توسعه فناوری‌های محیط‌زیستی با هوش مصنوعی و حمایت از زنان کارآفرین

اهداف کلیدی تفاهم‌نامه

این تفاهم‌نامه به دنبال ایجاد سازوکارهای همکاری و هم‌افزایی برای حل مسائل حیاتی محیط‌زیستی کشور است. از جمله اهداف اصلی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ارائه راهکارهای علمی و فناورانه برای پایش و پالایش آلودگی‌های محیط‌زیستی، به‌ویژه آلودگی هوا.
• توسعه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مبتنی بر فناوری‌های نوین و ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان.
• توسعه بازار محصولات و خدمات دانش‌بنیان داخلی در حوزه محیط‌زیست.
• استانداردسازی و ارزیابی ریسک فناوری‌های محیط‌زیستی با بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی.
• ترویج مشارکت زنان در توسعه فناوری‌های سبز و ایجاد زیرساخت‌های نوآوری با تمرکز بر آنان.
• تقویت تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌های محیط‌زیستی و اجتماعی.

تعهدات معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان

معاونت علمی ریاست‌جمهوری در این تفاهم‌نامه تعهداتی را برای پیشبرد اهداف تعیین کرده است، از جمله:

• شناسایی و معرفی شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه‌های آلودگی هوا، آب، خاک، پسماند و گردوغبار.
• حمایت از به‌کارگیری فناوری‌های نوین نظیر هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، اینترنت اشیا و بلاک‌چین برای حل چالش‌های محیط‌زیستی.
• حمایت از تجاری‌سازی، توسعه بازار و صادرات محصولات دانش‌بنیان محیط‌زیستی.
• همکاری در پروژه‌های ارزیابی ریسک، استانداردسازی فناوری‌ها و ایجاد بانک‌های داده تخصصی.

تعهدات سازمان حفاظت محیط‌زیست

سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز متعهد به انجام اقداماتی برای توسعه فناوری‌های محیط‌زیستی شده است:

• همکاری در توسعه فناوری از طریق صندوق ملی محیط‌زیست و صندوق‌های پژوهش و فناوری.
• تسهیل‌گری در مصوبات محیط‌زیستی برای توسعه اقتصاد سبز و دیجیتال.
• شناسایی چالش‌ها و نیازهای فناورانه حوزه محیط‌زیستی و حمایت از پروژه‌های کاهش آلودگی.
• ایجاد میز دانش‌بنیان و اقتصاد چرخشی در سازمان و ترویج فرهنگ نوآوری.

تاکید بر معرفی اقلام راهبردی

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رییس‌جمهور، در این نشست با اشاره به ظرفیت‌های قانون جهش تولید دانش‌بنیان، از سازمان محیط‌زیست خواستار معرفی اقلام راهبردی مورد نیاز شد. وی تاکید کرد که عدم معرفی این اقلام در سال‌های اخیر، مانع از بهره‌مندی کامل شرکت‌های دانش‌بنیان از ظرفیت‌های قانونی شده است.

افشین همچنین به ماده ۱۳ قانون جهش اشاره کرد که امکان استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها برای تحقیق و توسعه شرکت‌ها را فراهم می‌آورد. بر اساس توافق جدید با وزارتخانه‌های علوم، اقتصاد، بهداشت و سازمان امور مالیاتی، شرکت‌ها می‌توانند پس از انعقاد قرارداد تحقیق و توسعه با دانشگاه، مبلغ واریزی را بلافاصله به‌عنوان اعتبار مالیاتی لحاظ کنند. معاون علمی رییس‌جمهور با ابراز نگرانی از آمارها اعلام کرد که سهم مستقیم سازمان محیط‌زیست از چهار هزار میلیارد تومان اعتبار مالیاتی مصوب شده در سال گذشته، تقریباً صفر بوده است.

فراخوان‌های تخصصی و فناوری‌های نوین

معاونت علمی از تعریف سه فراخوان در حوزه هوش مصنوعی (انرژی، آب، امداد و نجات) خبر داد و اعلام کرد که سه فراخوان جدید در حوزه‌های پولی و بانکی، حمل‌ونقل و راه و ساختمان، و سلامت در ماه آینده منتشر خواهد شد. یکی از این فراخوان‌ها با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست تا پایان اسفندماه آماده انتشار می‌شود. همچنین، استفاده از فناوری‌های نوین مانند حسگرهای کوانتومی در محیط‌زیست مورد تاکید قرار گرفت.

در حوزه آلودگی هوا، تفاهم‌نامه همکاری میان سازمان انرژی اتمی، معاونت علمی و سازمان محیط‌زیست برای استفاده از فناوری‌هایی مانند «پلاسمای سرد» جهت تصفیه آب و پساب در دست اجرا است. همچنین، حمایت از توسعه آزمایشگاه تست کاتالیست خودروها برای مطابقت با استانداردهای جدید در دستور کار قرار دارد.

نقش هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های محیط‌زیست

افشین تاکید کرد که هوش مصنوعی کلید تحلیل داده‌های حجیم محیط‌زیست و معادلات پیچیده واکنش‌های ثانویه آلایندگی است. این فناوری می‌تواند تصویری دقیق‌تر از منابع آلودگی ارائه داده و امکان تفکیک دقیق منابع آلودگی ساکن و متحرک را فراهم آورد. او بر لزوم کنترل آلاینده‌ها در مبدأ انتشار تاکید کرد، زیرا مهار آن‌ها پس از انتشار بسیار دشوار است.

همکاری در حل مشکلات منابع آبی و صنعت

معاون علمی آمادگی کامل خود را برای همکاری با سازمان محیط‌زیست در پروژه‌هایی نظیر بررسی آب‌های ژرف و دیگر چالش‌های آبی کشور اعلام کرد. همچنین، معاونت علمی آمادگی خود را برای حمایت از شرکت‌هایی که فناوری‌های کاهنده آلایندگی را در صنعت به کار می‌گیرند، اعلام کرد و بر اعتبارات مالیاتی به‌عنوان سازوکار تشویقی تاکید نمود.

استانداردسازی انرژی ساختمان‌ها و حفاظت هوشمند از جنگل‌ها

افشین بر ورود جدی معاونت علمی به حوزه استانداردسازی انرژی ساختمان‌ها و حفاظت هوشمند از منابع طبیعی تاکید کرد. وی پیشنهاد داد که برچسب انرژی ساختمان‌ها به «اعتبار اجتماعی» تبدیل شود و ابتدا موتورخانه‌های سازمان‌های دولتی ممیزی و با فناوری‌های جدید جایگزین شوند. در زمینه حفاظت از جنگل‌ها، استفاده از سنسورهای پیشرفته برای تشخیص زودهنگام آتش‌سوزی‌ها و پایش هوشمند گونه‌های گیاهی و جانوری نادر با تحلیل تصاویر ماهواره‌ای و زمینی مطرح شد.

همکاری با سازمان استاندارد

در پایان، افشین به ارتباط سازنده میان معاونت علمی و سازمان استاندارد اشاره کرد و آمادگی برای مشارکت فعال در فرآیند تدوین استانداردها و شکل‌دهی به رویه‌های نظارتی را اعلام نمود تا تفاهم‌نامه‌ها منجر به رشد واقعی محیط‌زیست شوند.