چالش‌های گروه‌های شهرستانی در جشنواره تئاتر فجر چهل و چهارم

نمایش «نسخه نسوان ناکام» در جشنواره فجر

در بخش صحنه‌ای این رویداد، ۳۱۰ اثر به دبیرخانه ارسال شده بود که از این میان، ۱۳۱ اثر به هنرمندان تهرانی و ۱۷۹ اثر به هنرمندان شهرستانی اختصاص دارد. همچنین، ۱۴ اثر برگزیده‌ی جشنواره تئاتر استان‌ها نیز در این دوره حضور دارند. یکی از این آثار، نمایش «نسخه نسوان ناکام» از گروه تئاتر «چهار صندوق» از شهر کنگان است.

این اثر توسط رضا مختارزاده به نگارش درآمده و نازخاتون هوشمند کارگردانی آن را بر عهده داشته است. بازیگران این نمایش عبارتند از: زهرا احمدی، آندیا کرم‌زاده، ملیکا بیژن‌نژاد، فریبا خرمگاه و صبا بردبار. از دیگر عوامل اجرایی می‌توان به علیرضا باقری (مشاور صحنه و کارگردان)، علیرضا بهرامی (مشاور کارگردان)، جواد منشی (طراح نور)، نازخاتون هوشمند (طراح لباس)، کارن مختارزاده (انتخاب موسیقی) و ماهک مختارزاده (طراحی ماسک و اشیای نمایشی) اشاره کرد.

اهمیت جشنواره فجر برای هنرمندان شهرستانی

نازخاتون هوشمند، کارگردان نمایش «نسخه نسوان ناکام»، در گفت‌وگو با رسانه‌ها، درباره حضور گروهش در جشنواره تئاتر فجر اظهار داشت: «این اولین‌بار است که من و اعضای گروه در جشنواره تئاتر فجر حضور می‌یابیم؛ هرچند به مدت سه سال در جشنواره استانی برگزیده شده بودیم، اما متاسفانه به جشنواره تئاتر فجر راه نیافتیم.»

برگزاری جشنواره تئاتر فجر یکی از اتفاقات مهم در حوزه نمایش کشور است و بی‌توجهی به آن، از سوی برخی هنرمندان نوعی آسیب زدن به این هنر است. این اهمیت برای تئاتری‌های شهرستان بیشتر است؛ چراکه آن‌ها معمولاً به دلایل کمبودهایی که وجود دارد، امکان اجرا ندارند و در نهایت اگر این اتفاق رخ دهد، تعداد مخاطبان معدودی اثر نمایشیِ مربوطه را می‌بینند.

وی تاکید کرد که تئاتر برای گروه «چهار صندوق» بسیار حائز اهمیت است و همین که پس از سه سال برگزیدگی در جشنواره استانی و عدم راهیابی به فجر، باز هم برای حضور در این رویداد تلاش کرده‌اند، گویای این اهمیت است. هوشمند تئاتر را عرصه دیالوگ دانست و افزود که هنرمندان می‌توانند در هر شرایطی پیام خود را به مخاطبان ارائه دهند و مشکلات جامعه را به شکلی هنرمندانه بازتاب دهند.

انتقاد از کم و کیف جشنواره‌های استانی

کارگردان «نسخه نسوان ناکام» با اشاره به تجارب خود در سه دوره جشنواره تئاتر استانی، به ضعف‌های این رویدادها اشاره کرد:

• کیفیت برگزاری و تولیدات: جشنواره‌های استانی ضعف‌های متعددی دارند که با توجه به اینکه تئاتری‌های استان‌ها از این مسیر به جشنواره فجر راه می‌یابند، بالا بودن کیفیت برگزاری و تولیدات بسیار مهم است.
• ارزیابی آثار: اثری که گروه به دبیرخانه جشنواره استانی ارائه کرده بود، به صورت فیلم و با کیفیت پایین بود. هوشمند تاکید کرد که ارزیابی درست‌تر آثار در مواجهه مستقیم بازبین‌ها و داوران با اثر امکان‌پذیر است و تئاتر باید بدون واسطه دیده شود.
• کمبود سالن و امکانات: یکی از ضعف‌هایی که جشنواره تئاتر استانی و منطقه‌ای را تحت تاثیر قرار می‌دهد، کمبود سالن‌های مناسب و امکانات اجرایی از جمله نور است. این کمبودها حتی باعث شد که گروه نتواند دکور نمایش خود را به طور کامل بچیند.

هوشمند از برگزارکنندگان خواست تا برای حفظ کیفیت اجرای نمایش‌ها تلاش کنند، زیرا حیف است که نبود بستر مناسب، کیفیت آثاری را که ماه‌ها با کمترین امکانات تمرین شده‌اند، تنزل دهد. او همچنین اشاره کرد که به دلیل محدودیت زمان، گروه موفق به تماشای بسیاری از آثار حاضر در جشنواره منطقه‌ای نشده است.

این کارگردان درباره مدت زمان تمرینات نمایش «نسخه نسوان ناکام» گفت که به مدت پنج ماه برای ارائه اثری یکدست و با کیفیت تلاش کرده‌اند.

