هشدار معاون وزارت بهداشت: کاهش نرخ باروری و افزایش سالمندی، چالش‌های جدی سلامت کشور

نقش محوری شبکه بهداشت و رویکرد علمی در سلامت

علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، ضمن قدردانی از مدیران، متخصصان و کارکنان شبکه بهداشت سراسر کشور، آن‌ها را ارکان اصلی نظام سلامت دانست. وی تأکید کرد که نقش مدیریتی این افراد در سطوح مختلف شبکه، از خانه‌های بهداشت تا مراکز تخصصی و فوق‌تخصصی، تعیین‌کننده و غیرقابل جایگزین است. رئیسی با اشاره به اینکه شاخص‌های سلامت نشان‌دهنده وضعیت حکمرانی هر کشور هستند، بر لزوم حفظ و بهبود روندهای مثبت موجود تأکید کرد.

«هرگونه پیشرفت در حوزه سلامت، تنها با کار علمی، دقیق و مبتنی بر شواهد امکان‌پذیر است. هیاهو، شعار و برخوردهای احساسی نه‌تنها کمکی به پیشرفت نمی‌کند بلکه مسیر توسعه را با شکست مواجه می‌سازد.»

معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین به تحولات گسترده علمی در جهان اشاره کرد و گفت که علم متعلق به تمام بشریت است و مرز جغرافیایی نمی‌شناسد. او تفکیک‌های غیرعلمی و طرح مباحثی نظیر «علم بومی» بدون پشتوانه علمی را مانعی جدی برای پیشرفت دانست و افزود که استفاده از منابع معتبر بین‌المللی با آموزش دانشگاهی صحیح، به معنای نفی هویت یا دانش بومی نیست.

پیچیدگی شاخص‌های سلامت و نقش عوامل اجتماعی

رئیسی خاطرنشان کرد که شاخص‌های سلامت تک‌علتی نیستند و هرگونه تحلیل ساده‌انگارانه نشان‌دهنده عدم درک صحیح از پیچیدگی این حوزه است. وی تأکید کرد که بهبود این شاخص‌ها معلول مجموعه‌ای از عوامل است و باید همه اجزای شبکه سلامت و عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند. او بهبود شاخص‌هایی مانند مرگ‌ومیر نوزادان را تنها نتیجه عملکرد وزارت بهداشت ندانست و به نقش اساسی دسترسی به آب سالم، آموزش، ارتقای سواد عمومی و مشارکت مردم اشاره کرد.

کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر نوزادان در ایران و جهان

معاون بهداشت وزارت بهداشت به روند جهانی کاهش مرگ‌ومیر نوزادان اشاره کرد و گفت که طی ۵۰ سال گذشته، این شاخص در جهان از حدود ۵ میلیون نفر در سال به حدود ۲ تا ۲.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰ کاهش یافته است. این کاهش نتیجه توسعه زیرساخت‌ها، آموزش و مداخلات علمی بوده است.

• پیش از انقلاب: ۴۵ تا ۵۰ در هزار تولد زنده
• پس از انقلاب: کمتر از ۱۰ در هزار تولد زنده
• میانگین جهانی: ۱۹ در هزار تولد زنده

وی افزود که جمهوری اسلامی ایران توانسته است شاخص مرگ‌ومیر نوزادان را از حدود ۴۵ تا ۵۰ در هزار تولد زنده در ابتدای انقلاب اسلامی به زیر ۱۰ در هزار تولد برساند که بسیار پایین‌تر از میانگین جهانی ۱۹ در هزار تولد زنده است. با این حال، رئیسی هشدار داد که این دستاورد بزرگ نباید مدیران را دچار خطای خوش‌بینی و غفلت کند، زیرا تفاوت‌های استانی و منطقه‌ای همچنان وجود دارد. او بر بررسی علمی علل مرگ‌ومیر نوزادان در بخش‌های مختلف مانند مراقبت‌های دوران بارداری، تجهیزات، نیروی انسانی، آموزش و خدمات بیمارستانی تأکید کرد.

اهمیت تغذیه با شیر مادر و چالش‌های جمعیتی

رئیسی تغذیه با شیر مادر را یکی از مهم‌ترین مداخلات سلامت‌محور دانست و آن را تنها یک ماده غذایی ندانست، بلکه عاملی با نقش واکسن، دارو، ایمنی‌بخش، آرامش‌بخش، عاطفی و پیوند عاطفی معرفی کرد. وی از افت مقطعی در تغذیه با شیر مادر به دلیل تغییرات فرهنگی و اجتماعی ابراز نگرانی کرد و آن را «زنگ خطری جدی» دانست که نیازمند آموزش، فرهنگ‌سازی و مداخلات گسترده ملی است.

معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین به تحولات جمعیتی کشور هشدار داد و کاهش شدید نرخ باروری و افزایش سالمندی جمعیت را از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی کشور برشمرد. وی اشاره کرد که برای نخستین بار، تعداد تولدها در کشور به کمتر از یک میلیون نفر رسیده و در برخی استان‌ها نظیر گیلان، البرز و مازندران، تعداد مرگ‌ومیر از تولد پیشی گرفته است.

رئیسی افزود که در حال حاضر حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد جمعیت کشور سالمند هستند، اما حدود ۴۰ درصد تخت‌های بیمارستانی به این گروه اختصاص دارد. او پیش‌بینی کرد که در صورت رسیدن سهم سالمندان به ۳۰ درصد جمعیت، فشار بسیار سنگینی بر نظام سلامت و منابع کشور وارد خواهد شد و بر ضرورت برنامه‌ریزی دقیق برای سالمندی فعال، مولد و بهره‌مند از تجربه تأکید کرد.

لزوم مداخلات علمی و مشارکت مردمی

در پایان، معاون بهداشت وزارت بهداشت بر ضرورت انجام مداخلات علمی، ملی و مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت مادر، نوزاد و جمعیت تأکید کرد. وی گفت که صرف جمع‌آوری آمار کافی نیست و باید با تحلیل دقیق داده‌ها، تعیین اولویت‌های استانی، تقویت همکاری بین‌بخشی و مشارکت مردمی، از بروز مرگ‌های قابل پیشگیری مادر و نوزاد جلوگیری کرد و آینده سلامت و جمعیت کشور را با رویکردی مسئولانه، علمی و یکپارچه تضمین کرد.