چالش‌های سلامت در ایران: از کاهش مرگ‌ومیر نوزادان تا بحران سالمندی و نرخ باروری

نقش محوری شبکه بهداشت و رویکرد علمی

رئیسی با اشاره به اینکه مدیران، متخصصان و کارکنان شبکه بهداشت، ارکان اصلی نظام سلامت کشور هستند، نقش مدیریتی آن‌ها را در تمامی سطوح، از خانه‌های بهداشت تا مراکز تخصصی، تعیین‌کننده و غیرقابل جایگزین دانست. او تأکید کرد که پیشرفت در حوزه سلامت تنها با کار علمی، دقیق و مبتنی بر شواهد امکان‌پذیر است و هیاهو و برخوردهای احساسی نه تنها کمکی نمی‌کند، بلکه مسیر توسعه را با شکست مواجه می‌سازد.

وی همچنین به تحولات گسترده علمی در جهان اشاره کرد و گفت: «علم متعلق به همه بشریت است و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد. تفکیک‌های غیرعلمی و طرح مباحثی نظیر علم بومی بدون پشتوانه علمی، مانعی جدی برای پیشرفت است.»

پیچیدگی شاخص‌های سلامت و عوامل اجتماعی

معاون بهداشت وزارت بهداشت خاطرنشان کرد که شاخص‌های سلامت تک‌علتی نیستند و هرگونه تحلیل ساده‌انگارانه نشان‌دهنده عدم درک صحیح از پیچیدگی این حوزه است. او تأکید کرد که بهبود شاخص‌هایی مانند مرگ‌ومیر نوزادان، تنها نتیجه عملکرد وزارت بهداشت نیست و عواملی چون

• دسترسی به آب سالم
• آموزش
• ارتقای سواد عمومی
• مشارکت مردم

کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر نوزادان؛ دستاورد ملی

رئیسی به روند جهانی کاهش مرگ‌ومیر نوزادان اشاره کرد و گفت: طی ۵۰ سال گذشته، مرگ‌ومیر نوزادان در جهان از حدود ۵ میلیون نفر در سال به حدود ۲ تا ۲.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰ کاهش یافته است.

وی با افتخار اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران توانسته است شاخص مرگ‌ومیر نوزادان را از حدود ۴۵ تا ۵۰ در هزار تولد زنده در ابتدای انقلاب اسلامی به زیر ۱۰ در هزار تولد برساند که این عدد بسیار پایین‌تر از میانگین جهانی ۱۹ در هزار تولد زنده است. با این حال، او هشدار داد که این دستاورد نباید منجر به خوش‌بینی و غفلت شود، زیرا تفاوت‌های استانی و منطقه‌ای همچنان وجود دارد و بررسی دقیق علل مرگ‌ومیر نوزادان در بخش‌های مختلف (مراقبت‌های دوران بارداری، تجهیزات، نیروی انسانی، آموزش، خدمات بیمارستانی) ضروری است.

اهمیت تغذیه با شیر مادر و زنگ خطر کاهش آن

رئیسی تغذیه با شیر مادر را یکی از مهم‌ترین مداخلات سلامت‌محور دانست و گفت: «شیر مادر تنها یک ماده غذایی نیست، بلکه هم‌زمان نقش واکسن، دارو، عامل ایمنی‌بخش، منبع آرامش، عاطفه و پیوند عاطفی را ایفا می‌کند.» او نسبت به افت مقطعی در تغذیه با شیر مادر به دلیل تغییرات فرهنگی و اجتماعی هشدار داد و آن را «زنگ خطری جدی» خواند که نیازمند آموزش، فرهنگ‌سازی و مداخلات گسترده ملی است.

بحران جمعیتی: کاهش نرخ باروری و افزایش سالمندی

معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به تحولات جمعیتی کشور، هشدار داد که کاهش شدید نرخ باروری و افزایش سالمندی جمعیت، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی کشور است. وی اعلام کرد که برای نخستین بار، تعداد تولدها در کشور به کمتر از یک میلیون نفر رسیده و در برخی استان‌ها از جمله گیلان، البرز و مازندران، تعداد مرگ‌ومیر از تولد پیشی گرفته است.

او افزود: «در حال حاضر حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد جمعیت کشور سالمند هستند، اما حدود ۴۰ درصد تخت‌های بیمارستانی به این گروه اختصاص دارد. در صورت رسیدن سهم سالمندان به ۳۰ درصد جمعیت، فشار بسیار سنگینی بر نظام سلامت و منابع کشور وارد خواهد شد.» رئیسی بر ضرورت برنامه‌ریزی دقیق و نگاه علمی برای سالمندی فعال، مولد و بهره‌مند از تجربه تأکید کرد.

ضرورت مداخلات علمی و مشارکت مردمی

در پایان، رئیسی بر ضرورت انجام مداخلات علمی، ملی و مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت مادر، نوزاد و جمعیت تأکید کرد. وی گفت که جمع‌آوری آمار به‌تنهایی کافی نیست و باید با تحلیل دقیق داده‌ها، تعیین اولویت‌های استانی، تقویت همکاری بین‌بخشی و مشارکت مردمی، از بروز مرگ‌های قابل پیشگیری مادر و نوزاد جلوگیری کرد و آینده سلامت و جمعیت کشور را با رویکردی مسئولانه، علمی و یکپارچه تضمین کرد.