعرفه‌ها یا هر موضوع دیگری که ترامپ آن را هدف قرار دهد.

اتحاد اروپایی؛ چالشی دشوار

اتحادیه اروپا همچنان به صورت ساختاری در معرض فشار از سوی نزدیک‌ترین متحد خود قرار دارد و این فشار می‌تواند به اشکال مختلفی اعمال شود. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در داووس اظهار داشت: «یک سال گذشت و هیچ چیزی تغییر نکرده است. اروپا باید بداند چگونه از خود دفاع کند.»

اما میک رایان، تحلیلگر نظامی، معتقد است که اروپا تغییرات زیادی کرده و حمایت نظامی، اقتصادی و اطلاعاتی‌اش از اوکراین افزایش یافته است. اتحادیه اروپا صندوقی برای خرید تسلیحات تشکیل داده و تولید نظامی خود را افزایش داده است. با این حال، تصمیم‌گیری در اتحادیه اروپا، با هماهنگی ۲۷ دولت، دشوار است. اروپا به ارزش‌های نظم قدیم اهمیت می‌دهد، اما برای تبدیل شدن به یک قطب جهانی، باید جدیت لازم را در این تلاش بپذیرد.

جهان پس از داووس و هیئت صلح ترامپ

در آلپ، مارکو روبیو هیئت صلح ترامپ را معرفی کرد؛ مجموعه‌ای از کشورها که با ابتکارات صلح ترامپ، عمدتاً پروژه بازسازی غزه، هم‌راستا هستند. روبیو این نهاد را پاسخی به سیستم بین‌المللی در حال افول دانست و ترامپ را «رئیس‌جمهوری عمل‌گرا» خواند.

ماهیت دقیق این هیئت و اقدامات آینده آن مبهم است. بسیاری از متحدان غربی آمریکا تمایلی به پیوستن به آن نداشتند، در حالی که ترامپ دیکتاتوری‌های روسیه و بلاروس را به آن دعوت کرده است. این هیئت به عنوان چالشی برای نظم بین‌المللی موجود دیده می‌شود، در زمانی که ترامپ به حق ایالات متحده در اعمال اولویت در امور جهانی باور دارد.

مرد ویرانگر و منجی صلح

تحلیلگران برجسته، از جمله فرانسیس فوکویاما، سوابق ترامپ در زمینه خودخواهی را مورد انتقاد قرار داده‌اند. فوکویاما نوشت: «ترامپ یک ویرانگر نهادهاست که می‌خواهد آن‌ها را با ترجیحات خود جایگزین کند، چیزی که به‌طور اجتناب‌ناپذیر به نفع خود اوست.»

فیل گوردون، مقام ارشد سابق دولت‌های بایدن و اوباما، هیئت صلح را ادامه سبک سیاسی ترامپ دانست: «او می‌خواهد مرد قدرتمند، رهبر تمام‌عیاری باشد که احترام همه را جلب می‌کند و منابعی که شایسته آن‌هاست را می‌گیرد و آن‌ها را کنترل می‌کند.» این نشان می‌دهد که شعار «اول آمریکا» به معنای انزواگرایی نیست، بلکه به معنای اعمال قدرت و اولویت آمریکاست.

نگرانی‌ها از دیکتاتوری عمل‌گرایی

شیفتگی جهانی که ترامپ آغاز کرده، نگرانی‌هایی را برای معتقدان به اصول نظم لیبرال ایجاد کرده است. سویتلانا تیخانوسکایا، رهبر اپوزیسیون دموکراتیک بلاروس، هشدار داد که «رویکرد معاملاتی در سیاست به‌طور جدی خطرناک است» و پرسید: «آیا آماده‌ایم که دیکتاتوری عمل‌گرایی در این جهان پیروز شود؟» او این را یک «دنیای صرفاً پولی» دانست که جامعه نباید به دنبال آن باشد.