یائسگی، کاهش ماده خاکستری مغز و افزایش مشکلات سلامت روان در زنان

یائسگی و تغییرات ساختاری مغز

بر اساس نتایج این تحقیق، زنان در دوران یائسگی و پس از آن با کاهش حجم ماده خاکستری در چندین ناحیه کلیدی مغز مواجه می‌شوند. این نواحی نقش حیاتی در حافظه، پردازش اطلاعات و تنظیم احساسات ایفا می‌کنند.

• هیپوکامپ: مرتبط با شکل‌گیری و ذخیره خاطرات.
• قشر انتورینال: مسیر ارتباطی بین هیپوکامپ و سایر بخش‌های مغز.
• قشر سینگولیت قدامی: درگیر در تنظیم هیجان، تصمیم‌گیری و تمرکز.

این یافته‌ها همچنین نشان‌دهنده افزایش شیوع اضطراب، افسردگی و مشکلات خواب در زنان پس از یائسگی است.

هورمون‌درمانی جایگزین (HRT) و اثرات آن

یائسگی، مرحله‌ای از زندگی زنان است که در آن قاعدگی به دلیل کاهش سطح هورمون‌ها به‌طور دائمی متوقف می‌شود و معمولاً بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد. بسیاری از زنان برای کاهش علائمی مانند گرگرفتگی، افت خلق‌وخو، افسردگی و مشکلات خواب از هورمون‌درمانی جایگزین (HRT) استفاده می‌کنند. در انگلستان، حدود ۱۵ درصد از زنان در سال ۲۰۲۳ HRT دریافت کرده‌اند.

این مطالعه نشان داد که اگرچه HRT نتوانسته مانع تغییرات ساختاری مغز شود، اما ممکن است روند کند شدن واکنش‌های ذهنی ناشی از افزایش سن را تا حدی آهسته کند. کاترینا تسولسدورف از گروه روان‌شناسی دانشگاه کمبریج توضیح می‌دهد: «کند شدن زمان واکنش بخشی طبیعی از روند سالمندی است و یائسگی به نظر می‌رسد این روند را تسریع می‌کند، اما HRT می‌تواند تا حدی این فرایند را کند کرده و مانند ترمز عمل کند.»

جزئیات پژوهش بر روی ۱۲۵ هزار زن

پژوهشگران دانشگاه کمبریج برای این مطالعه، داده‌های مربوط به نزدیک به ۱۲۵ هزار زن را از پایگاه داده بیوبانک بریتانیا تحلیل کردند. شرکت‌کنندگان به سه گروه تقسیم شدند:

1. زنانی که هنوز یائسه نشده بودند.
2. زنانی که یائسگی را پشت سر گذاشته و هرگز از HRT استفاده نکرده بودند.
3. زنانی که پس از یائسگی از HRT استفاده کرده بودند.

شرکت‌کنندگان پرسش‌نامه‌های دقیقی درباره علائم یائسگی، وضعیت سلامت روان، کیفیت خواب و سلامت عمومی تکمیل کردند. علاوه بر این، حدود ۱۱ هزار زن تحت تصویربرداری MRI قرار گرفتند تا تفاوت‌های ساختاری مغز آنها بررسی شود. میانگین سن یائسگی در این مطالعه حدود ۴۹.۵ سال بود.

افزایش مشکلات سلامت روان و خواب

نتایج نشان داد که زنان یائسه بیش از زنانی که هنوز وارد این مرحله نشده‌اند، برای اضطراب، افسردگی یا احساسات عصبی به پزشک مراجعه کرده‌اند. این زنان همچنین نمرات بالاتری در پرسش‌نامه‌های افسردگی داشتند و بیشتر برایشان داروهای ضدافسردگی تجویز شده بود. تحلیل‌های عمیق‌تر نشان داد که تفاوت‌ها در سطح اضطراب و افسردگی در زنانی که HRT مصرف می‌کردند، ممکن است پیش از شروع یائسگی وجود داشته باشد که نشان می‌دهد این افراد به دلیل انتظار تشدید علائم روانی، HRT دریافت کرده‌اند.

اختلالات خواب نیز پس از یائسگی شایع‌تر بود؛ بی‌خوابی، کاهش مدت خواب و احساس خستگی مداوم در زنان یائسه بیشتر گزارش شد.

اهمیت سبک زندگی سالم و توجه به سلامت روان

کریستل لنگلی از گروه روان‌پزشکی دانشگاه کمبریج می‌گوید: «تقریباً همه زنان یائسگی را تجربه می‌کنند و این مرحله می‌تواند تغییردهنده زندگی باشد. داشتن سبک زندگی سالم از جمله فعالیت بدنی منظم و تغذیه مناسب در این دوره اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌تواند به کاهش برخی از پیامدهای آن کمک کند.»

او همچنین تأکید می‌کند که توجه به سلامت روان زنان در کنار سلامت جسمی آنها در دوران یائسگی ضروری است و زنان نباید از بیان مشکلات خود یا درخواست کمک احساس شرم داشته باشند.

ارتباط احتمالی با خطر زوال عقل

باربارا ساهکیان، نویسنده ارشد این پژوهش، به ارتباط بین تغییرات مغزی در یائسگی و بیماری آلزایمر اشاره می‌کند: «نواحی مغزی‌ای که در این مطالعه دچار تغییر شده‌اند، همان بخش‌هایی هستند که معمولاً در بیماری آلزایمر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. یائسگی ممکن است برخی زنان را در بلندمدت آسیب‌پذیرتر کند و این موضوع می‌تواند بخشی از توضیح این باشد که چرا شیوع زوال عقل در زنان تقریباً دو برابر مردان است.»

این یافته‌ها به درک بهتر تفاوت‌های جنسیتی در بیماری‌های مغزی کمک می‌کند.