«سلام محله»: طرحی برای احیای پیوندهای اجتماعی و همیاری متقابل در کرمان

مدرسه؛ قلب تپنده محله

در ابتکاری خلاقانه، مدارس از کانون‌های صرفاً آموزشی فراتر رفته و به قلب تپنده تعاملات اجتماعی محله تبدیل شده‌اند. در منطقه سلسبیل کرمان، مدرسه پس از ساعات رسمی، به خانه‌ای دوم برای همه اقشار جامعه تبدیل می‌شود؛ جایی که پیر و جوان، کودک و سالمند، خانواده‌های نیازمند و افراد توانمند زیر یک سقف گرد هم می‌آیند تا درس زندگی مشترک و حمایت از یکدیگر را تمرین کنند.

سلامت اجتماعی محله‌محور: یک رویکرد نوین

طرح «سلام» بر این باور استوار است که مقابله با آسیب‌های اجتماعی تنها از طریق مداخلات دولتی میسر نیست، بلکه نیازمند تقویت پیوندهای انسانی و بسیج خود مردم برای یاری رساندن به یکدیگر است. این طرح با شناسایی «زخم‌های پنهان» هر منطقه، از جمله زنان سرپرست خانوار، کودکان در معرض خطر، و سالمندان تنها، به دنبال ساختن جامعه‌ای مبتنی بر همیاری متقابل است.

پلتفرم همیاری: داد و ستد اجتماعی مدرن

یکی از بخش‌های جذاب و نوآورانه این طرح، راه‌اندازی یک پلتفرم محلی است. این پلتفرم بستری برای «داد و ستد اجتماعی» فراهم می‌کند که در آن شهروندان می‌توانند مهارت‌ها و توانمندی‌های خود را ثبت کنند؛ از تعمیرات و خیاطی گرفته تا نگهداری از کودک. این شبکه حمایتی، یک سیستم امن و کارآمد برای کمک‌رسانی به نیازمندان واقعی محله ایجاد می‌کند و نقش دولت را به تسهیل‌گری محدود می‌سازد، در حالی که ساکنان، بازیگران اصلی این تحول اجتماعی هستند.

جزئیات و گسترش طرح «سلام محله»

علیرضا وحیدزاده، مدیرکل بهزیستی استان کرمان، در نشستی خبری به تشریح جزئیات این پویش ملی پرداخت. وی با اشاره به اینکه بحث کنترل آسیب‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی در محلات استان از حدود یک سال پیش مورد توجه قرار گرفته، افزود که از ابتدای سال جاری موضوع محله در سیاست‌های کاری بهزیستی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است.

«محله مجموعه‌ای از آدم‌هایی است که علاوه بر زندگی در کنار یکدیگر، با هم پیوند اجتماعی، عاطفی و بین فردی هم دارند؛ این پیوندها بافت اجتماعی را در محلات تقویت و از بروز آسیب‌های اجتماعی جلوگیری می‌کنند.»

وحیدزاده تأکید کرد که در دوران مدرن، محلات کارکرد سنتی خود را از دست داده و به مکان‌هایی تبدیل شده‌اند که افراد بدون پیوند و بی‌خبر از مسائل یکدیگر زندگی می‌کنند. بهزیستی سال گذشته بر مبنای مطالعات، برنامه‌های متعددی برای احیای محلات در نظر گرفت و این طرح به صورت آزمایشی از محله‌های کوچک آغاز شده است.

نیاز به شنیده شدن و مراکز «مهر و گفت‌وگو»

طرح «سلام» که هفت ماه پیش در منطقه سلسبیل (شهید دستغیب) کرمان و با محوریت یک مدرسه آغاز شد، بر استفاده از دارایی‌های محلی تأکید دارد. مدرسه به عنوان کانون تعاملات اجتماعی و پیوندهای بین‌فردی انتخاب شده است تا گروه‌های مختلف در آن با هم ارتباط داشته باشند. مدیرکل بهزیستی استان کرمان با اشاره به نیاز به شنیده شدن در تیپ‌های مختلف جمعیتی، اجرای این طرح را در محلات با محوریت مدارس ضروری دانست و بیان کرد که مردم نباید از طرح‌های اجتماع‌محور تجربه تلخی داشته باشند.

در قالب این طرح، ابتدا شورای راهبری در مدرسه هدف تشکیل و سپس گروه‌های اجتماعی تفکیک می‌شوند. برای اولین بار، مراکز «مهر و گفت‌وگو» برای سالمندان راه‌اندازی شده و فضاهای ارتباطی میان این افراد تقویت شده است، زیرا سلامت اجتماعی سالمندان بُعد اصلی این طرح محله‌محور است.

شناسایی آسیب‌ها و مشارکت مردمی

در جریان اجرای طرح «مهر و گفت‌وگو»، راهبران محلی با دستگاه‌های اجرایی مختلف ارتباط برقرار کرده و نیازسنجی‌ها انجام شده است. آسیب‌ها و زخم‌های پنهان اجتماعی منطقه شناسایی شده و خدمات حمایتی و توانبخشی به صورت مستقیم و بی‌واسطه به گروه‌هایی مانند زنان سرپرست خانوار، کودکان در معرض آسیب، افراد دارای معلولیت و خانواده‌های درگیر اعتیاد ارائه شده است.

وحیدزاده خاطرنشان کرد که مطالبه‌گری‌های مردمی، بحث اعتیاد و سایر نیازهای محله از طریق شورای راهبری محله نیازسنجی شده و این طرح تاکنون رو به جلو بوده و پسروی یا ریزشی در اجرای آن نداشته است.

با انعقاد تفاهم‌نامه‌ای میان سازمان بهزیستی و وزارت آموزش و پرورش، مدارس پس از ساعات آموزشی نیز فعال خواهند بود و به فضایی برای ارتباط گروه‌های مختلف اجتماعی، تقویت پیوندهای بین‌فردی و مشارکت محلی تبدیل می‌شوند. استقرار مرکز مثبت زندگی در منطقه دستغیب کرمان و اعتماد قبلی مردم به این مرکز، یک امتیاز مهم برای موفقیت طرح بوده است.

وحیدزاده در پایان اعلام کرد که طرح «سلام محله» در ۲۴ محله استان کرمان اجرایی خواهد شد و مراکز مثبت زندگی محور اصلی اجرای آن هستند. پلتفرم آنلاین این طرح از ۱۴ بهمن‌ماه همزمان با ایام دهه فجر به صورت رسمی فعال و افتتاح می‌شود و فرآیند ثبت‌نام داوطلبان و گروه‌های محلی آغاز خواهد شد. این طرح تلاش می‌کند تا نیازهایی را که فراتر از سرفصل‌های دولتی هستند، از طریق هم‌اندیشی محله‌ای برطرف کند و وابستگی به منابع دولتی را کاهش دهد.