جهش بی‌سابقه قیمت خوراکی‌ها؛ روغن، پروتئین و حبوبات در صدر گرانی دی‌ماه ۱۴۰۴

در دی‌ماه سال ۱۴۰۴، سبد غذایی خانوارهای ایرانی شاهد جهشی بی‌سابقه در قیمت اقلام اساسی بود که فشار اقتصادی بر مردم را به شکل چشمگیری افزایش داد. این افزایش‌ها، به‌ویژه در بازار روغن و پروتئین، حتی از نوسانات شدید ماه‌های گذشته نیز فراتر رفته و نگرانی‌های جدی در مورد معیشت مردم ایجاد کرده است.

جهش بی‌سابقه در قیمت روغن و پروتئین

در صدر این گرانی‌ها، روغن‌های خوراکی قرار دارند؛ به‌طوری‌که قیمت روغن نباتی جامد در دی‌ماه نسبت به آذرماه، ۷۸.۶ درصد و روغن مایع ۷۷ درصد افزایش یافته است. این ارقام حتی در مقایسه با ماه‌های پرنوسان سال جاری نیز بی‌سابقه محسوب می‌شود.

پس از روغن، بازار پروتئین و اقلام پایه غذایی نیز با جهش قابل توجهی مواجه شده است:

• قیمت تخم‌مرغ ماشینی در یک ماه ۴۸.۶ درصد افزایش یافته است.
• مرغ ماشینی رشد ۳۷.۴ درصدی را ثبت کرده است.
• برنج خارجی درجه یک با افزایش ۲۹ درصدی و برنج ایرانی درجه یک با رشد ۱۷.۴ درصدی، بار دیگر به یکی از عوامل اصلی فشار بر هزینه‌های خانوار تبدیل شده‌اند.

این افزایش‌ها در حالی رخ داده که بسیاری از این اقلام در ماه‌های آبان و آذر نیز روندی صعودی را تجربه کرده بودند.

رشد سالانه نگران‌کننده اقلام خوراکی

بررسی تغییرات سالانه قیمت‌ها تصویر نگران‌کننده‌تری ارائه می‌دهد. در دی‌ماه امسال، برخی اقلام خوراکی رشد قیمتی خیره‌کننده داشته‌اند:

• لیموترش نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۹۵.۶ درصد افزایش یافته است.
• لوبیا چیتی با رشد ۲۱۸ درصد در رتبه بعدی قرار دارد.
• برنج ایرانی با افزایش ۱۹۲.۹ درصدی، سومین رکورددار گرانی سالانه است.

به‌طور کلی، از میان ۵۳ قلم خوراکی منتخب، ۳۸ قلم رشد سالانه‌ای بالاتر از نرخ تورم نقطه‌ای ۵۸.۱ درصد داشته‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد تورم خوراکی‌ها به‌مراتب شدیدتر از تورم رسمی احساس می‌شود.

فشار تازه مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات در دی ۱۴۰۴

داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که دی‌ماه ۱۴۰۴، ماه جهش هم‌زمان قیمت در بازار پروتئین و اقلام مصرف روزانه بوده است؛ جهشی که مستقیماً سبد غذایی خانوار را هدف قرار داده است.

بازار پروتئین:

• قیمت تخم‌مرغ ماشینی نسبت به آذر ۴۸.۶ درصد افزایش یافت که ادامه روند صعودی از آبان (۹.۷ درصد) و آذر (۱۸.۳ درصد) است.
• مرغ ماشینی در دی‌ماه با افزایش ۳۷.۴ درصدی قیمت، یکی از بالاترین رشدهای ماهانه سال را ثبت کرده است. این در حالی است که رشد قیمت مرغ در آذرماه تنها ۵.۹ درصد بود و این اختلاف، از بروز یک شوک ناگهانی در بازار حکایت دارد.
• قیمت گوشت گاو یا گوساله ۱۵.۱ درصد و گوشت گوسفند ۱۳ درصد افزایش یافته تا فشار هزینه‌ای پروتئین حیوانی به‌طور کامل بر خانوارها تحمیل شود.

گروه لبنیات:

در گروه لبنیات نیز روند افزایشی ادامه داشته است:

• پنیر ایرانی پاستوریزه با رشد ۱۷.۴ درصدی.
• ماست پاستوریزه با ۱۱.۵ درصد.
• شیر پاستوریزه با ۱۱.۲ درصد افزایش قیمت.

این تحولات نشان می‌دهد که دی‌ماه، ماه انتقال فشار تورمی از کالاهای غیرضروری به اقلام اصلی سفره بوده است؛ روندی که می‌تواند در ماه‌های آینده نیز ادامه‌دار باشد. وقتی هم‌زمان مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات گران می‌شوند، دیگر حذف از سبد ممکن نیست؛ فقط سهم مصرف کوچک‌تر می‌شود.

۳۸ قلم خوراکی جلوتر از تورم رسمی

بررسی تغییرات قیمت اقلام خوراکی در مقیاس سالانه، تصویری عمیق‌تر از شدت فشار تورمی بر معیشت خانوارها ارائه می‌دهد. طبق گزارش مرکز آمار، در دی‌ماه ۱۴۰۴ برخی اقلام خوراکی رشد سالانه چشمگیری داشته‌اند:

در مجموع، از میان ۵۳ قلم خوراکی منتخب، ۳۸ قلم افزایش قیمتی بالاتر از تورم نقطه‌ای ۵۸.۱ درصدی داشته‌اند. این موضوع به‌وضوح نشان می‌دهد که تورم خوراکی‌ها نه‌تنها مهار نشده، بلکه با فاصله‌ای قابل توجه از شاخص کل تورم حرکت می‌کند.

به بیان دیگر، عدد رسمی تورم قادر به توضیح فشار واقعی واردشده به هزینه‌های روزمره خانوار نیست. ادامه این روند می‌تواند به تغییر الگوی مصرف، کاهش کیفیت تغذیه و افزایش نااطمینانی معیشتی منجر شود؛ مسئله‌ای که آثار آن فراتر از اقتصاد، به حوزه‌های اجتماعی و سلامت نیز سرایت خواهد کرد.