سفر معاون رئیس‌جمهور آمریکا به قفقاز جنوبی؛ آغاز فاز عملیاتی «مسیر ترامپ»

سفر معاون رئیس‌جمهور آمریکا به قفقاز جنوبی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به طور رسمی در شبکه اجتماعی خود (Truth) اعلام کرد که «جیمز دیوید ونس»، معاون رئیس‌جمهور، در ماه فوریه سال جاری (2026) به جمهوری آذربایجان و ارمنستان سفر خواهد کرد. مأموریت اصلی ونس در این سفر دیپلماتیک، پیشبرد و تبلیغ ابرپروژه‌ای تحت عنوان «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی» (TRIPP) عنوان شده است.

ترامپ در پیام خود نوشت: «در ماه فوریه، معاون رئیس‌جمهور ونس از هر دو کشور بازدید خواهد کرد تا تلاش‌های صلح ما را ادامه دهد و به اجرای "مسیر ترامپ" کمک کند.»

رئیس‌جمهور آمریکا همچنین از الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان و نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، به خاطر پایبندی به توافق صلحی که در اوت 2025 پاراف شده بود، قدردانی کرد.

اهداف پیدا و پنهان سفر ونس

این سفر در محافل کارشناسی و تحلیلی منطقه بازتاب گسترده‌ای داشته است. پروفسور «نامیک علی‌اف»، مدیر گروه روابط بین‌الملل و سیاست خارجی آکادمی مدیریت دولتی جمهوری آذربایجان، ابعاد مختلف این سفر را تشریح کرد. وی معتقد است که حضور ونس در منطقه مستقیماً با پاراف توافق صلح 8 اوت 2025 و همچنین اجرایی‌سازی عملی توافقات مربوط به کریدور حمل‌ونقل و ترانزیت که در مسیر دیپلماتیک آمریکا به دست آمده، مرتبط است.

توسعه همکاری‌های اقتصادی و نظامی

این کارشناس ارشد آذربایجانی تصریح کرد: «در جریان این سفر، انتظار می‌رود که عناصر اقتصادی، زیرساختی و راهبردی پیشرفت چشمگیری داشته باشند. این شامل طرح‌هایی برای گسترش همکاری در زمینه انرژی هسته‌ای (با ارمنستان) و فروش‌های دفاعی و نظامی (با جمهوری آذربایجان) می‌شود.»

به گفته نامیک علی‌اف، سفر ونس سیگنالی آشکار است مبنی بر اینکه آمریکا در تلاش است تا به مهم‌ترین بازیگر خارجی در قفقاز جنوبی تبدیل شود و استراتژی خود را برای ثبات و ادغام اقتصادی منطقه پیش ببرد. هدف از این اقدام، افزایش نفوذ واشنگتن و کاهش سلطه سایر بازیگران نظیر روسیه، ایران و چین در مسائل امنیتی و زیرساختی منطقه است.

وی افزود: «حمایت از پروژه مسیر ترامپ TRIPP و توافق پاراف‌شده به پیشبرد روند صلح میان باکو و ایروان کمک می‌کند و توافقات دیپلماتیک دو کشور را به پروژه‌های ملموس با انگیزه‌های اقتصادی تبدیل می‌نماید. این امر با افزایش "هزینه صلح" برای ارمنستان، ریسک ازسرگیری درگیری‌های مسلحانه را عملاً حذف می‌کند.»

موضع گرجستان و چشم‌انداز منطقه‌ای

ورود آمریکا به منطقه قفقاز و تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیک، نگرانی‌هایی را نیز در میان سایر بازیگران محلی برانگیخته است. تفلیس نگرانی خود را از اینکه گرجستان خارج از برنامه سفر ونس قرار گرفته، ابراز کرده است. ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان، در پاسخ به این نگرانی‌ها اعلام کرد:

«در این مورد خاص، مخاطب سفر دقیقاً دو کشور (آذربایجان و ارمنستان) هستند، زیرا سفر معاون رئیس‌جمهور آمریکا مشخصاً به مسیر ترامپ TRIPP اختصاص دارد.»

وی در عین حال تصریح کرد که گرجستان برای ازسرگیری شراکت راهبردی با آمریکا آماده است و صبورانه منتظر گام‌های ملموس از سوی واشنگتن می‌ماند.

