عراق در دوراهی؛ مالکی و فشار آمریکا در سایه تنش‌های ایران و واشنگتن

نامزدی نوری مالکی و ابهامات سیاسی

چارچوب هماهنگی نیروهای سیاسی شیعه عراق، نوری مالکی، رهبر حزب الدعوه را به عنوان نامزد پست نخست‌وزیری معرفی کرده است. مالکی که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ نخست‌وزیر و پس از آن معاون رئیس‌جمهور عراق بوده، چهره‌ای نزدیک به ایران محسوب می‌شود. این نامزدی در حالی صورت می‌گیرد که محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر فعلی عراق، در چهار سال گذشته سیاست دوری از نزاع میان ایران و آمریکا را در پیش گرفته بود.

مخالفت‌ها و موافقت‌ها در عراق

اخبار مربوط به حمایت یا عدم حمایت گروه‌های مختلف سیاسی عراق، به‌ویژه اهل سنت و اکراد، از مالکی پراکنده و متناقض است. در حالی که برخی اخبار از اجماع رهبران شیعه بر مالکی حکایت دارد، گزارش‌های دیگر نشان می‌دهند که به دلیل سوابق مالکی و اطرافیانش در دوران نخست‌وزیری، اهل سنت و بخشی از کردها با انتخاب او مخالف هستند و احتمال عدم کسب رأی اعتماد در پارلمان نیز وجود دارد.

سیاست خارجی عراق: توازن یا تغییر مسیر؟

السودانی در دوران نخست‌وزیری خود تلاش کرد عراق را از درگیری‌های میان آمریکا و ایران دور نگه دارد و روابط متوازنی با هر دو کشور برقرار کند. وزیر خارجه عراق نیز پیشتر تأکید کرده بود که روابط خارجی این کشور بر اساس جغرافیا، تاریخ و منافع تعریف می‌شود و عراق خواهان روابط خوب با هر دو طرف است.

«روابط خارجی ما به چند واقعیت بستگی دارد: جغرافیا، تاریخ و منافع. از نظر جغرافیایی و تاریخی، ما با ایران همسایه هستیم و بسیاری از اشتراکات تاریخی، فرهنگی و اجتماعی داریم. ما همچنین ایالات متحده را متحد عراق می‌دانیم و با طرف ایرانی خیلی صریح هستیم. آن‌ها مشکلشان با آمریکایی‌هاست و این مشکل آن‌هاست. ما می‌خواهیم روابط خوبی با هر دو داشته باشیم.»

با مطرح شدن دوباره نام مالکی، تحلیلگران نگرانند که آیا او نیز همین مسیر را ادامه خواهد داد یا سیاست خارجی عراق دستخوش تغییر خواهد شد.

گروه‌های مقاومت و فشار آمریکا

افزایش احتمال برخورد نظامی میان ایران و آمریکا، توجهات را به مسئله گروه‌های مسلح مقاومت در عراق جلب کرده است. یکی از تحلیل‌ها، احتمال افزایش فشار آمریکا بر بغداد برای خلع سلاح گروه‌های مقاومت است. هرچند حشدالشعبی بخشی از نیروهای مسلح رسمی عراق است، اما آمریکا برخی از گروه‌های عضو این ساختار را تروریستی می‌شناسد و تلاش می‌کند تا گروه‌های خارج از چارچوب حشدالشعبی را منحل و در ارتش عراق ادغام کند.

در گذشته، کتائب حزب‌الله عراق، انصارالله یمن و حزب‌الله لبنان اعلام کرده بودند که در صورت حمله به ایران وارد عمل خواهند شد. دولت عراق پس از ۷ اکتبر و همچنین در جریان جنگ ۱۲ روزه، اجازه درگیری نیروهای مقاومت در این کشور با بحران غزه را نداد. اکنون این سوال مطرح است که مالکی در صورت تشکیل دولت، همین سیاست را ادامه خواهد داد یا خیر.

مداخله آمریکا برای جلوگیری از نخست‌وزیری مالکی

پس از اعلام نامزدی مالکی، مقامات آمریکایی از جمله مارکو روبیو و دونالد ترامپ، به صورت رسمی و غیررسمی برای جلوگیری از نخست‌وزیری او وارد عمل شده‌اند. ترامپ در شبکه اجتماعی «تروت‌سوشال» نوشت:

«مطلع شدم که کشور بزرگ عراق ممکن است با بازگرداندن نوری مالکی به مقام نخست‌وزیری دست به انتخابی بسیار بد بزند. آخرین باری که مالکی در قدرت بود، کشور در فقر و هرج‌و‌مرج کامل فرو رفت و نباید اجازه داد این اتفاق دوباره تکرار شود. اگر او دوباره انتخاب شود، به دلیل سیاست‌ها و ایدئولوژی‌های دیوانه‌وارش، ایالات متحده دیگر به عراق کمک نخواهد کرد و اگر ما برای کمک آن‌جا نباشیم عراق هیچ شانسی برای موفقیت، رفاه یا آزادی نخواهد داشت. عظمت را به عراق بازگردانیم.»

مارکو روبیو نیز در گفتگویی با السودانی هشدار داده بود که دولتی «تحت کنترل ایران» نمی‌تواند منافع عراق را در اولویت قرار دهد یا شراکت متقابل سودمند با ایالات متحده را پیش ببرد.

تهدید به تحریم و قطع انتقال پول نفت

گزارش‌های غیررسمی حاکی از آن است که آمریکایی‌ها تهدید به تحریم دولت عراق و قطع انتقال پول نفت این کشور کرده‌اند. رویترز به نقل از چهار منبع آگاه این موضوع را خبری کرده است. با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از درآمدهای نفتی عراق به حسابی در بانک فدرال رزرو آمریکا در نیویورک منتقل می‌شود و این حساب تحت کنترل آمریکایی‌ها قرار دارد، این موضوع برای بغداد حیاتی محسوب می‌شود.