«جنگ ستارگان»: بلوفی که شوروی را به زانو درآورد و رویای آن در دوران ترامپ احیا شد

پروژه جنگ ستارگان: بلوفی استراتژیک

«جنگ ستارگان» یا ابتکار دفاع استراتژیک (SDI)، در دوران ریاست‌جمهوری ریگان به عنوان یک برنامه بلندپروازانه برای توسعه سیستمی دفاعی معرفی شد که قادر به نابودی موشک‌های بالستیک قاره‌پیما از فضا بود. هدف ظاهری این پروژه افزایش بازدارندگی آمریکا در برابر تهدیدات هسته‌ای شوروی بود.

با این حال، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که «جنگ ستارگان» بیش از آنکه یک طرح عملیاتی باشد، یک بلوف تبلیغاتی و استراتژیک برای نمایش قدرت بی‌چون و چرای ایالات متحده در صحنه جهانی بود. هزینه‌های سرسام‌آور، محدودیت‌های فنی و علمی، و فضای ناپایدار و غیرقابل پیش‌بینی، اجرای واقعی چنین پروژه‌ای را در آن زمان عملاً غیرممکن می‌ساخت.

آغاز پایان امپراتوری شوروی

آنچه در ابتدا به نظر می‌رسید یک پروژه دفاعی است، در عمل به یک بحران عمیق برای اتحاد شوروی تبدیل شد. شوروی که عمدتاً بر بازدارندگی هسته‌ای و توانایی حمله متقابل تکیه داشت، با تهدید جدیدی روبرو شد که آن را مجبور به سرمایه‌گذاری‌های هنگفت در توسعه سیستم‌های مشابه می‌کرد.

این فشار، یکی از دلایل اصلی بحران اقتصادی در شوروی بود. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که هزینه‌های بالای رقابت با ایالات متحده در این حوزه، منابع شوروی را به شدت محدود کرده و به وخامت اوضاع اقتصادی این کشور دامن زد. «جنگ ستارگان» بیشتر به عنوان یک ابزار روانی و فشار اقتصادی بر شوروی عمل کرد تا یک تهدید نظامی واقعی برای ایالات متحده.

فشارهای اقتصادی و سیاسی بر شوروی

«جنگ ستارگان» تبعات گسترده‌ای برای شوروی به همراه داشت. شوروی نه تنها از نظر نظامی و سیاسی با مشکلات جدی روبرو شد، بلکه فشارهای اقتصادی ناشی از مسابقه تسلیحاتی و این پروژه، آن را به سمت بحران سوق داد.

گورباچف، رهبر شوروی در دوران فروپاشی، سیاست‌هایی چون پروسترویکا (بازسازی اقتصادی) و گلاسنوست (شفاف‌سازی) را برای مدیریت بحران‌ها اجرا کرد. اما هزینه‌های سنگین رقابت با آمریکا در پروژه‌های تسلیحاتی، به ویژه «جنگ ستارگان»، به حدی رسیده بود که هیچ سیاستی نتوانست مانع از فروپاشی اتحاد شوروی شود.

آمریکا با طرح «جنگ ستارگان»، علاوه بر افزایش فشار اقتصادی، فشارهای روانی نیز بر رهبری شوروی وارد کرد. رهبران شوروی که به قدرت بازدارندگی هسته‌ای خود تکیه داشتند، با معرفی این پروژه احساس کردند که این بازدارندگی به خطر افتاده است. این پروژه به یک تهدید روانی تبدیل شد که رهبری شوروی را در برابر خطر سقوط قرار داد.

پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد (INF)

در 8 دسامبر 1987، پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد (INF) بین ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی امضا شد. این پیمان، یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای دیپلماتیک جنگ سرد، دو کشور را ملزم به نابودی تمامی موشک‌های هسته‌ای با برد 500 تا 5500 کیلومتر می‌کرد.