مضمون «نسخه نسوان ناکام»: زنان و چالش‌های تاریخی

نازخاتون هوشمند درباره انتخاب متن و جزئیات آن توضیح داد: «آقای رضا مختارزاده، نویسنده نمایشنامه «نسخه نسوان ناکام»، همسر بنده هستند. ایشان چندین سال است که در زمینه تئاتر و حوزه زنان مشغول به فعالیت هستند. این درخواست من بود که نمایشنامه «نسخه نسوان ناکام» را بنویسد و در این زمینه تعامل خوبی با هم داشتیم.»

او افزود که این بار افتخار کارگردانی به او داده شده است و حمایت همسرش نقش کلیدی در این امر داشته است.

رویکرد بومی و مسائل زنان

متن این اثر درباره زنان و دغدغه‌های آنهاست که در بستری تاریخی، ناکام مانده‌اند. نمایش رویکردی بومی دارد، اما از عناصر بومی به طور گسترده استفاده نشده است. در واقع، این نمایش به بیان مشکلات زنان در عرصه‌های سیاسی و فرهنگی می‌پردازد و قصه زنانی را روایت می‌کند که نتوانسته‌اند به اهدافشان برسند. تاریخ و زمان نمایش به سال ۱۳۳۲، یعنی از کودتای ۲۸ مرداد به بعد، مربوط می‌شود.

هوشمند قصه نمایش را اینگونه شرح داد: «افروز، دختر میرزا باقر، هنگام خودکشی در عصر روز بیستم خرداد سال ۱۳۳۲، تصویر پنج زن تاثیرگذار در بندری که در آن زندگی می‌کند را به یاد می‌آورد که فصل مشترک همه آنان ناکام بودنشان در جوانی است. هر کدام از این زن‌ها به طبقه‌ای خاصی تعلق دارند.»

وی در پاسخ به این سوال که آیا نمایش «نسخه نسوان ناکام» اثری تاریخی محسوب می‌شود یا خیر، بیان کرد: «نه نمی‌توان اثرمان را نمایشی تاریخی قلمداد کرد. هرکدام از این زنان نمایش با توجه به نوع عملکردشان باید با مفاهیمی چون «پدرسالاری»، «تجاوز»، «بیماری‌های مختلف»، «روان‌پریشی» و غیره در ستیز باشند. به جز این موارد، اتفاقات و چالش‌های دیگری در طول زمان تکرار می‌شوند. پس در نهایت همواره می‌توان درباره این مفاهیم و مولفه‌ها حرف زد و به تولید آثار هنری و نمایشی پرداخت.»

تئاتر امروز و ارتقاء سلیقه مخاطب

این کارگردان درباره وظیفه هنرمندان تئاتر در قبال چالش‌های امروز گفت: «مسائل و مضامین زیادی را می‌توان سراغ داشت که هم مشکلات جامعه هستند و هم می‌توان در تئاتر به آن‌ها پرداخت. در رابطه با تئاتر امروز نیز به نظرم این هنر با زمانه خودش در حال پیش رفتن است.»

هوشمند با تاکید بر نظریه «هنرمند فرزند زمانه خویش است»، افزود که تئاتری‌ها با آثار تولیدی بر اساس مضامین روز و اتفاقات خلاقانه، می‌توانند سطح سلیقه و درک مخاطبان را ارتقاء دهند.

چالش‌های حضور گروه‌های شهرستانی در تهران

نازخاتون هوشمند درباره زمان و چگونگی حضور گروهش در تهران و جشنواره تئاتر فجر توضیح داد: «این امکان وجود ندارد که ما و دیگر گروه‌های شهرستانی به طور کامل از ابتدا تا انتهای جشنواره در تهران حضور داشته باشیم. مدت زمان حضور ما در تهران خیلی کم است و تنها یک روز خواهد بود.»

این برنامه‌ریزی باعث می‌شود که امکان تماشای آثار دیگر گروه‌ها برای هنرمندان شهرستانی فراهم نباشد، در حالی که تعامل گروه‌ها با یکدیگر یکی از اتفاقات مهمی است که معمولاً نادیده گرفته می‌شود.

او به چالش‌های مالی نیز اشاره کرد: «ما ساکن شهر کنگان در استان بوشهر هستیم و فاصله زیادی تا تهران داریم. سفر با پانزده نفر عضو گروه، هزینه بالایی دارد. هزینه بلیت هواپیمای اعضای گروه تا تهران بیش از چهل، پنجاه میلیون تومان است و امکان سفر زمینی نیز به دلیل طولانی بودن مسیر وجود ندارد.»

هوشمند از دریافت مبلغی به عنوان پیش‌پرداخت از سوی جشنواره خبر داد، اما تاکید کرد که این مبلغ کفاف هزینه‌های سفر و اقامت را نمی‌دهد. نمایش «نسخه نسوان ناکام» قرار است روز چهارشنبه، هشتم بهمن‌ماه، در تالار قشقایی مجموعه تئاتر شهر روی صحنه برود. اولین اجرای این نمایش ساعت ۱۷ و نوبت دوم ساعت ۱۹:۳۰ خواهد بود. سالن از ساعت ۱۴:۳۰ در اختیار گروه قرار می‌گیرد.

نازخاتون هوشمند در پایان از نحوه میزبانی دبیرخانه و تعامل برگزارکنندگان با شرکت‌کنندگان اظهار رضایت کرد.