نامیک علی‌اف در ادامه تحلیل خود خاطرنشان کرد: «پروژه TRIPP می‌تواند ترافیک کالا و جریان‌های انرژی را تغییر دهد و جایگزین‌هایی برای مسیرهای موجود از طریق روسیه یا ایران ایجاد کند و به طور بالقوه قفقاز جنوبی را به پلی میان آسیا و اروپا تبدیل کند. اگرچه اجرای عملی این شریان حمل‌ونقل هنوز نیازمند تلاش‌های قابل توجهی است و بسیاری از موارد فعلاً جنبه چارچوبی دارد، اما به نظر من، ارمنستان باید عجله کند تا از "پنجره فرصتی" که توسط آذربایجان ایجاد شده، استفاده کند.»

وی تأکید کرد که در مجموع، این سفر مرحله‌ای از فعال‌سازی دیپلماسی و حضور اقتصادی آمریکا در منطقه با هدف تثبیت توافقات صلح از طریق پروژه‌های زیربنایی است.

نگرانی‌های مسکو و کاهش نفوذ روسیه

«آندری بکر»، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی آمریکایی، بر این باور است که سفر ونس سهم قابل توجهی در پیشبرد نفوذ آمریکا در قفقاز جنوبی خواهد داشت و نگرانی قابل پیش‌بینی روسیه را برخواهد انگیخت.

بکر در تحلیل خود اظهار داشت: «آذربایجان و ارمنستان باید خود را برای موجی از عصبانیت که از سوی مقامات سیاسی روسیه سرازیر خواهد شد، آماده کنند. زیرا به نوعی، این سفر نشان‌دهنده از دست رفتن ملموس نفوذ مسکو در منطقه و اعتراف به ضعف سیاست خارجی کرملین است؛ سیاستی که منافع متحدان سابق خود در قفقاز جنوبی را نادیده گرفت.»

این تحلیلگر آمریکایی با اشاره به حساسیت‌های مسکو افزود: «حضور آمریکا در منطقه "کریدور زنگه زور" (که بخشی از طرح مسیر ترامپ TRIPP است) به طور خودکار به منافع روسیه در منطقه ضربه می‌زند و من معتقدم مسکو این اشتباه راهبردی خود را بسیار دردناک تجربه می‌کند. جاه‌طلبی‌های روسیه و عدم تمایل به بررسی سانحه سقوط هواپیمای AZAL، آخرین ضربه برای تصمیم‌گیری آذربایجان جهت همکاری با آمریکا و بازنگری در تعهدات متحدانه خود با مسکو بود.»

به گفته بکر، روسیه هنوز در منطقه حضور دارد، اما اکنون در نقش‌های ثانویه قرار گرفته است؛ بنابراین احتمال بروز تحریکاتی از سوی مسکو در این زمینه بسیار زیاد است. علاوه بر این، طرف روسی به فشار بر ایروان ادامه خواهد داد و با ابراز نارضایتی از اقدامات ارمنستان، سعی در ارعاب این کشور خواهد داشت.

مسیر ترامپ: جایگزینی برای کریدورهای سنتی

آندری بکر در پایان تحلیل خود تأکید کرد که سفر ونس اعتبار بین‌المللی جمهوری آذربایجان را که با جاه‌طلبی‌های آمریکا همراهی کرده، افزایش خواهد داد. راه‌اندازی این مسیر راه را برای باکو جهت دستیابی به موقعیت جدیدی به عنوان "مدیر فرآیندهای سیاسی بین‌المللی" باز می‌کند و سفر معاون رئیس‌جمهور آمریکا، مواضع بازیگران را در قفقاز جنوبی نهایی می‌سازد.

وی نتیجه‌گیری کرد: «اگر به این آرایش نیروها از منظر موازنه قوا و منافع و مهم‌تر از همه ثبات بین‌المللی نگاه کنیم، پروژه‌ای مانند "مسیر ترامپ" برای تبدیل کردن قفقاز جنوبی به منطقه‌ای مرفه و تأثیرگذار در سیاست و اقتصاد جهانی ایده‌آل است. سفر چنین چهره شاخصی از صحنه سیاسی آمریکا به آذربایجان و ارمنستان، در واقع سیگنالی به سرمایه‌گذاران جهانی و کانون‌های قدرت است مبنی بر اینکه قفقاز جنوبی در حال کسب جایگاه یک شریان ترانزیتی جهانی است و سرمایه‌گذاری در توسعه آن سودآور و پرمتقاضی خواهد بود.»