امضای این پیمان در اوج تنش‌ها، دستاوردی مهم در کاهش تهدیدات هسته‌ای و رقابت تسلیحاتی بود. با این حال، پیمان INF در طول زمان با چالش‌ها و اختلافات زیادی روبرو شد و هر دو طرف یکدیگر را به نقض مفاد آن متهم کردند. ایالات متحده به استقرار سیستم موشکی 9M729 روسیه اعتراض داشت و روس‌ها نیز از استقرار سیستم‌های دفاع موشکی آمریکا در اروپا انتقاد می‌کردند.

در نهایت، در 2 فوریه 2019، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، رسماً خروج ایالات متحده از پیمان INF را اعلام کرد. این تصمیم با این توجیه صورت گرفت که روسیه به طور آشکار از مفاد پیمان تخطی کرده و آمریکا نیازی به حفظ یک پیمان یک‌طرفه ندارد. این اقدام پیامدهای جدی در امنیت جهانی و رقابت تسلیحاتی داشت و پرسش‌هایی را درباره آینده پیمان‌های محدودسازی تسلیحات هسته‌ای مطرح کرد.

«جنگ ستارگان» و سیاست‌های معاصر آمریکا

با گذشت بیش از سه دهه از پایان جنگ سرد، ایالات متحده همچنان به پروژه‌های فضایی و تسلیحاتی خود ادامه می‌دهد. در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، طرح ایجاد نیروی فضایی آمریکا به عنوان ششمین شاخه نظامی این کشور مطرح شد. این اقدام به نوعی احیای رویای «جنگ ستارگان» در قالب نیرویی مستقل در فضا بود.

تشکیل نیروی فضایی آمریکا، اگرچه به ظاهر برای مقابله با تهدیدات فضایی چین و روسیه مطرح شد، اما بسیاری از تحلیلگران آن را راهی برای تسلط بیشتر آمریکا بر عرصه جهانی و گسترش قدرت در فضا می‌دانند. این روند به عنوان یک اقدام تهاجمی در عرصه جهانی تلقی می‌شود که می‌تواند به رقابت‌های تسلیحاتی جدید منجر شود.

عملیات ونزوئلا: ادعای استفاده از فناوری‌های فضایی

در ژانویه 2020، ایالات متحده عملیاتی را برای دستگیری نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، انجام داد. در این عملیات، برخی منابع ادعا کردند که نیروهای امنیتی آمریکا از سلاح‌های ناشناخته‌ای استفاده کرده‌اند که باعث از کار افتادن تجهیزات دفاعی ونزوئلا شده است.

• یکی از اعضای تیم امنیتی مادورو گزارش داد که سیستم‌های راداری ناگهان از کار افتادند و پهپادهایی از سوی نیروهای آمریکایی ظاهر شدند.
• او همچنین از استفاده از یک موج صوتی شدید خبر داد که باعث آسیب‌های جسمی شدید از جمله خون‌دماغ و استفراغ خونی در محافظان مادورو شد.

روزنامه «نیویورک پست» نیز به نقل از یکی از اعضای تیم محافظ مادورو، از از کار افتادن ناگهانی سامانه‌های راداری و حضور تعداد زیادی پهپاد آمریکایی خبر داد. در ادامه، این روزنامه به نقل از دونالد ترامپ ادعا کرد که یک سلاح محرمانه به نام «Discombobulator» (گیج‌کننده) نقش کلیدی در این عملیات داشته و باعث از کار افتادن تجهیزات دفاعی ونزوئلا شده است. ترامپ از ارائه جزئیات فنی این سلاح خودداری کرده و آن را «محرمانه» توصیف کرد.

این جوسازی‌های رسانه‌ای در امتداد سیاست‌های ریگان و «جنگ ستارگان» برای قدرتمند نشان دادن آمریکاست. به نظر می‌رسد در شرایطی که توان رقابت کاهش می‌یابد، بلوف‌زنی به بالاترین حد ممکن می‌رسد.